Sprzeciw wobec przyszłego świętego mógł mieć postać procesu, decyzji przełożonego lub sprzeciwu środowiska. W Indianie biskup przez pewien czas odsunął od kierowania wspólnotą zakonną Teodorę Guérin. Wiele lat później Benedykt XVI ją kanonizował. Kryterium, które pozwala porównać tę historię z innymi przypadkami, stanowi pierwsza uchwytna decyzja i jej późniejszy skutek, na przykład odzyskanie urzędu, wznowienie posługi albo ustąpienie nacisku. [1]
Przegląd przedstawia świętych dawnych i współczesnych. Pokazuje przebieg dochodzeń, spory o kierowanie wspólnotami i przypadki, w których status społeczny albo sposób wyrażania pobożności wpływały na traktowanie danej osoby. Obejmuje także porównawcze przykłady represji państwowych lub słabiej potwierdzonych epizodów. Umieszczenie ich obok dobrze udokumentowanej sprawy ułatwia ocenę, jakie wnioski wytrzymują porównanie źródeł.
Zakres i sposób porównania
Biogramy podają rolę osoby i epokę, przedmiot sporu, rodzaj działania i jego autora, datę i skutek późniejszej zmiany oraz status kultu. W sprawach lokalnych znaczenie ma to, czy rozstrzygnięcie zapadło w kurii biskupiej, na kapitule zgromadzenia, w trybunale czy przed władzą państwową. Zakończenie dochodzenia może oznaczać wyrok, cofnięcie środka ostrożności albo przywrócenie możliwości działania. W źródłach o hagiograficznym charakterze szczegóły wymagają ostrożności, zwłaszcza gdy brak aktu wydanego podczas sporu.
Beatyfikacja i kanonizacja dotyczą formalnego uznania kultu. Święci czczeni od starożytności lub średniowiecza mogą mieć dawne świadectwo kultu, a ich miejsce w kalendarzu może być wynikiem późniejszego aktu. Badania nad średniowiecznym uznawaniem świętych prowadzone na Uniwersytecie Warszawskim pokazują, jaką rolę odgrywała w tym procesie lokalna wspólnota. Z tego powodu osobno podano rozstrzygnięcie sporu i formę uznania kultu. [2] [3]
W sprawach mistyków trzeba ustalić, co sprawdzano. Ocena treści relacji, postępowania zakonnicy lub zakonnika i pochodzenia domniemanego zjawiska dotyczy różnych pytań. Opisy dawnych stanów chorobowych i potoczne obelgi pozostają świadectwem epoki. Na ich podstawie w biogramach opisano traktowanie osoby. Ocena, czy doświadczenie miało charakter nadprzyrodzony, jest też odrębna od współczesnego procesu kanonizacyjnego. Zasady rozeznawania z 2024 roku wyraźnie to potwierdzają. [4]
Dochodzenia i cenzura
Hieronim ze Strydonu
ok. 347–420 · prezbiter i biblista
Hieronim pracował w Rzymie od 382 r. jako sekretarz i doradca biskupa Damazego I. Kierował też życiem duchowym grupy rzymskich arystokratek, w tym Pauli. Gdy zmarła jej owdowiała córka Blesylla, przeciwnicy ascezy wiązali jej śmierć z surowym trybem życia. Sam Hieronim opisuje te głosy w liście do Pauli. Po śmierci Damazego w 384 r. stracił wpływowego protektora. W liście do Aselli, napisanym przed odpłynięciem z Ostii w 385 r., odpiera insynuacje dotyczące swojej bliskości z Paulą. [5] [6] [7]
Andrew Cain rekonstruuje postępowanie przed rzymskim sądem biskupim i uznaje wyjazd Hieronima za skutek niekorzystnego rozstrzygnięcia. Nie zachował się tekst wyroku. W Betlejem Hieronim kontynuował prace, które złożyły się na łacińską Wulgatę. Uznanie jej autorytetu przez sobór trydencki w 1546 r. było decyzją o użyciu tekstu biblijnego. W 1298 r. Bonifacy VIII podniósł rangę liturgicznych obchodów Hieronima i trzech pozostałych wielkich doktorów Zachodu. [5] [8] [9] [10]
Bernardyn ze Sieny
1380–1444 · franciszkanin obserwant
Franciszkanin obserwant Bernardyn ze Sieny popularyzował nabożeństwo do Imienia Jezus. Podczas kazań pokazywał tabliczkę z monogramem IHS, wywodzącym się z zapisu imienia Jezus po grecku. Przeciwnicy uznawali, że sposób używania tego znaku sprzyja przesądowi. W samym nabożeństwie widzieli też ryzyko nadmiernego wyodrębnienia człowieczeństwa Chrystusa lub osłabienia kultu Trójcy. W 1427 r. sprawa trafiła do Rzymu za pontyfikatu Marcina V. W publicznej dyspucie Bernardyna bronił franciszkanin Jan Kapistran, wykształcony prawnik. Zarzuty oddalono. [11] [12]
Sprawę podjęto na nowo w 1431 r. Eugeniusz IV przerwał drugie postępowanie na początku 1432 r. i pochwalił życie oraz naukę kaznodziei. Późniejsze dyskusje o nabożeństwie, między innymi w Bazylei w 1438 r., pokazują, że decyzja zakończyła postępowanie, a kontrowersja trwała. Spór mediolańskiego nauczyciela Amedea Landiego z kaznodzieją ponownie badano podczas starań o jego kanonizację. Mikołaj V kanonizował Bernardyna 24 maja 1450 r. [11] [12] [13] [14]
Jakub z Marchii
ok. 1393–1476 · franciszkanin obserwant
Kazanie wielkanocne Jakuba z Marchii w Brescii w 1462 r. odnowiło dawny spór między franciszkanami a dominikanami. Jakub twierdził, że krew przelana przez Chrystusa była w czasie między Jego śmiercią i zmartwychwstaniem oddzielona również od bóstwa, więc nie przysługiwała jej wówczas adoracja należna Bogu. Dominikanin Giacomo Petri, inkwizytor Lombardii, oskarżył kaznodzieję o herezję. Pius II zwołał dysputę w Rzymie. [15] [16]
W bulli Ineffabilis summi providentia Patris z 1 sierpnia 1464 r. Pius II zakazał obu zakonom debatowania, głoszenia i publicznego lub prywatnego rozstrzygania tej kwestii, łącznie z przypisywaniem herezji zwolennikom którejkolwiek odpowiedzi. Papież zastrzegł rozstrzygnięcie dla Stolicy Apostolskiej. Osobny epizod z misji Jakuba na Węgrzech źródła opisują jako ekskomunikę ogłoszoną przez archidiakona Szymona z Bács. Sprawa z Brescii zakończyła się decyzją dotyczącą samej dysputy. Jakuba beatyfikowano w 1624 r. i kanonizowano w 1726 r. [15] [16] [17]
Ignacy Loyola
1491–1556 · świecki pielgrzym, później prezbiter i jezuita
Przed święceniami Ignacy Loyola zbierał wokół siebie osoby zainteresowane modlitwą i rachunkiem sumienia. Zaniepokoiło to władze kościelne w Hiszpanii. W Alcalá de Henares po pierwszych dochodzeniach sprawę prowadził wikariusz biskupi Juan Rodríguez de Figueroa. Według relacji Ignacy przebywał w więzieniu 42 dni. Zwolniono go, ograniczając jego działalność religijną do czasu dalszych studiów. W Salamance po rozmowie z dominikanami w 1527 r. ponownie go zatrzymano na 22 dni. Uznano jego życie i naukę za wolne od błędów, lecz do ukończenia studiów zakazano mu rozstrzygania, które czyny są grzechami ciężkimi, a które lekkimi. [18] [19]
Ignacy wspomina w liście o pięciu wcześniejszych sprawach dotyczących jego osobiście i trzech późniejszych, które dotyczyły też grupy towarzyszy. Obejmowały one działania o różnym charakterze. W Rzymie, wobec pogłosek o wcześniejszych wyrokach, Ignacy zabiegał o pisemne rozstrzygnięcie. Oczyszczający wyrok gubernatora Rzymu nosi datę 18 listopada 1538 r. Paweł III zatwierdził Towarzystwo Jezusowe w 1540 r. Ignacy został beatyfikowany w 1609 r. i kanonizowany w 1622 r. [19] [20] [21]
Jan z Ávili
1499 lub 1500–1569 · prezbiter diecezjalny
Jan z Ávili był księdzem i kaznodzieją w Andaluzji. W 1531 r. do trybunału hiszpańskiej inkwizycji w Sewilli wpłynęły doniesienia dotyczące jego kazań. Oskarżenia opierały się na relacjach osób świeckich i duchownych z Éciji oraz Alcalá de Guadaíra. Jan, którego współcześni zaliczali do chrześcijan wywodzących się z nawróconych rodzin żydowskich, został uwięziony w 1532 r. W jego obronie zeznawało kilkudziesięciu świadków. Trybunał wydał wyrok uniewinniający 5 lipca 1533 r. [22] [23]
Z pobytem w więzieniu tradycja wiąże początki traktatu o życiu duchowym Audi, filia. Jego pierwszą redakcję wydrukowano w 1556 r. i włączono do hiszpańskiego indeksu książek zakazanych w 1559 r. Wyrok z 1533 r. dotyczył kaznodziei, a cenzura z 1559 r. określonej wersji książki. Jan został beatyfikowany w 1894 r., kanonizowany w 1970 r. i ogłoszony doktorem Kościoła przez Benedykta XVI w 2012 r. [22] [23] [24]
Franciszek Borgiasz
1510–1572 · prezbiter i jezuita
Franciszek Borgiasz, były książę Gandii i wicekról Katalonii, po śmierci żony wstąpił do jezuitów. W 1559 r. indeks ogłoszony przez hiszpańskiego inkwizytora generalnego Fernanda de Valdés objął zbiór Obras del christiano, który ukazał się pod nazwiskiem Borgiasza. Zawierał on jego teksty oraz fragmenty autorstwa innych pisarzy, w tym Dominga de Valtanása i Constantina Ponce de la Fuente, wobec których prowadzono postępowania inkwizycyjne. Przypisanie całości Borgiaszowi miało skutki dla jego reputacji. Jego pozycję dodatkowo komplikowały związki z osobami objętymi zainteresowaniem inkwizycji, w tym z arcybiskupem Bartolomé Carranzą. [25] [26]
Borgiasz przebywał w Portugalii, a w 1561 r. przyjechał do Rzymu. Jezuici wybrali go w 1565 r. na trzeciego przełożonego generalnego. Wybór świadczy o zaufaniu zakonu pomimo wpisu tomu na hiszpański indeks. Źródła dotyczące tej sprawy dokumentują cenzurę książki i presję na jej przypisanego autora. Nie wskazują rzymskiego orzeczenia uchylającego zakaz. Borgiasza beatyfikowano w 1624 r. i kanonizowano w 1671 r. [25] [26] [27] [28]
Róża z Limy
1586–1617 · świecka tercjarka dominikańska
Róża z Limy należała do trzeciego zakonu dominikańskiego i prowadziła surowe życie ascetyczne. O jej doświadczeniach mistycznych rozmawiał z nią Juan del Castillo, lekarz i konsultor miejscowej inkwizycji. Zeznania zebrane po śmierci Róży opisują te rozmowy jako badanie życia wewnętrznego. Sprawa jest inaczej oceniana w literaturze. Część autorów widzi w niej rozeznanie duchowe podjęte na prośbę tercjarki, inni dopuszczają nieformalną kontrolę inkwizycyjną. Związki lekarza z trybunałem wyjaśniają tę ostrożność interpretacyjną. Brakuje akt potwierdzających, że formalna komisja postawiła Róży zarzuty lub wydała orzeczenie o jej stanie zdrowia. [29] [30] [31]
Del Castillo złożył przychylne zeznanie w postępowaniu informacyjnym rozpoczętym w Limie po śmierci Róży w 1617 r. Akta tej sprawy służyły ocenie jej życia i opinii świętości. Rozwój publicznego kultu napotkał przeszkodę jeszcze w 1624 r., gdy na pewien czas ograniczono oddawanie jej czci w Limie. Różę beatyfikowano w 1668 r. i kanonizowano w 1671 r. jako pierwszą osobę urodzoną w Amerykach ogłoszoną świętą przez Rzym. [29] [30] [32]
Józef z Kupertynu
1603–1663 · prezbiter, franciszkanin konwentualny
Józef Desa, franciszkanin konwentualny, przyciągał wiernych relacjami o ekstazach i unoszeniu się podczas modlitwy. W 1638 r. inkwizycja w Neapolu badała, czy świadomie stwarzał pozory świętości i wykorzystywał łatwowierność odwiedzających. Po dochodzeniu w Neapolu akta przekazano do Rzymu. Postępowanie tam zakończyło się uniewinnieniem 18 lutego 1639 r. Święte Oficjum zarządziło jednak oddalenie zakonnika od miejsca, w którym rozwinęło się zainteresowanie jego osobą. Józef trafił do Asyżu, gdzie w 1646 r. zakazano mu publicznego odprawiania mszy. [33] [34]
