Przejdź do treści
religia.pl

Jakiego Jezusa ukazują świadectwa I wieku

Porównanie siedmiu etapów: od tradycji sprzed listów św. Pawła do pism końca I wieku

Tabela 343 opisów Jezusa z przypisami, aneksami źródłowymi i bibliografią

2 listopada 2026 r.

Analizę przeprowadzono na pełnym tekście greckim, z pomocą narzędzi komputerowych i niezależnego audytu części wyników. Opracowanie nie przeszło jeszcze recenzji biblisty (zob. rozdz. 7.2).

Spis treści

1. Wynik 3

2. Jak czytać tabelę 4

3. Tabela główna 5

4. Metoda 33

4.1. Pytanie i jednostka analizy 33

4.2. Korpus etapów i datowanie 33

4.3. Etap 1: jak wyodrębniono najstarsze tradycje 33

4.4. Kryterium wpisu „1” 35

4.5. Tekst 35

4.6. Przebieg pracy i kontrole 35

4.7. Kolejność etapów i „pierwsze poświadczenie” 36

5. Obraz Jezusa w poszczególnych etapach 37

5.1. Etap 1 – tradycje sprzed listów Pawła 37

5.2. Etap 2 – listy Pawła 37

5.3. Etap 3 – Ewangelia według św. Marka 37

5.4. Etap 4 – Ewangelia według św. Łukasza 38

5.5. Etap 5 – Ewangelia według św. Mateusza 38

5.6. Etap 6 – Ewangelia według św. Jana 38

5.7. Etap 7 – pozostałe pisma I wieku 38

6. Warianty warunkowe 40

7. Ocena krytyczna 41

7.1. Najsilniejszy kontrargument 41

7.2. Największa luka 41

7.3. Co zmieniłoby wnioski 41

7.4. Czego nie sprawdzono 41

Aneks A. Miejsca poświadczeń 42

Aneks B. Indeks rozdziałów 65

Bibliografia 69

Teksty, wydania i narzędzia 69

Opracowania 69

1. Wynik

Zestawienie obejmuje 343 opisy Jezusa w 17 grupach tematycznych i siedem etapów wskazanych w zadaniu. Przeczytano i rozpisano pełny tekst wszystkich pism zaliczonych do Etapów 2–7 – 343 rozdziałów, każdy osobno (wykaz w Aneksie B) – oraz dwa fragmenty Józefa Flawiusza, a dla Etapu 1 wszystkie 23 jednostki tradycji sprzed listów Pawła (rozdz. 4.3). Wpis „1” oznacza, że dane świadectwo wyraźnie przypisuje Jezusowi opisany tytuł, cechę, wydarzenie lub rolę; „−” oznacza, że w danym zbiorze pism takiego opisu nie ma. Tabela nie ocenia historyczności, lecz rejestruje treść świadectw.

Etap Świadectwa Objętość (słowa greckie) Opisy z „1” W tym poświadczone po raz pierwszy
1 tradycje przejęte przez Pawła i przytoczone w jego listach (23 jednostki) ok. 740 68 (w tym 22 w jednostkach stopnia A) 68
2 niesporne listy Pawła: 1 Tes, Ga, 1–2 Kor, Flp, Flm, Rz ok. 24 000 128 60
3 Ewangelia według św. Marka (Mk 1,1–16,8) ok. 11 100 196 135
4 Ewangelia według św. Łukasza ok. 19 400 233 36
5 Ewangelia według św. Mateusza ok. 18 300 236 11
6 Ewangelia według św. Jana (bez J 7,53–8,11) ok. 15 400 214 20
7 Dz, Hbr, Jk, 1–2 P, 1–3 J, Jud, Ap; listy sporne Pawła (2 Tes, Kol, Ef, 1–2 Tm, Tt); 1 Klem; Didache; Józef Flawiusz ok. 61 100 (bez Józefa) 208 13

Najważniejsze ustalenia:

  • Rdzeń wspólny wszystkim etapom (31 opisów). We wszystkich siedmiu etapach Jezus jest Chrystusem i Panem, a teksty Starego Testamentu o JHWH odnosi się do Niego; jest Synem Bożym posłanym przez Boga, a zarazem prawdziwym człowiekiem i Żydem; został „wydany”, umarł „za nas” zgodnie z wolą Boga i z Pismami, został pogrzebany i wskrzeszony przez Boga „trzeciego dnia”, przebywa teraz u Boga i przyjdzie ponownie; zbawia, czyni wierzących dziećmi Bożymi, pokonuje moce zła; wyznaje się Go, oddaje Mu pokłon i działa się w Jego imieniu (nr 1, 3, 4, 5, 7, 14, 17, 18, 19, 20, 21, 24, 25, 27, 28, 31, 33, 34, 35, 36, 42, 48, 50, 53, 56, 57, 58, 60, 62, 64, 67).

  • Etap 1 – najstarsze tradycje (68 opisów, w tym 22 w jednostkach pewniejszych). Już w tradycjach, które Paweł wyraźnie „przejął” (1 Kor 15,3–5; 11,23–25), oraz w aramejskim wołaniu Marana tha (1 Kor 16,22) Jezus jest Chrystusem i Panem wzywanym w modlitwie o przyjście; „w nocy, w której został wydany”, mówił nad chlebem i kielichem o swoim ciele i o nowym przymierzu we krwi; umarł za nasze grzechy według Pism, został pogrzebany, wskrzeszony trzeciego dnia i ukazał się Kefasowi oraz Dwunastu. Formuły o mniej pewnym datowaniu (stopień B) dodają m.in. istnienie „w postaci Bożej” i uniżenie (Flp 2,6–11), pośrednictwo w stworzeniu (1 Kor 8,6), pochodzenie od Dawida i ustanowienie Synem Bożym „w mocy” (Rz 1,3–4), zasiadanie po prawicy Boga i wstawiennictwo (Rz 8,34) oraz chrzest w Jego imię.

  • Etap 2 – listy Pawła (128 opisów, 60 nowych). Paweł rozwija przede wszystkim znaczenie śmierci i zmartwychwstania (krzyż, „przekleństwo drzewa”, pojednanie, nowe stworzenie, Kościół jako ciało Chrystusa, „trybunał Chrystusa”) i wprowadza nowe określenia (ostatni Adam, obraz Boga, pierworodny, Mądrość Boża, Pascha – Baranek). O ziemskim życiu Jezusa mówi niewiele: wspomina Jego braci i Jakuba, Wieczerzę, ukrzyżowanie i kilka nakazów Pana, nie opisuje natomiast cudów, przypowieści ani procesu przed Piłatem.

  • Etap 3 – Mk (196 opisy, 135 nowych). Mk jako pierwszy przedstawia działalność Jezusa w formie opowiadania: chrzest z rąk Jana, kuszenie, Galilea, powołanie uczniów, nauczanie o królestwie w przypowieściach, uzdrowienia i egzorcyzmy, zapowiedzi męki, szczegółowy opis męki i pusty grób. Mk wyraźnie mówi o ludzkich uczuciach Jezusa (gniew, smutek, zdziwienie, zmęczenie) i o granicach Jego wiedzy (Mk 13,32); kończy się w 16,8 bez opisu ukazań.

  • Etapy 4–5 – Łk i Mt (233 i 236 opisów; 36 i 11 nowych). Obie Ewangelie przejmują większość opisów Mk i dodają poczęcie z Ducha Świętego, narodzenie w Betlejem, rodowody i naukę o miłości nieprzyjaciół. Łk wnosi m.in. sceny z dzieciństwa, przypowieści o szukaniu zagubionych, trzy słowa z krzyża, cielesne ukazania Zmartwychwstałego i wniebowstąpienie; Mt – imię Emmanuel, mędrców, władzę „związywania i rozwiązywania” i straż przy grobie.

  • Etap 6 – J (214 opisów, 20 nowych). J wnosi określenia Słowo (Logos) i Jednorodzony, wypowiedzi „Ja jestem…”, jedność z Ojcem, cuda nazywane „znakami”, kilka pobytów w Jerozolimie na święta i własną chronologię męki. Zarazem nie ma w nim egzorcyzmów, przypowieści, słów ustanowienia Eucharystii, sceny chrztu ani przemienienia.