W 1653 r., po kolejnej interwencji Świętego Oficjum, Józef został przeniesiony pod opiekę kapucynów, najpierw do Pietrarubbii, a następnie do Fossombrone. W 1657 r. Aleksander VII pozwolił mu wrócić do franciszkanów konwentualnych w Osimo, gdzie zakonnik pozostał w odosobnieniu aż do śmierci w 1663 r. Sprawa dobrze oddaje praktyczny skutek środków ostrożności obowiązujących po wyroku uniewinniającym. Benedykt XIV beatyfikował Józefa w 1753 r., a Klemens XIII kanonizował go w 1767 r. [33] [34] [35]
John Henry Newman
1801–1890 · prezbiter, teolog i późniejszy kardynał
Angielski teolog i oratorianin John Henry Newman, przyjęty do Kościoła katolickiego w 1845 r., opublikował w lipcu 1859 r. w czasopiśmie The Rambler artykuł o zasięganiu opinii wiernych w sprawach doktryny. Powoływał się w nim na świadectwo wiary świeckich w historii Kościoła. Thomas Joseph Brown, biskup Newport i Menevii, zakwestionował niektóre sformułowania przed Kongregacją Rozkrzewiania Wiary. Kongregacja oczekiwała wyjaśnień. Newman ich nie złożył, ponieważ szczegółowe zastrzeżenia do niego nie dotarły. O tej przyczynie przedstawiciele jego wspólnoty poinformowali Rzym w 1867 r. Sprawę wyjaśniano z udziałem arcybiskupa Dublina Paula Cullena. [36] [37] [38]
Spór wokół artykułu nie zakończył się potępieniem teologa. Leon XIII mianował Newmana kardynałem w 1879 r., wyrażając zaufanie do jego służby Kościołowi. Benedykt XVI beatyfikował go w 2010 r., a Franciszek kanonizował w 2019 r. Dnia 1 listopada 2025 r. Leon XIV ogłosił go doktorem Kościoła. Dekret z 9 listopada 2025 r., opublikowany w lutym 2026 r., wpisał jego wspomnienie dowolne 9 października do ogólnego kalendarza rzymskiego. [37] [38] [39] [40] [41]
Spory o urzędy i kierowanie wspólnotą
Grzegorz z Nazjanzu
ok. 329–ok. 390 · biskup i teolog
Grzegorz z Nazjanzu przybył około 379 r. do Konstantynopola, by wesprzeć miejscową wspólnotę wyznającą wiarę nicejską. W 381 r. sobór uznał go za biskupa stolicy. Po śmierci Melecjusza z Antiochii Grzegorz przewodniczył obradom. Przybyli później biskupi, w tym delegacja egipska, zakwestionowali przejście Grzegorza do Konstantynopola, ponieważ wcześniej został wyświęcony na biskupa Sasimy. Przywołali zasadę zapisaną w 15. kanonie soboru nicejskiego, który zakazywał przenoszenia duchownych między miastami. Problem dotyczył tego, jak stosować tę zasadę wobec biskupa, który nie objął Sasimy w praktyce. [42] [43] [44]
Grzegorz zrezygnował i uzasadnił swoją decyzję przed zgromadzeniem w Mowie 42. Biskupem Konstantynopola został Nektariusz. Grzegorz wrócił do Kapadocji, a jego mowy teologiczne pozostały wpływowym wykładem wiary w Trójcę. Sobór rozstrzygnął w ten sposób sprawę obsady stolicy. W 1568 r. Pius V uwzględnił Grzegorza w brewiarzu rzymskim jako jednego z wielkich doktorów Wschodu. Wyróżnienie dotyczyło jego wkładu w teologię i wielowiekowego kultu. [42] [43] [45] [46]
Metody
ok. 815–885 · arcybiskup i legat papieski
Metody i jego brat Konstantyn, znany jako Cyryl, prowadzili misję wśród Słowian i posługiwali się w liturgii językiem słowiańskim. Hadrian II powierzył Metodemu urząd arcybiskupi i misję legata papieskiego. Biskupi bawarscy, związani z wcześniejszą działalnością misyjną na tym obszarze, uznali to za naruszenie ich jurysdykcji i uwięzili Metodego około 870 r. Papież Jan VIII wysłał w 873 r. wysłannika Pawła z Ankony z instrukcjami w sprawie jego uwolnienia i przywrócenia mu możliwości działania. Dokładne miejsce przetrzymywania pozostaje przedmiotem rekonstrukcji. [47] [48] [49]
Metody stawił się w Rzymie w związku z kolejnymi zarzutami dotyczącymi nauki i liturgii. W liście Industriae tuae do Świętopełka z czerwca 880 r. Jan VIII uznał jego prawowierność i zezwolił na użycie języka słowiańskiego w liturgii, nakazując podczas mszy czytać Ewangelię najpierw po łacinie. Była to odrębna decyzja od interwencji związanej z uwięzieniem. Metody jest czczony jako święty od czasów średniowiecza. Jan Paweł II w 1980 r. ogłosił obu braci współpatronami Europy. [47] [48] [50] [51]
Piotr z Alkantary
1499–1562 · franciszkanin i prezbiter
Jako prowincjał franciszkański Piotr z Alkantary przygotował konstytucje prowincji św. Gabriela, przedstawione w 1540 r. Chciał umocnić ubóstwo, modlitwę i praktyki pokutne. Surowość jego projektu spotkała się z oporem. Piotr przestał kierować prowincją i związał się z domami o ściślejszej obserwancji, czyli surowszym przestrzeganiu reguły. Zachowane konstytucje pokazują praktyczny wymiar reformy. Określały między innymi czas modlitwy, sposób obchodzenia się z pieniędzmi i zasady ubioru. [52] [53]
W 1557 r. przełożony generalny franciszkanów konwentualnych powierzył Piotrowi urząd komisarza ich zreformowanych wspólnot w Hiszpanii. Paweł IV potwierdził ten mandat w brewe Cum a nobis petitur z 2 maja 1559 r. Z domów tej reformy powstała prowincja św. Józefa, która później przeszła pod zwierzchnictwo obserwantów. Te decyzje ustaliły miejsce reformy w zakonie. Grzegorz XV beatyfikował Piotra w 1622 r., a Klemens IX kanonizował go w 1669 r. [52] [54] [55]
Stanisław Papczyński
1631–1701 · prezbiter, pijar, później założyciel marianów
Stanisław Papczyński, ksiądz i nauczyciel retoryki w zakonie pijarów, spierał się z przełożonymi o zachowanie pierwotnej dyscypliny zgromadzenia i sposób rządzenia prowincją. Własną wersję wydarzeń opisał między innymi w Apologii wystąpienia z Zakonu Szkół Pobożnych. W 1670 r. przetrzymywano go w domach zakonnych w Podolińcu i Prievidzy. Po zwolnieniu znalazł się pod opieką biskupa krakowskiego Andrzeja Trzebickiego. W grudniu 1670 r. otrzymał dyspensę od ślubów pijarskich i podjął starania o utworzenie wspólnoty marianów. [56] [57]
Biskup poznański Stefan Wierzbowski erygował, czyli ustanowił, marianów w 1679 r. W 1699 r. Innocenty XII zatwierdził rozwiązanie umożliwiające wspólnocie przyjęcie Reguły dziesięciu cnót Najświętszej Maryi Panny i czasowe powiązanie prawne z franciszkanami reformatami. Papczyński złożył śluby uroczyste w 1701 r. Aprobata dotyczyła nowego instytutu, który powstał po odejściu założyciela od pijarów. Beatyfikowano go w 2007 r., a Franciszek kanonizował 5 czerwca 2016 r. [57] [58] [59]
Jan Chrzciciel de La Salle
1651–1719 · prezbiter, założyciel braci szkolnych
Jan Chrzciciel de La Salle tworzył wspólnotę braci prowadzących szkoły dla chłopców. Gdy w 1702 r. do arcybiskupa Paryża Louisa-Antoine’a de Noailles dotarły skargi dotyczące traktowania dwóch nowicjuszy, wikariusz generalny przeprowadził wizytację. Arcybiskup wyznaczył zewnętrznego księdza, Bricota, do zarządzania wspólnotą. Bracia początkowo odmówili jego przyjęcia. Sprawę zakończono porozumieniem, dzięki któremu według najwcześniejszych biografów de La Salle mógł nadal faktycznie kierować dziełem. [60] [61]
W 1719 r. w Rouen wyniknął odrębny spór o wypełnianie ustaleń z parafią Saint-Sever, na której terenie znajdował się dom Saint-Yon. Na skutek wystąpienia proboszcza miejscowa władza kościelna odebrała ciężko choremu de La Salle’owi uprawnienie do spowiadania. Zmarł w tym samym roku. W bulli In apostolicae dignitatis solio z 26 stycznia 1725 r. Benedykt XIII zatwierdził instytut braci szkolnych. Było to rozstrzygnięcie dotyczące statusu wspólnoty. Założyciela beatyfikowano w 1888 r. i kanonizowano w 1900 r. [61] [62] [63]
Alfons Maria Liguori
1696–1787 · biskup, założyciel redemptorystów
Alfons Maria Liguori założył redemptorystów w 1732 r. Żeby uzyskać uznanie władz Królestwa Neapolu, jego współpracownicy Angelo Maione i Fabrizio Cimino negocjowali statut zwany Regolamento. Przyjęty kompromis zmieniał zasady ślubów przewidziane w regule zatwierdzonej przez Benedykta XIV. Liguori zaakceptował przedłożony mu tekst. Później próbował przekonać Rzym, że uzyskane od króla uzupełnienia zbliżają go do wcześniejszej reguły. Francesco Antonio De Paola reprezentował stronę domów w Państwie Kościelnym, które odwołały się w tej sprawie do Rzymu. [64] [65]
Za Piusa VI dekrety z 1780 i 1781 r. uznały za zgromadzenie podporządkowane dotychczasowej regule tylko część z domami w Państwie Kościelnym. Alfons nadal należał do domu w Królestwie Neapolu, a tamtejsze zgromadzenie miało własnych przełożonych. Podział zakończyła wspólna kapituła w Pagani i papieska aprobata zjednoczenia w 1793 r., sześć lat po śmierci założyciela. Alfonsa beatyfikowano w 1816 r., kanonizowano w 1839 r. i ogłoszono doktorem Kościoła w 1871 r. [64] [65] [66] [67]
Jeanne Jugan
1792–1879 · zakonnica, założycielka Małych Sióstr Ubogich
W 1839 r. Jeanne Jugan zaczęła przyjmować do swego mieszkania w Saint-Servan starsze kobiety potrzebujące opieki. Z tego przedsięwzięcia wyrosło zgromadzenie Małych Sióstr Ubogich. W grudniu 1843 r., niedługo po ponownym wyborze Jugan na przełożoną, zastąpiła ją Marie Jamet. Dokumentacja zgromadzenia przypisuje tę zmianę interwencji księdza Auguste’a Le Pailleura. Jugan nadal zbierała środki dla domów opieki. W 1852 r., kiedy biskup Rennes uznał instytut, a Le Pailleur objął jego kierownictwo, Jugan odwołano do domu w Rennes. W 1856 r. przeniosła się z nowicjatem do La Tour Saint-Joseph, gdzie pozostała do śmierci. [68] [69] [70]
Za życia Jugan w zgromadzeniu utrwalano inną opowieść o jego początku, z Le Pailleurem w pierwszoplanowej roli. Po dochodzeniu zarządzonym przez Stolicę Apostolską ksiądz utracił stanowisko w 1890 r. Historia zgromadzenia opublikowana w 1902 r. przywróciła Jugan przypadające jej miejsce jako założycielce. Badania nad wczesnymi źródłami pokazują również udział Marie Jamet i innych osób w rozwoju wspólnoty. Jan Paweł II beatyfikował Jugan w 1982 r., a Benedykt XVI kanonizował ją w 2009 r. [69] [70] [71] [72]
Wincenty Pallotti
1795–1850 · prezbiter i założyciel
Wincenty Pallotti założył w Rzymie w 1835 r. dzieło wspólnego apostolstwa świeckich, duchownych i osób zakonnych. Początkowo otrzymał poparcie wikariatu rzymskiego i Grzegorza XVI. Później Kongregacja Rozkrzewiania Wiary podniosła kwestię zbieżności celów z lyońskim Dziełem Rozkrzewiania Wiary, które założyła Pauline Jaricot. Sekretarz kongregacji Ignazio Cadolini przekazał Pallottiemu decyzję papieską z 30 lipca 1838 r. Zakwestionowano w niej przydatność odrębnego stowarzyszenia oraz jego nazwę. Po odwołaniu decyzję o likwidacji cofnięto, ale zastrzeżenia do nazwy utrzymywały się. [73] [74] [75]
W 1854 r. męskie Stowarzyszenie Apostolstwa Katolickiego przyjęło na polecenie władz kościelnych nazwę Pobożnego Stowarzyszenia Misyjnego. Kongregacja do spraw zakonników przywróciła dawną nazwę w 1947 r. Szersze Zjednoczenie Apostolstwa Katolickiego, obejmujące także świeckich i osoby spoza stowarzyszenia księży i braci, uzyskało w 2003 r. uznanie jako międzynarodowe publiczne stowarzyszenie wiernych na prawie papieskim. Pallottiego beatyfikował Pius XII w 1950 r. Jan XXIII kanonizował go w 1963 r. [74] [75] [76]
Maria Eufrazja Pelletier
1796–1868 · zakonnica i założycielka
Maria Eufrazja Pelletier wstąpiła w Tours do wspólnoty wywodzącej się z dzieła Jana Eudesa, która utrzymywała domy dla kobiet i dziewcząt. W 1829 r. podjęła fundację w Angers. Zamiast układu samodzielnych klasztorów zaproponowała, by część domów miała wspólne kierownictwo i nowicjat. Projekt dawał możliwość kierowania sióstr do innych placówek i ułatwiał zakładanie nowych. Wywołał jednak sprzeciw części klasztorów i biskupów. Zachowany inwentarz korespondencji dokumentuje między innymi list biskupa Le Mans Jean-Baptiste’a Bouviera do Rzymu przeciw projektowi, datowany 16 lutego 1835 r. [77] [78]
Grzegorz XVI zatwierdził w 1835 r. instytut z ośrodkiem zarządu w Angers, znany jako zgromadzenie Sióstr Dobrego Pasterza. Zgoda nadała podstawę prawną nowej organizacji, a dotychczasowe domy mogły zachować autonomię. Za życia Pelletier powstało ponad sto placówek związanych z jej dziełem. Pius XI beatyfikował ją w 1933 r., a Pius XII kanonizował w 1940 r. [77] [78] [79]
Jan Bosko
1815–1888 · prezbiter i założyciel salezjanów
W spisanych po latach wspomnieniach o początkach oratorium Jan Bosko opowiedział, jak dwaj duchowni mieli próbować zawieźć go do zakładu psychiatrycznego. Epizod umieścił w kontekście trudności z 1846 r. i pogłosek o jego stanie zdrowia. Autobiograficzna relacja świadczy o tym, jak zapamiętał ówczesny opór. Podstawą oceny działań hierarchii są akta późniejszego sporu. [80]
Jan Bosko organizował w Turynie oratoria i kształcenie młodzieży. Arcybiskup Lorenzo Gastaldi, wcześniej jego współpracownik, po objęciu urzędu zakwestionował część rozwiązań w projektowanych konstytucjach salezjanów. Spór dotyczył przygotowania kleryków, dopuszczania ich do święceń oraz zakresu samodzielności zgromadzenia. Stolica Apostolska zatwierdziła konstytucje w 1874 r., lecz zatarg trwał. W grudniu 1875 r. doszło do sporu o odnowienie lokalnych uprawnień Bosko do spowiadania. Korespondencja z kurią dotyczyła wygaśnięcia uprawnień, które zakonnik w pierwszej chwili odczytał jako formalne zawieszenie. [81] [82]
Za Leona XIII strony podpisały w czerwcu 1882 r. ugodę Concordia. Jej postanowienia obejmowały między innymi przywrócenie uprawnień spowiedniczych salezjaninowi Giovanniemu Bonettiemu i usunięcie wcześniejszej groźby zawieszenia Bosko pod określonym warunkiem. Ugoda nakładała obowiązki na obie strony. Napięcie utrzymało się do śmierci Gastaldiego w 1883 r. Pius XI beatyfikował Bosko w 1929 r. i kanonizował go w 1934 r. [81] [82] [83]
Ludwik Guanella
1842–1915 · prezbiter diecezji Como i założyciel
Ludwik Guanella, kapłan diecezji Como, przebywał w latach 1875–1878 u salezjanów Jana Bosko. Po powrocie biskup Pietro Carsana skierował go do Traony, gdzie Guanella urządził internat. Jego działalność napotkała sprzeciw prefekta prowincji Sondrio i nadzór władz porządkowych. Na przełomie lat 1880 i 1881 internat zamknięto. Następnie biskup skierował Guanellę do górskiego Olmo. Źródła różnie przedstawiają motywy tej decyzji. Później w Pianello nad jeziorem Como Guanella objął opiekę duchową nad miejscową wspólnotą i jej dziełem dla sierot, przezwyciężając początkową nieufność. [84] [85]
Dom Opatrzności Bożej w Como, otwarty w 1886 r., stał się ośrodkiem dalszych fundacji. Z czasem dzieło zyskało wsparcie kolejnego biskupa, Andrei Carla Ferrariego, oraz Piusa X, który pomagał w przedsięwzięciach rzymskich. Guanella i pierwsi Słudzy Miłości złożyli śluby w 1908 r. Zgromadzenie otrzymało dekret pochwalny Stolicy Apostolskiej w 1912 r. Paweł VI beatyfikował Guanellę w 1964 r., a Benedykt XVI kanonizował go w 2011 r. [84] [86] [87]
Teodora Guérin
1798–1856 · zakonnica i przełożona
Anne-Thérèse Guérin wstąpiła we Francji do sióstr Opatrzności. Uczyła i opiekowała się chorymi. W 1840 roku z pięcioma siostrami przybyła do Indiany, gdzie wspólnota zakładała szkoły i tworzyła zaplecze dla nowych placówek. Pierwszy dom w Saint Mary-of-the-Woods stał się ośrodkiem amerykańskiej gałęzi zgromadzenia. Rozwój misji wymagał ustalenia, kto odpowiada za decyzje przełożonej i za przygotowanie nowych sióstr. [88] [89]
Biskup Vincennes Célestin de la Hailandière rościł sobie prawo do szerokiej kontroli nad wspólnotą. W 1847 roku, według rekonstrukcji historyczki Kathleen Sprows Cummings, zatrzymał Guérin w swojej rezydencji, usunął ją z funkcji przełożonej i zagroził ekskomuniką jej oraz siostrom, które poszłyby za nią. Groźba oddziaływała na całą wspólnotę, której przełożona rozważała przeniesienie do innej diecezji. Gdy Rzym zmienił obsadę biskupstwa, siostry pozostały w Indianie i kontynuowały działalność. W tej sprawie uchwytna jest zmiana przełożonego diecezji i ustąpienie konfliktu. [89] [90]
Jan Paweł II beatyfikował Guérin w 1998 roku. Benedykt XVI kanonizował ją 15 października 2006 roku. Opis historyczny poświadcza groźbę ekskomuniki, a wyniesienie na ołtarze stanowi późniejszą, odrębną decyzję. [89] [91]
Maria Soledad Torres Acosta
1826–1887 · zakonnica i przełożona
Maria Soledad Torres Acosta urodziła się w Madrycie. W 1851 roku weszła do pierwszej grupy Służebnic Maryi, zgromadzenia założonego do pielęgnowania chorych w ich domach. Pomysł rozwinął madrycki proboszcz Miguel Martínez y Sanz. Przez pierwsze lata Soledad osobiście odwiedzała chorych, a siostry tworzyły nowe placówki. Po wyjeździe Martíneza w 1856 roku organizacja młodej wspólnoty zależała od decyzji następnych opiekunów kościelnych. [92] [93]
Zgodnie z historią zgromadzenia nowy proboszcz dzielnicy Chamberí odsunął Soledad od kierowania wspólnotą i wysłał ją do Getafe. Na przełomie 1856 i 1857 roku o. Gabino Sánchez przywrócił jej kierownictwo w Madrycie. Pierwsza kapituła generalna w 1861 roku wybrała ją na przełożoną. Dzięki temu można wskazać konkretną zmianę personalną i kolejną decyzję wspólnoty. [92] [94]
Pod jej kierunkiem zgromadzenie rozwinęło opiekę domową także poza Madrytem. Siostry pielęgnowały chorych w czasie epidemii cholery w 1885 roku. Maria Soledad zmarła w 1887 roku. Paweł VI kanonizował ją 25 stycznia 1970 roku. Gdy papież przedstawiał jej dzieło, podkreślał formę opieki, która docierała do chorych w ich własnym środowisku. [94] [95] [93]
Konflikty o posługę i regułę życia
Benedykt z Nursji
ok. 480 – połowa VI w. · mnich i opat, V–VI w.
Najwcześniejszą obszerną opowieść o Benedykcie, mnichu i opacie z przełomu V i VI wieku, zawiera druga księga Dialogów Grzegorza Wielkiego. Autor pisał pod koniec VI wieku i powoływał się na uczniów Benedykta. Według niego mnisi, którzy poprosili pustelnika, by został ich opatem, zbuntowali się przeciw narzuconej dyscyplinie i podali mu zatrute wino. W osobnym epizodzie kapłan Florencjusz miał posłać Benedyktowi zatruty chleb, a później próbować zdemoralizować jego uczniów. Oba zdarzenia znamy z żywotu, w którym opowieści o próbach i cudach służą ukazaniu świętości bohatera. [96] [97]
Według tej samej relacji Benedykt sam opuścił obie wspólnoty, a z Subiaco przeniósł się na Monte Cassino. Data założenia tamtejszego klasztoru, tradycyjnie umieszczana około 529 roku, pozostaje przybliżona, podobnie jak daty życia Benedykta. Trwałe znaczenie jego dziełu nadało stopniowe przyjmowanie Reguły przez zachodnie klasztory. W 1964 roku Paweł VI ogłosił Benedykta głównym patronem Europy. [96] [97] [98] [99]
Kolumban Młodszy
ok. 543–615 · mnich, opat i misjonarz, VI–VII w.
Irlandzki mnich Kolumban prowadził wspólnotę w Luxeuil i stosował sposób wyznaczania Wielkanocy wyniesiony z rodzinnej wyspy. Gdy około 603 roku biskupi frankijscy zebrali się na synodzie w Chalon-sur-Saône, opat odpowiedział listem. Wyjaśniał w nim, dlaczego nie przybył osobiście, prosił o zachowanie dawnego zwyczaju i zwracał biskupom uwagę na inne sprawy wymagające ich interwencji. List pozwala odtworzyć jego stanowisko bez sprowadzania ówczesnego sporu o rachubę do daty jednego święta. [100] [101]
Około 610 roku Kolumban musiał opuścić Luxeuil z rozkazu dworu burgundzkiego. W napisanym po latach żywocie Jonasz z Bobbio tłumaczył wygnanie konfliktem z królem Teuderykiem II i Brunhildą o życie rodzinne władcy. Własny list Kolumbana do mnichów, napisany w oczekiwaniu na deportację, przedstawia przede wszystkim troskę o przyszłość wspólnoty. W następnych latach opat uzyskał od longobardzkiego króla Agilulfa ziemię w Bobbio i założył tam klasztor. Ta fundacja zapewniła mu nowe miejsce działania. Zmarł w Bobbio w 615 roku, a jego żywot spisano w VII wieku. [101] [102] [103] [104]
Romuald
ok. 952–1027 · mnich, opat i pustelnik, X–XI w.
Romuald, benedyktyn i organizator wspólnot pustelniczych, przez krótki czas był opatem Sant’Apollinare in Classe pod Rawenną. Urząd objął w 998 roku, po czym wrócił do życia pustelniczego. Głównym źródłem do osobistego konfliktu w eremie Sitria jest żywot spisany w XI wieku przez Piotra Damianiego. Według niego uczeń imieniem Roman, wcześniej karcony przez Romualda, oskarżył swego nauczyciela o udział w zachowaniu seksualnym, za które sam był ganiony. Uczniowie nałożyli na Romualda pokutę i pomimo jego pozycji powstrzymywali go od odprawiania mszy. [105] [106] [107]
W opowieści Damianiego po około sześciu miesiącach Romuald wrócił do ołtarza pod wpływem tego, co uznał za polecenie Boże. Biograf wyraźnie opowiada się po stronie pustelnika i nie przytacza odwołania zarzutu przez Romana. Epizod pozostaje świadectwem tego, jak hagiograf przedstawiał konflikt w eremie. Trwałym dziełem Romualda była natomiast reforma życia pustelniczego, której jednym z głównych ośrodków stało się Camaldoli. Dawny kult Romualda został rozciągnięty na Kościół łaciński decyzją Klemensa VIII z 1595 roku. [105] [106] [107] [108]
Filip Neri
1515–1595 · ksiądz i założyciel, XVI w.
Filip Neri, florencki ksiądz działający w Rzymie, gromadził świeckich i duchownych na rozmowach o wierze, wspólnej modlitwie i śpiewie. Pod koniec pontyfikatu Pawła IV kardynał wikariusz Virgilio Rosario zabronił mu chodzić po mieście z grupami uczestników pielgrzymek do siedmiu kościołów. Biografie przytaczają także relację o krótkim odebraniu prawa spowiadania. W literaturze pojawiają się lata 1558 i 1559, więc dokładna data tego pierwszego wystąpienia i czas trwania ograniczeń wymagają ostrożności. [109] [110] [111]
Podejrzenia wróciły za Piusa V. Zarzuty dotyczyły między innymi spotkań w prywatnym gronie oraz przemawiania przez świeckich na tematy religijne. Według biografii opartej na zeznaniach z procesu kanonizacyjnego Karol Boromeusz pomógł zapobiec zamknięciu Oratorium w 1567 roku. W 1575 roku Grzegorz XIII formalnie ustanowił Kongregację Oratorium przy kościele Santa Maria in Vallicella. Papieska decyzja dała wspólnocie podstawę dalszego rozwoju. Filip został beatyfikowany w 1615 roku i kanonizowany w 1622. [109] [112] [113]
Ludwik Maria Grignion de Montfort
1673–1716 · ksiądz i misjonarz ludowy, XVII–XVIII w.