  • Etap 7 – pozostałe pisma I wieku (208 opisów, 13 nowych). Nowe są głównie określenia z Hbr (arcykapłan na wzór Melchizedeka, pośrednik przymierza, „wczoraj, dziś i na wieki ten sam”), z Ap (Alfa i Omega, tron Boga i Baranka) i z Kol–Ef (Głowa Kościoła), nazwa „chrześcijanie” (Dz) oraz polemika z tymi, którzy przeczą, że Jezus przyszedł w ciele (1–2 J). Józef Flawiusz, jedyny świadek spoza chrześcijaństwa, mówi o Jezusie jako „mężu mądrym” i nauczycielu skazanym przez Piłata na krzyż.

Liczb „nowych opisów” nie należy czytać jako miary „ilości” ani „wysokości” chrystologii. Zależą one od gatunku (opowiadanie ewangeliczne zawiera więcej szczegółów niż list), od objętości materiału (Etap 1 to ok. 740 słów, Etap 7 – ok. 61 100) i od kolejności etapów przyjętej w zadaniu. Określenia najwyższe nie przybywają liniowo: preegzystencja, „postać Boża” i pośrednictwo w stworzeniu występują w Etapach 1–2 oraz 6–7, a nie występują wyraźnie w Mk, Łk ani Mt (nr 12, 13, 8). „−” oznacza brak w danym zbiorze tekstów, a nie zaprzeczenie.

29 wpisów „1” opiera się wyłącznie na lekturze spornej (wariancie tekstowym lub niejednoznacznym odniesieniu), a 53 wpisów „−” ma przypis o aluzji, której nie policzono; wszystkie są opisane w przypisach. Rozdz. 6 pokazuje, jak tabela zmienia się przy innych założeniach co do datowania, tekstu i kryterium.

2. Jak czytać tabelę

  • 1 – świadectwo wyraźnie przypisuje Jezusowi dany opis: w słowach narratora, samego Jezusa, Boga lub anioła albo postaci, której wypowiedź tekst przedstawia jako trafną (np. wyznanie Piotra, wyznanie setnika).

  • − – w danym zbiorze tekstów brak wyraźnego poświadczenia. Nie oznacza to, że autor przeczy opisowi. Jeżeli występuje aluzja lub poświadczenie pośrednie, przypis wyjaśnia, dlaczego nie policzono go jako „1”.

  • 1B (tylko Etap 1) – opis występuje wyłącznie w formułach stopnia B, uznawanych przez wielu badaczy za przedpawłowe, lecz o niepewnym datowaniu względem nawrócenia Pawła (rozdz. 4.3). „1” bez indeksu w Etapie 1 – opis występuje w tradycji stopnia A.

  • Przypis przy „1” zwykle oznacza, że wpis zależy od lektury spornej (wariantu tekstowego lub spornego odniesienia); przypis podaje miejsce i stan dyskusji. Przypisy przy opisach wyjaśniają ich zakres.

  • Grupa „Oskarżenia i opinie przeciwników” rejestruje, że świadectwo relacjonuje dany zarzut, a nie że autor go podziela.

  • Kolejność wierszy: najpierw opisy poświadczone po raz pierwszy w Etapie 1, potem nowe w Etapie 2 itd.; w obrębie etapu – według grup tematycznych. Numer (Lp.) służy do odsyłaczy w tekście i aneksach.

  • Miejsca biblijne dla każdej kratki „1” podaje Aneks A; Aneks B wskazuje, które opisy odnotowano w każdym rozdziale.

  • Skróty ksiąg biblijnych jak w Biblii Tysiąclecia; ponadto: 1 Klem – Pierwszy List Klemensa Rzymskiego; Did – Didache (Nauka Dwunastu Apostołów); JF Ant. – Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela (Antiquitates Iudaicae); inscr. – nagłówek pisma.

3. Tabela główna

343 opisy w kolejności pierwszego poświadczenia; kratki z „1” mają zielone tło. Etapy: 1 – tradycje przedpawłowe; 2 – niesporne listy Pawła; 3 – Mk; 4 – Łk; 5 – Mt; 6 – J; 7 – pozostałe pisma I wieku.