Ludwik Maria Grignion de Montfort prowadził misje parafialne w zachodniej Francji. W 1706 roku spotkał się z Klemensem XI, który zachęcił go do dalszej pracy we Francji i nadał mu tytuł misjonarza apostolskiego. Cztery lata później doszło do sporu o Kalwarię w Pontchâteau, budowaną od 1709 roku przy udziale mieszkańców okolicy. Ludwik XIV nakazał rozbiórkę, a biskup Nantes we wrześniu 1710 roku zabronił poświęcenia obiektu. Korespondencja przytaczana w historii fundacji pozwala odróżnić rozkaz królewski od decyzji biskupa. [114] [115] [116]
Według biografii zgromadzenia montfortanów ordynariusz Nantes ograniczył także dalsze głoszenie przez misjonarza w swojej diecezji. W 1711 roku na zaproszenie biskupa La Rochelle Montfort podjął pracę misyjną w tej diecezji i w sąsiednim Luçon. W Pontchâteau w następnych pokoleniach ponawiano próby odtworzenia Kalwarii, a obecny zespół powstał w XIX wieku. Montfort został beatyfikowany w 1888 roku i kanonizowany 20 lipca 1947 roku. [114] [115] [117] [118]
Klemens Maria Hofbauer
1751–1820 · ksiądz redemptorysta, XVIII–XIX w.
Klemens Maria Hofbauer, redemptorysta z Moraw, w 1808 roku opuścił Warszawę po wydaleniu jego zgromadzenia przez władze Księstwa Warszawskiego. W Wiedniu arcybiskup Sigismund Anton von Hohenwart powierzył mu w 1813 roku kościół urszulanek. Posługę utrudniał nadzór policji i system ścisłej kontroli państwa nad życiem kościelnym. W 1815 roku arcybiskup zakazał Hofbauerowi głoszenia kazań. Badacze podkreślają, że okoliczności tej decyzji pozostają niejasne. [119] [120] [121]
Hohenwart popierał następnie starania Hofbauera o dopuszczenie redemptorystów do stałej działalności w Austrii. Cesarz Franciszek I podpisał dekret 19 kwietnia 1820 roku, ponad miesiąc po śmierci zakonnika. Zgoda dotyczyła obecności zgromadzenia w państwie. Działalność wiedeńska Hofbauera, obejmująca także pracę z młodzieżą i kontakty z kręgiem romantyków, zyskała uznanie w osobnym procesie kościelnym. Beatyfikowano go w 1888 roku, a kanonizowano w 1909. [119] [120] [121] [122]
Jan Maria Vianney
1786–1859 · ksiądz i proboszcz, XIX w.
Jan Maria Vianney objął posługę w Ars w 1818 roku. Z czasem do miejscowości zaczęli przybywać liczni wierni, także spoza parafii, aby korzystać z jego spowiedzi. Alfred Monnin w biografii wydanej dwa lata po śmierci księdza opisywał, że grupa duchownych postanowiła zwrócić się do biskupa Belley ze skargą na przygotowanie Vianneya i sposób wykonywania przez niego obowiązków. Według Monnina jeden z listów dotarł do samego proboszcza, który podpisał go i przesłał przełożonym. Wczesny żywot zachował tę opowieść jako przykład jego pokory. [123] [124]
W przekazie Monnina przedstawiciele biskupa odwiedzali Ars i rozmawiali z Vianneyem, a biskup Alexandre Devie wziął go w obronę. Potwierdzone następstwo wydarzeń jest takie, że ksiądz pozostał w Ars do śmierci w 1859 roku. Skargi dotyczą więc oceny pracy proboszcza i relacji w miejscowym duchowieństwie. Vianneya beatyfikowano w 1905 roku i kanonizowano w 1925. [123] [124] [125]
Jan XXIII (Angelo Giuseppe Roncalli)
1881–1963 · ksiądz, dyplomata Stolicy Apostolskiej, następnie papież, XX w.
Angelo Giuseppe Roncalli był sekretarzem biskupa Bergamo Giacoma Marii Radiniego Tedeschiego i wykładał historię Kościoła w seminarium diecezjalnym. Za pontyfikatu Piusa X w Kongregacji Konsystorialnej podejrzewano go o uleganie modernizmowi. Wśród zastrzeżeń znalazło się upowszechnianie przez niego prac historyka Louisa Duchesne’a. W korespondencji z kardynałem Gaetanem De Laiem z czerwca 1914 roku Roncalli wyjaśniał swoją postawę i sądził, że odpowiedział na zastrzeżenia. W 1921 roku De Lai ponownie powołał się na sprawę i sprzeciwił się przyznaniu księdzu godności prałata domowego. [126] [127]
Benedykt XV nadał mu tę godność 7 maja 1921 roku mimo sprzeciwu kardynała. To uchwytna decyzja papieska w sporze o nominację. Dostępna dokumentacja pokazuje zastrzeżenia wobec kandydata, a następnie powierzenie mu kolejnych obowiązków. W 1925 roku Roncalli został wizytatorem apostolskim w Bułgarii, w 1953 roku kardynałem i patriarchą Wenecji, a w 1958 roku wybrano go na papieża. Beatyfikowano go w 2000 roku, a kanonizowano w 2014. [126] [127]
Doświadczenia mistyczne i izolacja
Jan Boży (João Cidade)
1495–1550 · świecki, założyciel szpitala, XVI w.
João Cidade, Portugalczyk mieszkający w Grenadzie, podjął w 1539 roku publiczną pokutę po kazaniu Jana z Ávili. Wczesny biograf Francisco de Castro opisał, że zachowanie to uznano za objaw utraty rozumu i umieszczono Cidade w Szpitalu Królewskim. Świadectwo dotyczy ówczesnego rozumienia jego zachowania i sposobu traktowania pacjentów. Jan z Ávili występuje w przekazie jako przewodnik duchowy Cidade, który skierował jego uwagę ku pomocy potrzebującym. [128] [129] [130]
Po opuszczeniu szpitala Cidade zaczął organizować w Grenadzie opiekę nad chorymi i ubogimi. Pozyskane wsparcie pozwoliło mu prowadzić własny zakład i zgromadzić pomocników. Z ich działalności po jego śmierci wyłonił się Zakon Szpitalny św. Jana Bożego, zwany w Polsce bonifratrami. Przymusowy pobyt był decyzją z zakresu ówczesnej opieki nad chorymi. Związek sprawy z Kościołem polegał na roli kaznodziei i późniejszym rozwoju dzieła szpitalnego. Jana Bożego beatyfikowano w 1630 roku i kanonizowano w 1690. [128] [130] [131]
Małgorzata Maria Alacoque
1647–1690 · zakonnica wizytka, XVII w.
Wizytka Małgorzata Maria Alacoque opisywała doświadczenia z lat 1673–1675 w klasztorze w Paray-le-Monial jako objawienia Chrystusa, który wzywał do nabożeństwa do swego Serca. W jej zapiskach powracają sprzeciw i upokorzenia związane z tym, jak otoczenie przyjmowało jej relacje. W 1675 roku jezuita Klaudiusz La Colombière został jej spowiednikiem. Uznał, że jej doświadczenia zasługują na zaufanie, a zarazem zachęcał ją do przestrzegania obowiązków wspólnoty. Jego ocena miała charakter kierownictwa duchowego. [132] [133] [134]
Z czasem wizytki w Paray-le-Monial zaczęły praktykować nabożeństwo. W 1765 roku Stolica Apostolska zezwoliła na liturgiczne święto Najświętszego Serca Jezusa biskupom polskim i rzymskiemu arcybractwu. W 1856 roku Pius IX rozszerzył je na cały Kościół łaciński. Te decyzje określały zakres publicznego kultu. Osobna sprawa dotyczyła uznania świętości zakonnicy, beatyfikowanej przez Piusa IX w 1864 roku i kanonizowanej przez Benedykta XV w 1920. [133] [134] [135]
Maria Krescentia Höss
1682–1744 · zakonnica franciszkańska i przełożona, XVIII w.
Anna Höss, córka tkacza z bawarskiego Kaufbeuren, chciała wstąpić do miejscowej wspólnoty tercjarek franciszkańskich. Rodzina nie mogła zapłacić posagu. Przyjęcie w 1703 roku umożliwiło wstawiennictwo protestanckiego burmistrza, pomimo niechęci urzędującej przełożonej. Rok później Anna złożyła śluby jako Maria Krescentia. To przede wszystkim sprawa dostępu do wspólnoty i pozycji młodej zakonnicy. Biogram watykański i opracowanie Bawarskiej Biblioteki Państwowej dokumentują okoliczności przyjęcia i dalszą służbę w klasztorze. [136] [137] [138]
Pod rządami przychylniej nastawionych przełożonych Maria Krescentia opiekowała się między innymi nowicjuszkami. W 1741 roku siostry wybrały ją na przełożoną. Jej zachowana korespondencja świadczy o zaufaniu, jakie zyskała poza klasztorem. O radę zwracali się do niej między innymi arcybiskup Kolonii Klemens August i bawarska elektorka Maria Amalia. Beatyfikowano ją w 1900 roku, a Jan Paweł II kanonizował ją 25 listopada 2001 roku. [136] [137] [138] [139]
Benedykt Józef Labre
1748–1783 · świecki pielgrzym, XVIII w.
Benedykt Józef Labre z Amettes próbował podjąć życie monastyczne u kartuzów i trapistów. Według archiwum Pas-de-Calais spotkał się z odmową w La Trappe i Neuville-sous-Montreuil, a w 1769 roku przyjął habit w Sept-Fons, skąd odszedł po chorobie. Relacje o szczegółach kolejnych prób różnią się, podobnie jak oceny jego przydatności do życia wspólnotowego. Po opuszczeniu klasztoru pielgrzymował do sanktuariów, a od 1777 roku przebywał głównie w Rzymie, żyjąc w ubóstwie. [140] [141] [142]
Po śmierci Labre’a w 1783 roku jego kult w Rzymie szybko się rozwinął. Ostatni spowiednik, ks. Giuseppe Loreto Marconi, zebrał świadectwa i jeszcze w tym samym roku wydał jego żywot. Zmiana dotyczyła społecznego odbioru życia żebraka i pielgrzyma. Wcześniejsze odmowy klasztorów były decyzjami w sprawie przyjęcia do wspólnoty. Labre’a beatyfikowano w 1860 roku, a kanonizowano 8 grudnia 1881 roku. [140] [141] [142]
Bernadeta Soubirous
1844–1879 · świecka, następnie zakonnica u Sióstr Miłosierdzia w Nevers, XIX w.
W 1858 roku czternastoletnia Bernadeta Soubirous relacjonowała spotkania z postacią, którą widziała w grocie pod Lourdes. Pytał ją o nie miejscowy proboszcz, Dominique Peyramale, kiedy przekazała mu prośbę o procesję i kaplicę. Biskup Tarbes Bertrand-Sévère Laurence powołał komisję 28 lipca 1858 roku. Zbierała ona zeznania i sprawdzała doniesienia o uzdrowieniach. W orzeczeniu z 18 stycznia 1862 roku biskup uznał objawienia za autentyczne. Przedmiotem dochodzenia była wiarygodność zgłoszonych zdarzeń. [143] [144]
W 1866 roku Bernadeta wstąpiła do Sióstr Miłosierdzia w Nevers, gdzie jej nowicjatem kierowała Marie-Thérèse Vauzou. Wspomnienia przytaczane w literaturze opisują wymagającą formację zakonną. W klasztorze powierzano Bernadecie między innymi pracę w infirmerii i zakrystii, a w ostatnich latach jej obowiązki ograniczała choroba. Trzynaście lat to długość pobytu w Nevers, gdzie zmarła w 1879 roku. Beatyfikowano ją w 1925 roku, a kanonizowano 8 grudnia 1933 roku. [145] [146] [147]
Maria od Jezusa Ukrzyżowanego (Mariam Baouardy)
1846–1878 · zakonnica karmelitanka bosa, XIX w.
Mariam Baouardy pochodziła z arabskiej rodziny obrządku greckokatolickiego w Galilei. W Marsylii rozpoczęła nowicjat u Sióstr św. Józefa od Objawienia. Jej relacje o przeżyciach mistycznych i dostrzegane przez siostry zjawiska budziły wątpliwości. Po okresie próby zgromadzenie nie dopuściło jej do ślubów. W 1867 roku Mariam przyjęły karmelitanki bose w Pau. Trzy lata później wyjechała z grupą sióstr, by założyć klasztor w Mangalore w Indiach, i w listopadzie 1871 roku złożyła tam śluby. [148] [149]
Dalsze wątpliwości dotyczące jej doświadczeń doprowadziły do powrotu do Pau w 1872 roku. Źródła kościelne opisują zarówno napięcia we wspólnocie, jak i decyzję przełożonych o odesłaniu zakonnicy. W 1875 roku, po uzyskaniu zgody Rzymu, wyjechała z grupą sióstr do Betlejem i uczestniczyła w zakładaniu tamtejszego Karmelu. Fundacja świadczy o powierzaniu jej dalszych zadań przez przełożonych. Beatyfikował ją Jan Paweł II w 1983 roku, a kanonizował Franciszek 17 maja 2015 roku. [148] [149] [150] [151]
Pochodzenie społeczne i warunki posługi
Marcin de Porres
1579–1639 · brat dominikanin, XVI–XVII w.
Marcin de Porres dorastał w kolonialnej Limie. Był synem Hiszpana i wyzwolonej kobiety pochodzenia afrykańskiego z Panamy. Do konwentu dominikanów przyjęto go w 1594 roku jako donado, świeckiego pomocnika mieszkającego przy wspólnocie i pełniącego obowiązki służebne. Pozycję osób takich jak Marcin kształtowały uprzedzenia związane z pochodzeniem oraz podział miejsc i funkcji w kolonialnych wspólnotach zakonnych. Biografia Celii Cussen osadza jego życie w tej hierarchii i opisuje pracę, którą wykonywał jako cyrulik i opiekun chorych. [152] [153] [154]
W 1603 roku Marcin został przyjęty do grona świeckich braci zakonu. W opracowaniach występują różne datowania przyjęcia i złożenia profesji, które mogły stanowić odrębne etapy. Zmiana pozycji we wspólnocie miała charakter indywidualny. Po śmierci Marcina w 1639 roku rozwinął się jego kult. Grzegorz XVI beatyfikował go w 1837 roku, a Jan XXIII kanonizował 6 maja 1962 roku. [152] [153] [154] [155]
Piotr Klawer (Pedro Claver)
1580–1654 · ksiądz jezuita i misjonarz, XVII w.
Kataloński jezuita Piotr Klawer przyjął święcenia w 1616 roku w Kartagenie de Indias, ważnym porcie atlantyckiego handlu ludźmi. Niósł pomoc osobom zniewolonym przywożonym z Afryki, opiekował się chorymi i z pomocą tłumaczy przygotowywał przybyszów do chrztu. Patrizia Delpiano wykazała, że misjonarz korzystał z pracy osób zniewolonych należących do miejscowego kolegium jezuitów. Jej badania pozwalają określić granice późniejszego obrazu Klawera jako przeciwnika samego systemu niewolnictwa. [156] [157] [158]
Delpiano ustaliła także, że jego sprawą zajął się miejscowy trybunał inkwizycji. Angielskie streszczenie artykułu mówi o skazaniu. Szczegółowy przedmiot sprawy, treść orzeczenia oraz ewentualne późniejsze decyzje wymagają wglądu w akta. W ostatnich latach życia Klawer ciężko chorował. Niedługo po jego śmierci w 1654 roku rozpoczęły się starania o uznanie jego świętości. Beatyfikował go Pius IX w 1850 roku, a kanonizował Leon XIII w 1888. [156] [158] [159] [160]
Jan Nepomucen Neumann
1811–1860 · biskup redemptorysta, XIX w.
Jan Nepomucen Neumann pochodził z Czech i należał do redemptorystów. W 1852 roku został biskupem Filadelfii, rozległej diecezji, w której rozwijał szkolnictwo parafialne. Część duchowieństwa krytykowała sposób zarządzania zadłużonym majątkiem, przepisy synodalne o finansach oraz przekazanie jezuitom odpowiedzialności za kościół św. Jana Ewangelisty. Neumann zaproponował w 1855 roku podział diecezji i własne przeniesienie do nowej, mniejszej jednostki. Projekt rozpatrywali biskupi prowincji w Baltimore oraz Stolica Apostolska. [161] [162] [163]
Stolica Apostolska pozostawiła Neumanna w Filadelfii. W 1857 roku otrzymał do pomocy Jamesa Fredericka Wooda jako biskupa koadiutora, który przejął część spraw gospodarczych. W liście do arcybiskupa Baltimore Neumann z aprobatą pisał o nominacji. W 1858 roku ponownie zaproponował podział diecezji, a urząd sprawował aż do śmierci. Była to sprawa zakresu obowiązków i organizacji diecezji. Neumanna beatyfikowano w 1963 roku, a Paweł VI kanonizował go 19 czerwca 1977 roku. [161] [162] [163] [164]
Damian de Veuster
1840–1889 · ksiądz ze Zgromadzenia Najświętszych Serc Jezusa i Maryi, XIX w.
Belgijski ksiądz Damian de Veuster zgłosił się w 1873 roku do posługi w Kalaupapa na wyspie Molokaʻi. Władze Hawajów przymusowo kierowały tam ludzi chorujących na trąd, dziś nazywany także chorobą Hansena. Po ujawnieniu choroby u Damiana powstał spór o jego przyjazdy do Honolulu. W liście z 8 lutego 1886 roku o. Léonore powołał się na postanowienia rady prowincji zakonnej. Przewidywały one pobyt w zamkniętym pokoju na terenie misji lub przy kaplicy w Kakaʻako z ograniczeniem sprawowania tam mszy. Damian zwrócił się w tej sprawie do wikariusza apostolskiego. [165] [166]
Wsparcie w osadzie z czasem wzrosło. W listopadzie 1888 roku przybyły do Kalaupapa franciszkanki z Marianną Cope. Damian zmarł 15 kwietnia 1889 roku. Po jego śmierci protestancki pastor Charles McEwen Hyde w liście podważył jego reputację i wysunął oskarżenie o niemoralne postępowanie. Robert Louis Stevenson, który odwiedził osadę, odpowiedział publicznie w 1890 roku. Był to spór prasowy o ocenę życia misjonarza. Jan Paweł II beatyfikował Damiana w 1995 roku, a Benedykt XVI kanonizował go w 2009. [165] [167] [168] [169]
Wnioski z porównania
Sprawy świętych dają dostęp do szczególnie dobrze zachowanych biografii, ponieważ o wielu z nich gromadzono świadectwa z myślą o kulcie. Dla oceny częstości konfliktów potrzebne byłyby również dane o porównywalnych osobach, wokół których taki proces się nie rozwinął. Poniższe zestawienie pokazuje formy działań i skutki, które da się potwierdzić w zebranych źródłach. [2] [3]
Określenie „odosunięcie” obejmuje w materiale zarówno przymusową zmianę placówki, jak i decyzję o pozbawieniu władzy we wspólnocie. Historia Teodory Guérin dokumentuje spór o rządy w zgromadzeniu. Sprawy z dziedziny mistyki wymagają z kolei określenia, czy ocena dotyczyła osoby, jej relacji czy formy publicznej pobożności. Te różnice pozwalają uchwycić, na czym polegało późniejsze przywrócenie zaufania w konkretnej sprawie. [1] [4]
Zestawienie przypadków
Zestawienie podaje rodzaj interwencji i jej wynik. Źródła przy poszczególnych biogramach wskazują podstawę tych ustaleń.
| Osoba i rola | Spór i podjęte działanie | Późniejsza zmiana | Status kultu |
|---|---|---|---|
| Hieronim ze Strydonu ok. 347–420 · prezbiter i biblista | Publiczne zarzuty po śmierci Blesylli i Damazego I. Prawdopodobne postępowanie biskupie (385). | Wyjazd z Rzymu w 385 r. Brak udokumentowanej rewizji. | Dawny kult. Doktor Kościoła (1298) |
| Bernardyn ze Sieny 1380–1444 · franciszkanin obserwant | Zarzuty dotyczące kultu Imienia Jezus i tabliczek IHS. Interwencje w Rzymie (1427, 1431–1432). | Oddalenie zarzutów za Marcina V. Przerwanie drugiego postępowania przez Eugeniusza IV (1432). | Kanonizowany w 1450 r. |
| Jakub z Marchii ok. 1393–1476 · franciszkanin obserwant | Oskarżenie o herezję przez dominikańskiego inkwizytora po kazaniu w Brescii (1462). | Pius II w 1464 r. zakazał obu stronom dyskusji nad tezą i uznawania jej za herezję do czasu rozstrzygnięcia. | Beatyfikowany w 1624 r.. Kanonizowany w 1726 r. |
| Ignacy Loyola 1491–1556 · świecki pielgrzym, później prezbiter i jezuita | Badano działalność świeckiego kierownika duchowego. Zatrzymania w Alcalá i Salamance (1527). | Zwolnienie z miejscowymi ograniczeniami. Odrębny rzymski wyrok oczyszczający (1538). | Beatyfikowany w 1609 r.. Kanonizowany w 1622 r. |
| Jan z Ávili 1499 lub 1500–1569 · prezbiter diecezjalny | Doniesienia dotyczące kazań (1531), więzienie w Sewilli od 1532 r. | Trybunał uniewinnił go 5 VII 1533 r. Osobna cenzura pierwszej redakcji Audi, filia w 1559 r. | Beatyfikowany w 1894 r.. Kanonizowany w 1970 r.. Doktor Kościoła (2012) |
| Franciszek Borgiasz 1510–1572 · prezbiter i jezuita | Hiszpański indeks objął przypisany mu zbiór Obras del christiano (1559). | Pobyt w Portugalii, wyjazd do Rzymu (1561), wybór na generała jezuitów (1565). | Beatyfikowany w 1624 r.. Kanonizowany w 1671 r. |
| Róża z Limy 1586–1617 · świecka tercjarka dominikańska | Rozmowy o doświadczeniach religijnych z Juanem del Castillo, lekarzem i konsultorem inkwizycji. | Przychylna relacja del Castillo w sprawie kanonizacyjnej. Niepotwierdzony proces za życia. | Beatyfikowana w 1668 r.. Kanonizowana w 1671 r. |
| Józef z Kupertynu 1603–1663 · prezbiter, franciszkanin konwentualny | Dochodzenie w Neapolu (1638), wyrok w Rzymie (1639), następnie środki ograniczające posługę. | Uniewinnienie w 1639 r.. Przenosiny i odosobnienie aż do śmierci. | Beatyfikowany w 1753 r.. Kanonizowany w 1767 r. |
| John Henry Newman 1801–1890 · prezbiter, teolog i późniejszy kardynał | Skarga biskupa Browna na artykuł w The Rambler z 1859 r.. Rzymska prośba o wyjaśnienia. | Wyjaśnienia uzyskane drogą korespondencji (1867). Nominacja kardynalska w 1879 r. | Beatyfikowany w 2010 r.. Kanonizowany w 2019 r.. Doktor Kościoła (2025) |
| Grzegorz z Nazjanzu ok. 329–ok. 390 · biskup i teolog | Podważenie objęcia stolicy w Konstantynopolu z powodu wcześniejszej nominacji do Sasimy (381). | Rezygnacja Grzegorza. Wybór Nektariusza. | Dawny kult. Doktor Kościoła (1568) |
| Metody ok. 815–885 · arcybiskup i legat papieski | Biskupi bawarscy zakwestionowali jego władzę i uwięzili go na przeszło dwa lata (ok. 870–873). | Interwencja Jana VIII (873). Uznanie prawowierności i przywilej językowy (880). | Dawny kult. Współpatron Europy (1980) |
| Piotr z Alkantary 1499–1562 · franciszkanin i prezbiter | Sprzeciw w prowincji św. Gabriela wobec zaostrzenia zasad ubóstwa i życia wspólnego. | Ermitaże i osobne struktury w ramach zakonu. Potwierdzenie komisariatu przez Pawła IV (1559). | Beatyfikowany w 1622 r.. Kanonizowany w 1669 r. |
| Stanisław Papczyński 1631–1701 · prezbiter, pijar, później założyciel marianów | Spór z przełożonymi pijarskimi. Uwięzienie w Podolińcu i Prievidzy (1670). | Dyspensa od ślubów pijarskich (1670). Erygowanie marianów (1679) i aprobata papieska (1699). | Beatyfikowany w 2007 r.. Kanonizowany w 2016 r. |
| Jan Chrzciciel de La Salle 1651–1719 · prezbiter, założyciel braci szkolnych | Zewnętrzny zarządca mianowany po wizytacji (1702). Ograniczenie spowiadania w Rouen (1719). | Kompromis w sprawie zarządu. Benedykt XIII uznał instytut w 1725 r. | Beatyfikowany w 1888 r.. Kanonizowany w 1900 r. |
| Alfons Maria Liguori 1696–1787 · biskup, założyciel redemptorystów | Królewski regulamin dla domów neapolitańskich doprowadził do rozdzielenia zgromadzenia (1780–1781). | Alfons pozostał w części neapolitańskiej. Reunifikacja za Piusa VI w 1793 r. | Beatyfikowany w 1816 r.. Kanonizowany w 1839 r.. Doktor Kościoła (1871) |
| Jeanne Jugan 1792–1879 · zakonnica, założycielka Małych Sióstr Ubogich | Po ponownym wyborze została zastąpiona w 1843 r.. Od 1852 r. odsunięta od czynnej pracy. | Dymisja Le Pailleura (1890). Ponowne uznanie jej roli w historii zgromadzenia (1902). | Beatyfikowana w 1982 r.. Kanonizowana w 2009 r. |
| Wincenty Pallotti 1795–1850 · prezbiter i założyciel | Propaganda Fide przekazała papieską decyzję o rozwiązaniu dzieła (1838) i sprzeciw wobec nazwy. | Cofnięcie likwidacji. Nazwa stowarzyszenia przywrócona w 1947 r.. Uznanie Zjednoczenia w 2003 r. | Beatyfikowany w 1950 r.. Kanonizowany w 1963 r. |
| Maria Eufrazja Pelletier 1796–1868 · zakonnica i założycielka | Część biskupów i klasztorów sprzeciwiła się wspólnemu zarządowi domów w Angers. | Grzegorz XVI zatwierdził nową organizację zgromadzenia w 1835 r. | Beatyfikowana w 1933 r.. Kanonizowana w 1940 r. |
| Jan Bosko 1815–1888 · prezbiter i założyciel salezjanów | Spór z arcybiskupem Gastaldim o formację, święcenia i uprawnienia salezjanów (lata 70. i 80. XIX w.). | Konstytucje zatwierdzone w 1874 r.. Ugoda Concordia w 1882 r. | Beatyfikowany w 1929 r.. Kanonizowany w 1934 r. |
| Ludwik Guanella 1842–1915 · prezbiter diecezji Como i założyciel | Władze cywilne zamknęły internat w Traonie. Przełożeni diecezjalni przenieśli go do innych parafii. | Większe poparcie władz kościelnych w Como i Rzymie. Dekret pochwalny dla Sług Miłości (1912). | Beatyfikowany w 1964 r.. Kanonizowany w 2011 r. |
| Teodora Guérin 1798–1856 · zakonnica i przełożona | Biskup Vincennes odsunął przełożoną i groził ekskomuniką w 1847 r. | Zmiana biskupa umożliwiła jej pozostanie i dalszą pracę w Indianie. | Beatyfikowana w 1998 r., kanonizowana w 2006 r. |
| Maria Soledad Torres Acosta 1826–1887 · zakonnica i przełożona | Po zmianie kierownictwa odebrano jej funkcję i skierowano do Getafe w 1856 r. | Powróciła jako przełożona na przełomie 1856 i 1857 r. Wybór kapituły w 1861 r. | Kanonizowana w 1970 r. |
| Benedykt z Nursji ok. 480 – połowa VI w. · mnich i opat, V–VI w. | Grzegorz Wielki opisał próby otrucia przypisywane mnichom i miejscowemu kapłanowi. | Według żywotu Benedykt odchodził z własnej decyzji. Jego reguła stopniowo upowszechniła się na Zachodzie. | Święty czczony od wczesnego średniowiecza, główny patron Europy od 1964 r. |
| Kolumban Młodszy ok. 543–615 · mnich, opat i misjonarz, VI–VII w. | Biskupi kwestionowali sposób wyznaczania Wielkanocy. Dwór burgundzki wygnał opata w 610 r. | Klasztor w Bobbio powstał pod opieką władcy Longobardów. | Święty czczony od wczesnego średniowiecza. |
| Romuald ok. 952–1027 · mnich, opat i pustelnik, X–XI w. | Według Piotra Damianiego uczniowie z Sitria powstrzymywali Romualda od odprawiania mszy po oskarżeniu ze strony jednego z nich. | W żywocie Romuald sam wraca do sprawowania mszy po około sześciu miesiącach. | Dawny kult. Papieskie rozszerzenie kultu w 1595 r. |
| Filip Neri 1515–1595 · ksiądz i założyciel, XVI w. | Kardynał wikariusz zakazał grupowych pielgrzymek. Źródła wspominają o krótkim wstrzymaniu prawa spowiadania. | Oratorium przetrwało kontrole. Grzegorz XIII erygował kongregację w 1575 r. | Beatyfikowany w 1615 r., kanonizowany w 1622 r. |
| Ludwik Maria Grignion de Montfort 1673–1716 · ksiądz i misjonarz ludowy, XVII–XVIII w. | W 1710 r. biskup Nantes zabronił poświęcenia Kalwarii w Pontchâteau, a król nakazał jej rozbiórkę. | Misjonarz kontynuował działalność w innych diecezjach. Tytuł papieski otrzymał przed sporem, w 1706 r. | Beatyfikowany w 1888 r., kanonizowany w 1947 r. |
| Klemens Maria Hofbauer 1751–1820 · ksiądz redemptorysta, XVIII–XIX w. | Arcybiskup Wiednia wydał zakaz głoszenia kazań w 1815 r. Posługę utrudniał też nadzór policji. | Arcybiskup później wspierał starania zakonu, a w 1820 r. cesarz zatwierdził jego działalność w Austrii. | Beatyfikowany w 1888 r., kanonizowany w 1909 r. |
| Jan Maria Vianney 1786–1859 · ksiądz i proboszcz, XIX w. | Wczesny biograf opisuje skargi na gorliwość i przygotowanie proboszcza z Ars. | W relacji biografa biskup Belley obronił Vianneya, który pozostał w Ars. | Beatyfikowany w 1905 r., kanonizowany w 1925 r. |
| Jan XXIII (Angelo Giuseppe Roncalli) 1881–1963 · ksiądz, dyplomata Stolicy Apostolskiej, następnie papież, XX w. | Kongregacja Konsystorialna podważała jego podejście do historii Kościoła. W 1921 r. kard. De Lai sprzeciwił się nominacji. | Benedykt XV przyznał wyróżnienie mimo sprzeciwu. Roncalli otrzymywał dalsze urzędy, w 1958 r. został papieżem. | Beatyfikowany w 2000 r., kanonizowany w 2014 r. |
| Jan Boży (João Cidade) 1495–1550 · świecki, założyciel szpitala, XVI w. | Po publicznej pokucie uznano go za człowieka wymagającego umieszczenia w Szpitalu Królewskim w Grenadzie. | Po wyjściu założył szpital. Opieka kościelna wspierała jego pracę, a współpracownicy dali początek bonifratrom. | Beatyfikowany w 1630 r., kanonizowany w 1690 r. |
| Małgorzata Maria Alacoque 1647–1690 · zakonnica wizytka, XVII w. | Relacje wizytki spotkały się z rezerwą. Jezuita Klaudiusz La Colombière podjął kierownictwo duchowe. | Wspólnota stopniowo przyjęła nabożeństwo. W 1765 r. zezwolono na lokalne święto, w 1856 r. rozszerzono je na cały Kościół łaciński. | Beatyfikowana w 1864 r., kanonizowana w 1920 r. |
| Maria Krescentia Höss 1682–1744 · zakonnica franciszkańska i przełożona, XVIII w. | Brak posagu i niechęć przełożonej utrudniały przyjęcie do franciszkanek w Kaufbeuren. | Po złożeniu ślubów i zmianach w zarządzie powierzano jej kolejno nowe zadania. W 1741 r. została przełożoną. | Beatyfikowana w 1900 r., kanonizowana w 2001 r. |
| Benedykt Józef Labre 1748–1783 · świecki pielgrzym, XVIII w. | Próby podjęcia życia klasztornego nie powiodły się. Z Sept-Fons odszedł w związku z chorobą. | Labre wybrał życie pielgrzyma. Kult rozwinął się po jego śmierci w Rzymie. | Beatyfikowany w 1860 r., kanonizowany w 1881 r. |
| Bernadeta Soubirous 1844–1879 · świecka, następnie zakonnica u Sióstr Miłosierdzia w Nevers, XIX w. | W 1858 r. proboszcz pytał o przebieg zdarzeń, a biskup Tarbes powołał komisję. | Biskup uznał autentyczność objawień w 1862 r. W Nevers Bernadeta pełniła obowiązki zakonne. | Beatyfikowana w 1925 r., kanonizowana w 1933 r. |
| Maria od Jezusa Ukrzyżowanego (Mariam Baouardy) 1846–1878 · zakonnica karmelitanka bosa, XIX w. | Siostry św. Józefa nie dopuściły jej do ślubów. Później zwróciła się do karmelitanek, a z Mangalore odesłano ją do Pau. | Wróciła do wspólnoty w Pau. W 1875 r. współtworzyła Karmel w Betlejem za zgodą władz kościelnych. | Beatyfikowana w 1983 r., kanonizowana w 2015 r. |
| Marcin de Porres 1579–1639 · brat dominikanin, XVI–XVII w. | W konwencie w Limie początkowo zajmował pozycję donado, świeckiego pomocnika. | W 1603 r. dopuszczono go do grona braci świeckich. W konwencie opiekował się chorymi i ubogimi. | Beatyfikowany w 1837 r., kanonizowany w 1962 r. |
| Piotr Klawer (Pedro Claver) 1580–1654 · ksiądz jezuita i misjonarz, XVII w. | W Kartagenie troszczył się o osoby zniewolone. Badanie Patrizii Delpiano wykazuje postępowanie miejscowej inkwizycji. | Kult rozwinął się po śmierci. Zakres rozstrzygnięcia trybunału wymaga ustalenia. | Beatyfikowany w 1850 r., kanonizowany w 1888 r. |
| Jan Nepomucen Neumann 1811–1860 · biskup redemptorysta, XIX w. | Część kleru krytykowała zarządzanie finansami i majątkiem. Neumann zaproponował podział diecezji. | Stolica Apostolska pozostawiła go w Filadelfii i przydzieliła mu biskupa koadiutora w 1857 r. | Beatyfikowany w 1963 r., kanonizowany w 1977 r. |
| Damian de Veuster 1840–1889 · ksiądz ze Zgromadzenia Najświętszych Serc Jezusa i Maryi, XIX w. | Po zachorowaniu przełożeni ograniczyli mu możliwość wizyt w Honolulu. Po śmierci zaatakował go pastor Hyde. | Do osady przybyli współpracownicy. Robert Louis Stevenson odpowiedział na zarzuty Hyde’a w 1890 r. | Beatyfikowany w 1995 r., kanonizowany w 2009 r. |
Bibliografia i źródła
- K. Sprows Cummings, Strong-willed sister and Sorin ally named a saint, Notre Dame Magazine, zima 2006–2007, ustępy o konflikcie z biskupem Vincennes. ↩1 ↩2
- Uniwersytet Warszawski, Nie papież świętych lepił. Przez wieki o kulcie świętego decydował Kościół lokalny, omówienie badań Roberta Wiśniewskiego i zespołu, aktualizacja 26 sierpnia 2026 r. ↩1 ↩2
- Kongregacja Spraw Kanonizacyjnych, Sanctorum Mater, 17 maja 2007 r., art. 4–7, 17, 28–35 i 37. ↩1 ↩2
- Dykasteria Nauki Wiary, Normy postępowania w rozeznawaniu domniemanych zjawisk nadprzyrodzonych, 17 maja 2024 r., pkt 10–13 i 17. ↩1 ↩2
- Benedykt XVI, audiencja generalna „Saint Jerome (1)”, 7 XI 2007. ↩1 ↩2
- Hieronim, List 39 do Pauli, § 6 (wyd. Philip Schaff i Henry Wace, Nicene and Post-Nicene Fathers, seria 2, t. 6, 1893). ↩
- Hieronim, List 45 do Aselli, §§ 2–5 (wyd. Philip Schaff i Henry Wace, Nicene and Post-Nicene Fathers, seria 2, t. 6, 1893). ↩
- Andrew Cain, The Letters of Jerome, Oxford University Press, 2009, rozdz. 4 „Expulsion from Rome”. ↩
- Sobór Trydencki, sesja IV, dekret o wydaniu i użyciu ksiąg świętych (8 IV 1546). ↩
- John Chapman, „Doctors of the Church”, The Catholic Encyclopedia, t. 5, 1909, z odsyłaczem do dekretałów Bonifacego VIII, Liber Sextus III, 22, „Gloriosus”. ↩
- „Bernardino da Siena, santo”, Enciclopedia Italiana, Treccani, 1930, fragment o zarzutach i interwencji z 1432 r. ↩1 ↩2
- Pietro Delcorno, „«Et zostrabo tecum»: lo scontro tra Bernardino da Siena e Amedeo Landi”, Il Santo 62 (2022), s. 325–358, zwł. przyp. 109. ↩1 ↩2
- Letizia Pellegrini (wyd.), Il processo di canonizzazione di Bernardino da Siena (1445–1450), Analecta Franciscana 16, Grottaferrata 2009, wstęp. ↩
- Marina Benedetti i in. (red.), Contro frate Bernardino da Siena. Processi al maestro Amedeo Landi (Milano 1437–1447), 2021, dokumentacja procesów. ↩
- Carla Casagrande, „Giacomo della Marca, santo”, Dizionario Biografico degli Italiani, t. 54, Treccani, 2000, fragmenty o Bács i Brescii. ↩1 ↩2
- Pius II, bulla Ineffabilis summi providentia Patris, 1 VIII 1464, w: Heinrich Denzinger, The Sources of Catholic Dogma, nr 718 (nowsza numeracja DH 1385). ↩1 ↩2
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Giacomo della Marca”, nota o życiu, beatyfikacji i kanonizacji. ↩
- Ignacy Loyola, Autobiografia, relacja zapisana przez Luísa Gonçalvesa da Câmarę w latach 1553–1555, §§ 57–72, wyd. ang. Centro Ignaziano di Spiritualità. ↩
- Juan Jesús Bastero Monserrat SJ, La autobiografía de san Ignacio de Loyola, Saragossa 2022, s. 17–18 „Los ocho procesos”; list do Jana III Portugalskiego (1545) i wyrok w Monumenta Ignatiana, Scripta I, s. 627–629. ↩1 ↩2
- Towarzystwo Jezusowe, „On 27 September 1540, the Society of Jesus received papal approval”, 26 IX 2021, omówienie bulli Regimini militantis Ecclesiae. ↩
- John Hungerford Pollen, „St. Ignatius Loyola”, The Catholic Encyclopedia, t. 7, 1910, zakończenie hasła. ↩
- Juan Esquerda Bifet, „La figura histórica de san Juan de Ávila, doctor de la Iglesia, y su incidencia en los retos actuales de la espiritualidad sacerdotal”, Anuario de Historia de la Iglesia 21 (2012), s. 37–61, zwł. s. 42, przyp. 11–12. ↩1 ↩2
- Benedykt XVI, list apostolski ogłaszający Jana z Ávili doktorem Kościoła, 7 X 2012, §§ 2, 6. ↩1 ↩2
- Juan de Ávila, Audi, filia, wyd. krytyczne Julio Césara Varasa Garcíi, Cátedra, nota wydawcy. ↩
- Stefania Pastore, „Francisco de Borja, santo”, w: Adriano Prosperi i in. (red.), Dizionario storico dell’Inquisizione, t. 2, Edizioni della Normale, 2010, s. 623–625. ↩1 ↩2
- Enrique García Hernán, „Francisco de Borja y Portugal”, w: A Companhia de Jesus na Península Ibérica nos sécs. XVI e XVII. Espiritualidade e cultura, Porto, materiały konferencji z 2004 r., s. 189–219, zwł. s. 195–196. ↩1 ↩2
- Towarzystwo Jezusowe, „Saint Francis Borgia”, biogram, wybór na przełożonego generalnego w 1565 r. ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Francesco Borgia”, biogram i daty wyniesienia na ołtarze. ↩
- Julián de Cos, La experiencia mística de santa Rosa de Lima, 2020, s. 23–24, fragment „La sombra del iluminismo” z odsyłaczami do akt pierwszego procesu. ↩1 ↩2
- Stephen M. Hart, „The Biographical Fashioning of the Americas’ First Saint: Santa Rosa de Lima (1586–1617)”, Modern Language Review 114, nr 2 (2019), s. 230–258, zwł. opis postępowania informacyjnego i przyp. 29. ↩1 ↩2
- Ramón Mujica Pinilla, „Aproximaciones apocalípticas a los «desposorios místicos» de Santa Rosa de Lima”, Anuario de Historia de la Iglesia 10 (2001), s. 522–529. ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Rosa da Lima”, biogram i daty beatyfikacji oraz kanonizacji. ↩
- Piero Doria, „Giuseppe da Copertino, santo”, Dizionario Biografico degli Italiani, t. 57, Treccani, 2001, fragment o dochodzeniu, wyroku i przenosinach. ↩1 ↩2
- Vittoria Fiorelli, „Costruire i santi e disciplinare i culti al tempo di S. Giuseppe da Copertino”, L’Idomeneo 15 (2013), s. 41–50, zwł. s. 42–43, sygnatura archiwum Świętego Oficjum S.O., St. St., B 4 o. ↩1 ↩2
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Giuseppe da Copertino”, nota biograficzna oraz daty beatyfikacji i kanonizacji. ↩
- John Henry Newman, „On Consulting the Faithful in Matters of Doctrine”, The Rambler, VII 1859, przedruk w Internet Modern History Sourcebook, Fordham University. ↩
- Hermann Geissler, „The Witness of the Faithful in Matters of Doctrine according to John Henry Newman”, International Centre of Newman Friends, 2012, s. 1–4, z odsyłaczami do The Letters and Diaries of John Henry Newman. ↩1 ↩2
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „John Henry Newman”, biogram i część „Iter della Causa”. ↩1 ↩2
- John Henry Newman, mowa wygłoszona w Rzymie przy odbiorze zawiadomienia o kreacji kardynalskiej, 12 V 1879, w: Addresses to Cardinal Newman. ↩
- Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej, komunikat z proklamacji Newmana doktorem Kościoła, 1 XI 2025. ↩
- Arthur Roche, komentarz Dykasterii Kultu Bożego do wpisania Newmana do ogólnego kalendarza rzymskiego, 3 II 2026, z tekstem dekretu Prot. N. 760/25. ↩
- Benedykt XVI, audiencja generalna „San Gregorio Nazianzeno (1)”, 8 VIII 2007. ↩1 ↩2
- „St. Gregory of Nazianzus”, The Catholic Encyclopedia, t. 7, 1910, fragment o soborze z 381 r. ↩1 ↩2
- Sobór Nicejski I (325), kanon 15, wyd. Nicene and Post-Nicene Fathers, seria 2, t. 14, 1900. ↩
- Grzegorz z Nazjanzu, Mowa 42, §§ 19–21 i 26–27, wyd. Nicene and Post-Nicene Fathers, seria 2, t. 7, 1894. ↩
- Stephen McKenna, „The Saintly Scholars of the Church”, The Ecclesiastical Review, VIII 1942, s. 127–134, fragment o brewiarzu Piusa V z 1568 r. ↩
- Jan Paweł II, encyklika Slavorum apostoli, 2 VI 1985, nr 6. ↩1 ↩2
- Jan VIII, Commonitorium dla legata Pawła z Ankony (873) i list Industriae tuae (880), omówienie w: The Cyril and Methodius Mission and Europe, Brno 2014, fragment „Dic ergo eis (873) and Industriae tuae (880)”. ↩1 ↩2
- Mirela Ivanova, Inventing Slavonic: Cultures of Writing between Rome and Constantinople, rozprawa doktorska, University of Oxford, 2019, fragment o zapisie z Reichenau i uwolnieniu w 873 r. ↩
- Jan VIII, list Industriae tuae notum do Świętopełka, VI 880, regest Papsturkunden des frühen und hohen Mittelalters; MGH Epistolae 7, nr 255. ↩
- Jan Paweł II, list apostolski Egregiae virtutis o współpatronach Europy, 31 XII 1980. ↩
- „San Pedro de Alcántara”, Directorio Franciscano, część „Vida” i opis konstytucji z 1540, 1561 i 1562 r.; odsyłacz do brewe Cum a nobis petitur. ↩1 ↩2
- Michael Bihl, „St. Peter of Alcantara”, The Catholic Encyclopedia, t. 11, 1911, fragment o kapitule w Plasencii w 1540 r. ↩
- Noel Muscat, History of the Franciscan Movement, t. 2, fragment „The Discalced or Alcantarines”, s. 9–10. ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Pietro d’Alcántara”, biogram i daty wyniesienia na ołtarze. ↩
- Stanisław Papczyński, „Apologia wystąpienia z Zakonu Szkół Pobożnych”, w: Pisma zebrane, Warszawa, Wydawnictwo Księży Marianów, 2007, wyd. polskie z wprowadzeniem i kalendarium. ↩
- Pisma zebrane Stanisława Papczyńskiego, nota i kalendarium, hasła 1667–1701, wydanie cyfrowe Opoka. ↩1 ↩2
- Stolica Apostolska, „Bl. Stanislaus Papczynski (1631–1701)”, biogram beatyfikacyjny, 16 IX 2007, część o latach 1679–1701. ↩
- Stolica Apostolska, liturgia kanonizacji Stanisława Papczyńskiego i Marii Elżbiety Hesselblad, 5 VI 2016, biogram Papczyńskiego w języku polskim. ↩
- Études lasalliennes, nr 5, 1651–1726, część „Consolidation (1695–1714)”, s. 117–121, porównanie relacji Maillefera i Blaina o 1702 r. ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Giovanni Battista de La Salle”, biogram i daty beatyfikacji oraz kanonizacji. ↩1 ↩2
- Archives lasalliennes, „La dernière semaine sainte de Jean-Baptiste de La Salle”, 2024, fragment „Condamné sans avoir été entendu” z odsyłaczami do Blaina i Maillefera. ↩
- Benedykt XIII, bulla In apostolicae dignitatis solio, 26 I 1725, reprodukcja i omówienie z okazji 300-lecia, La Salle University, 2025. ↩
- Giuseppe Russo, „Francesco Antonio De Paola, C.SS.R., 1736–1814”, Spicilegium Historicum Congregationis SSmi Redemptoris 62 (2014), s. 91–150, zwł. s. 108–118 i 137–141. ↩1 ↩2
- Zgromadzenie Najświętszego Odkupiciela, wykaz kapituł generalnych, pozycje dotyczące Ciorani (1783) i Pagani (1793). ↩1 ↩2
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Alfonso Maria de’ Liguori”, biogram oraz daty beatyfikacji i kanonizacji. ↩
- Benedykt XVI, audiencja generalna „Saint Alphonsus Liguori”, 30 III 2011, fragment o założeniu instytutu i ogłoszeniu doktorem Kościoła. ↩
- Stolica Apostolska, liturgia kanonizacyjna, 11 X 2009, nota o Jeanne Jugan i odsunięciu z lat 1843 i 1852. ↩
- Małe Siostry Ubogich, Canonisation de Jeanne Jugan, dossier z 2009 r., chronologia i część o odsunięciu w latach 1852–1879. ↩1 ↩2
- Jemima Short, Nursing Nuns, rozprawa doktorska, Newcastle University, fragment o Marie Jamet, zmianach opowieści o początkach instytutu i dokumentach Le Pailleura z 1890 r. ↩1 ↩2
- Małe Siostry Ubogich, Jeanne Jugan, dossier, część 2, „You have stolen my work from me”, o dochodzeniu i dymisji w 1890 r. ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Marie de la Croix Jugan”, daty beatyfikacji i kanonizacji. ↩
- Wincenty Pallotti, Opere complete. Lettere, t. 3, oprac. Bruno Bayer, wprowadzenie, zwł. s. VII–VIII i odsyłacze do pism z 1838 r. ↩
- Carlotta Benedetti, „Vincenzo Pallotti, santo”, Dizionario Biografico degli Italiani, t. 99, Treccani, 2020, fragment o decyzjach z lat 1838, 1854 i 1947. ↩1 ↩2
- Papieska Rada ds. Świeckich, dekret w sprawie Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego, 28 X 2003, wraz z opisem decyzji z 1835 r. ↩1 ↩2
- Jan XXIII, homilia podczas kanonizacji Wincentego Pallottiego, 20 I 1963. ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Maria di Sant’Eufrasia Pelletier”, nota o projekcie w Angers i aprobacie z 3 IV 1835 r. ↩1 ↩2
- University of Notre Dame Archives, CSC Documents 1835, sygn. CSCG 1835-II-16, CSCG 1835-II-26 i CSCG 1835-III-13, opisy listów w sprawie generalatu w Angers. ↩1 ↩2
- Bibliothèque nationale de France, kartoteka „Soeurs de Notre-Dame de Charité du Bon-Pasteur d’Angers”, ark:/12148/cb12002387n. ↩
- Jan Bosko, Memorie dell’Oratorio di S. Francesco di Sales, wyd. w: Fonti salesiane. 1. Don Bosco e la sua opera, Rzym, LAS, 2014, część IV, § 22, s. 1258. ↩
- Arthur J. Lenti, „The Bosco-Gastaldi Conflict (1872–82), Part I”, Journal of Salesian Studies 4, nr 2 (1993), fragment o konstytucjach i stosunkach Bosko z Gastaldim. ↩1 ↩2
- Arthur J. Lenti, „The Bosco-Gastaldi Conflict (1872–82), Part II”, Journal of Salesian Studies 5, nr 1 (1994), fragment „Don Bosco’s Supposed ‘Suspension’” i aneks I, tekst Concordii. ↩1 ↩2
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Giovanni Bosco”, nota o działalności oraz beatyfikacji i kanonizacji. ↩
- Alejandro M. Dieguez, „Guanella, Luigi”, Dizionario Biografico degli Italiani, t. 60, Treccani, 2003, fragmenty o Traonie, Pianello, Como i wsparciu Piusa X. ↩1 ↩2
- Słudzy Miłości, „Da Traona a Pianello (1878–1882)”, opracowanie zakonne z przytoczeniem korespondencji diecezjalnej ze sprawy. ↩
- Zgromadzenie Sług Miłości, Costituzioni e Regolamenti, 2005, wstęp historyczny dotyczący ślubów z 1908 r. i dekretu z 1912 r. ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, „Luigi Guanella”, nota biograficzna oraz daty beatyfikacji i kanonizacji. ↩
- Stolica Apostolska, Théodore Guérin (1798–1856), biografia przygotowana na kanonizację, 2006 r. ↩
- K. Sprows Cummings, Strong-willed sister and Sorin ally named a saint, Notre Dame Magazine, zima 2006–2007, ustępy o sporze z biskupem. ↩1 ↩2 ↩3
- R. K. Halter, Blessed Mother Theodore Guerin, Bishop Celestine de la Hailandière, and the Founding of the Sisters of Providence of Saint Mary of the Woods, Indiana, praca magisterska, University of Dayton, 2000. ↩
- Benedykt XVI, homilia podczas kanonizacji czterech świętych, w tym Teodory Guérin, 15 października 2006 r. ↩
- Siervas de María, Historia Fundadora, ustępy o latach 1851–1861. ↩1 ↩2
- Paweł VI, homilia kanonizacyjna Marii Soledad Torres Acosty, 25 stycznia 1970 r. ↩1 ↩2
- Siervas de María, Curia General, Santa María Soledad Torres Acosta, chronologia i biogramy współpracowników, część o Gabinie Sánchezie. ↩1 ↩2
- Acta Apostolicae Sedis 62 (1970), nr 2, In sollemni canonizatione Beatae Mariae a Solitudine Torres Acosta, 25 stycznia 1970 r. ↩
- Grzegorz Wielki, Dialogi, ks. II, prolog oraz rozdz. 3 i 8, przekł. P. W., Londyn 1911, s. 51–101 ↩1 ↩2
- Scott G. Bruce, «Benedictus Nursinus, c. 480–c. 550 CE», Oxford Classical Dictionary, 2016 ↩1 ↩2
- Benedykt XVI, audiencja generalna «Saint Benedict of Norcia», 9 kwietnia 2008 r. ↩
- Paweł VI, list apostolski Pacis nuntius, 24 października 1964 r. ↩
- Kolumban, List II do biskupów galijskich, w: G. S. M. Walker (wyd. i przekł.), Sancti Columbani Opera, Dublin 1957, s. 12–23 ↩
- Alexander O’Hara, Jonas of Bobbio and the Legacy of Columbanus, Oxford University Press 2018, rozdz. «Conflicting Visions of Community: The Legacy of Columbanus» ↩1 ↩2
- Kolumban, List IV do mnichów w Luxeuil, w: G. S. M. Walker (wyd. i przekł.), Sancti Columbani Opera, Dublin 1957 ↩
- Benedykt XVI, audiencja generalna «Saint Columban», 11 czerwca 2008 r. ↩
- Alexander O’Hara, Jonas of Bobbio and the ‘Vita Columbani’. Sanctity and Community in the Seventh Century, University of St Andrews, 2009, wstęp i rozdz. o wygnaniu Kolumbana ↩
- Piotr Damiani, Vita beati Romualdi, ok. 1042, rozdz. 49–50, przekł. włoski Vita di San Romualdo, s. 51–52 ↩1 ↩2
- Treccani, «Romualdo, santo», Dizionario di Storia, 2011 ↩1 ↩2
- Colin Ralph Phipps, Saint Peter Damian’s ‘Vita beati Romualdi’: Introduction, Translation and Analysis, King’s College London, 1988 ↩1 ↩2
- Henryk Misztal, „Kanonizacja równoważna”, Prawo Kanoniczne 21, nr 3–4 (1978), s. 197, akt Klemensa VIII z 9 lipca 1595 r. ↩
- Vittorio Frajese, «Filippo Neri, santo», Dizionario Biografico degli Italiani, t. 47, 1997 ↩1 ↩2
- Stefano Tomassetti, L’Oratorio e la cura. Assistenza e medicina nella Roma dei papi (secc. XVI–XVII), rozprawa doktorska, Università di Bologna i Université Lumière Lyon 2, 2022 ↩
- Charles Sebastian Ritchie, «St. Philip Romolo Neri», The Catholic Encyclopedia, t. 12, 1911 ↩
- Annales Oratorii 2017, s. 158, omówienie bulli Copiosus in misericordia z 15 lipca 1575 r. ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, «Filippo Neri», biogram i akty kultu ↩
- Diecezja Quimper i Léon, «Saint Louis Marie Grignion de Montfort», chronologia życia i działalności ↩1 ↩2
- Archives diocésaines de Nantes, Paroisse de Pontchâteau (Saint-Martin), inwentarz 2P/248, wstęp historyczny ↩1 ↩2
- Le Calvaire de Pontchâteau, opracowanie montfortańskie, rozdz. 2 i 4, korespondencja z września 1710 r. ↩
- Societas Mariae Montfortana, biografia Ludwika Marii de Montfort, odcinek o Pontchâteau i La Rochelle ↩
- Jan Paweł II, przesłanie do rodziny montfortańskiej na 50-lecie kanonizacji, 21 czerwca 1997 r. ↩
- Werner Welzig, «Hofbauer, Klemens Maria», Neue Deutsche Biographie, t. 9, 1972, s. 376–377 ↩1 ↩2
- Hans Schermann, «Klemens Maria Hofbauer: Profil eines Heiligen», Spicilegium Historicum Congregationis SSmi Redemptoris 49, 2001, s. 298–299 ↩1 ↩2
- Redemptoryści, Zeittafel II, chronologia działalności Hofbauera i dekretu cesarskiego z 19 kwietnia 1820 r. ↩1 ↩2
- Josef Michalčík CSsR, «1808–1820», Archidiecezja Wiedeńska, 29 października 2026 r. ↩
- Alfred Monnin, Le Curé d’Ars. Vie de M. Jean-Baptiste-Marie Vianney, t. 1, Paris 1861, s. 189–191 ↩1 ↩2
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, «Giovanni Maria Vianney», biogram i akty kultu ↩1 ↩2
- Sanktuarium w Ars, «Monseigneur Devie», biografia biskupa Belley ↩
- Giovanni Vian, «Il modernismo durante il pontificato di Benedetto XV, tra riabilitazioni e condanne», 2017, część o nominacjach, przyp. 38–40 ↩1 ↩2
- Stolica Apostolska, «Biographical Profile of His Holiness Pope John XXIII», biogram oparty na księdze liturgicznej kanonizacji z 27 kwietnia 2014 r. ↩1 ↩2
- Francisco de Castro, Historia de la vida y santas obras de Juan de Dios y de la institución de su Orden y principio de su Hospital, Granada 1585, relacja o nawróceniu i szpitalu ↩1 ↩2
- José Saavedra López, La Orden Hospitalaria de San Juan de Dios y la atención a los militares. España, siglo XVIII (asientos de hospitales), Universitat de Barcelona, 2023, część o początkach zakonu ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, «Giovanni di Dio», biogram i akty kultu ↩1 ↩2
- Portal de Archivos Españoles, «Hospitalarios de San Juan de Dios», opis instytucji i jej początków ↩
- Małgorzata Maria Alacoque, autobiografia i wspomnienia w: Vie et œuvres de la Bienheureuse Marguerite-Marie Alacoque, t. 1, s. 88–90 ↩
- Państwo Watykańskie, «October 16: Saint Margaret Mary Alacoque», biogram liturgiczny ↩1 ↩2
- Franciszek, encyklika Dilexit nos, 24 października 2024 r., pkt 119–128 ↩1 ↩2
- Pius XII, encyklika Haurietis aquas, 15 maja 1956 r., pkt 96–98 i 110 ↩
- Stolica Apostolska, «Maria Crescentia Höss (1682–1744)», biogram przygotowany na kanonizację w 2001 r. ↩1 ↩2
- Stolica Apostolska, «Maria Crescentia Höss. Biographie», niemieckie dossier na kanonizację w 2001 r. ↩1 ↩2
- Peter Czoik, «Maria Crescentia Höß», Bayerische Staatsbibliothek, Literaturportal Bayern ↩1 ↩2
- Jan Paweł II, homilia kanonizacyjna, 25 listopada 2001 r., pkt 6 ↩
- Archives départementales du Pas-de-Calais, «Saint Benoît Labre», biogram i materiały do dziejów kultu ↩1 ↩2
- Claude Langlois, «Invention d’un saint, prolifération d’images. Le cas Benoît Labre», Mélanges de l’École française de Rome. Italie et Méditerranée 102/2, 1990, s. 353–366 ↩1 ↩2
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, «Benedetto Giuseppe Labre», biogram i akty kultu ↩1 ↩2
- Bertrand-Sévère Laurence, mandement z 18 stycznia 1862 r. i opis powołania komisji, Sanktuarium w Lourdes, «Le Mandement» ↩
- Konferencja Episkopatu Francji, «Sainte Bernadette», opracowanie historyczne z 2005 r. ↩
- Bede Lebbe, «The Novice Mistress of Nevers», świadectwa o Marie-Thérèse Vauzou, serwis Catholic History of Ireland ↩
- Sanktuarium św. Bernadety w Nevers, «Son histoire», część o życiu w domu macierzystym w latach 1866–1879 ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, «Bernadette Soubirous», biogram i akty kultu ↩
- Stolica Apostolska, księga liturgiczna kanonizacji 17 maja 2015 r., nota «Mary of Jesus Crucified Bouardy» ↩1 ↩2
- Łaciński Patriarchat Jerozolimy, «St. Mary of Jesus Crucified», części o Marsylii, Pau, Mangalore i Betlejem ↩1 ↩2
- Diecezja Mangalore, «Co-foundress of Mangaluru Carmel Blessed Mary of Jesus Crucified to be canonized on May 17», relacja z marca 2015 r. ↩
- Nouvelle Revue Théologique, recenzja Lettres de la Bienheureuse Marie de Jésus Crucifié (Mariam Baouardy 1846–1878), chronologia życia ↩
- Celia Cussen, Black Saint of the Americas. The Life and Afterlife of Martín de Porres, Cambridge University Press 2014, cz. I, «The Life» ↩1 ↩2
- Claire Thi-Liên Tran, «A Mulato Saint Across Four Continents. Saint Martín de Porrès from Peru to Vietnam», The Newsletter, International Institute for Asian Studies, nr 103, 2026, s. 26 ↩1 ↩2
- Noemí Soler González, Juan Manuel Martínez, Carolina Ossa Izquierdo, opracowanie obrazu «Beato Juan Macías y Beato Martín de Porres», Centro Nacional de Conservación y Restauración, część o życiu Marcina de Porres ↩1 ↩2
- Jan XXIII, homilia kanonizacyjna Marcina de Porres, 6 maja 1962 r., Acta Apostolicae Sedis 54 (1962), s. 306–310 ↩
- Patrizia Delpiano, «Gesuiti e schiavitù. Il caso di Pedro Claver (1580–1654)», Studi storici 65/4, 2024, s. 883–909, angielskie streszczenie wydawcy ↩1 ↩2
- Tom Rochford SJ (red.), «Saint Peter Claver», Towarzystwo Jezusowe, biogram ↩
- Patrizia Delpiano, «Gesuiti e schiavitù. Il caso di Pedro Claver (1580–1654)», 2024, włoskie streszczenie autorskie w repozytorium Università di Torino ↩1 ↩2
- Patrizia Delpiano, «Gesuiti, schiavitù e agiografie: il caso di Pedro Claver (1580–1654) tra Settecento e Ottocento», 2025, wstęp i część 2 ↩
- Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, «Pietro Claver», biogram i akty kultu ↩
- Alfred C. Rush (wyd.), «The Letters of Saint John N. Neumann to Archbishop Francis P. Kenrick, 1852–1859», Spicilegium Historicum 28/1, 1980, listy 17–19 i przypisy ↩1 ↩2
- History of the Archdiocese of Philadelphia, «Appointment of a Coadjutor Bishop», fragment udostępniony przez City of Philadelphia ↩1 ↩2
- Paweł VI, list kanonizacyjny Regni caelorum, 19 czerwca 1977 r. ↩1 ↩2
- Catholic Historical Research Center of the Archdiocese of Philadelphia, «Canonization of Saint John Neumann», materiały archiwalne do beatyfikacji i kanonizacji ↩
- Stolica Apostolska, «St Jozef Damien De Veuster (1840–1889)», biogram przygotowany na kanonizację 11 października 2009 r. ↩1 ↩2
- Reginald Yzendoorn, History of the Catholic Mission in the Hawaiian Islands, Honolulu 1927, fragment z listem o. Léonore’a z 8 lutego 1886 r. ↩
- National Park Service, «Mother Marianne Cope and the Sisters of St. Francis», Kalaupapa National Historical Park ↩
- Robert Louis Stevenson, Father Damien. An Open Letter to the Reverend Dr. Hyde of Honolulu, 1890, z przytoczonym listem Hyde’a z 1889 r. ↩
- Robert Louis Stevenson Website, «Father Damien», kontekst publikacji listu Hyde’a i repliki Stevensona ↩