Lp. Opis Jezusa Etap 1 Etap 2 Etap 3 Etap 4 Etap 5 Etap 6 Etap 7
Opisy poświadczone po raz pierwszy w Etapie 1 (tradycje przedpawłowe) – 68
Imiona, tytuły i określenia
1 Nazywany „Chrystusem” (Mesjaszem, Pomazańcem) 1 1 1 1 1 1 1
2 „Jezus Chrystus” / „Chrystus Jezus” jako złożone imię (Chrystus jako przydomek) 1B 1 1 −1 1 1 1
3 Nazywany „Panem” (Kyrios, aram. Mar; „Władca”) jako tytułem godności2 1 1 1 1 1 1 1
4 Teksty Starego Testamentu mówiące o JHWH („Panu”) odniesione do Jezusa3 1B 1 1 1 1 1 1
5 „Syn Boży”, „Syn” w wyjątkowej relacji do Boga jako Ojca; Bóg jest „Jego Ojcem”4 1B 1 1 1 1 1 1
6 Potomek (Syn) Dawida, z pokolenia Judy; „Korzeń Dawida”, „Odrośl Jessego” 1B 1 1 1 1 −5 1
Relacja do Boga
7 Odróżniony od Boga: Bóg Go posyła, wskrzesza, wywyższa; Jezus modli się do Boga, dziękuje Mu 1 1 1 1 1 1 1
8 „Równy Bogu”, „w postaci Bożej”; „pełnia Bóstwa” mieszka w Nim 1B 1 − − − 1 1
9 Wymieniany razem z Ojcem i Duchem w formułach triadycznych 1B 1 − − 1 1 1
10 Otrzymał imię Boże, „imię ponad wszelkie imię” 1B 1 − − − 1 1
11 Ma władzę nad wszystkim; wszystko zostało Mu poddane lub przekazane 1B 1 − 1 1 1 1
Pochodzenie, narodziny, rodzina
12 Preegzystencja: istniał przed narodzeniem i przed stworzeniem świata; działał w dziejach Izraela 1B 1 −6 −7 −8 1 1
13 Pośrednik stworzenia; podtrzymuje wszystko („przez Niego wszystko”) 1B 1 − − − 1 1
14 Posłany przez Boga (formuła posłania: „Bóg posłał swego Syna”, „Ten, który Mnie posłał”) 1B 1 1 1 1 1 1
15 Wcielenie: zstąpił z nieba, „stał się ciałem”, „przyszedł w ciele”, „objawił się w ciele” 1B 1 − − − 1 1
16 Dobrowolne uniżenie się (kenoza): „ogołocił samego siebie”, „będąc bogatym, stał się ubogim” 1B 1 − − − − 1
17 Prawdziwy człowiek: „urodzony z kobiety”, „według ciała”, „człowiek” 1B 1 1 1 1 1 1
18 Żyd z narodu Izraela, „urodzony pod Prawem”; zachowuje żydowskie praktyki (obrzezanie, święta, synagoga, Pascha) 1B 1 1 1 1 1 1
Początek i przebieg działalności
19 Grono Dwunastu wokół Jezusa (ustanowione przez Niego) 1 1 1 1 1 1 1
20 Posyła uczniów lub apostołów z misją 1B9 1 1 1 1 1 1
Nauczanie
21 Jezus (Jego śmierć i zmartwychwstanie) jest treścią głoszenia; „ewangelia o Synu” 1 1 1 1 1 1 1
22 Naucza o nierozerwalności małżeństwa (zakaz rozwodu) 1B 1 1 1 1 − −
23 Wiara w Niego (w Jego imię) jest warunkiem zbawienia lub życia 1B 1 110 − 1 1 1
24 Jego słowa i nakazy obowiązują jako trwała norma („moje słowa nie przeminą”; „nakazuje Pan”) 1B 1 1 1 1 1 1
Relacje z ludźmi
25 Zbawienie przez Niego przeznaczone dla wszystkich narodów (misja wśród pogan) 1B 1 1 1 1 1 1
Cechy, uczucia, modlitwa
26 Łagodny, cichy i pokorny 1B 1 − − 1 − 1
27 Posłuszny Bogu aż do śmierci; pełni wolę Ojca 1B 1 1 1 1 1 1
Męka i śmierć
28 „Wydany” (paradidōmi) w noc przed śmiercią 1 1 1 1 1 1 1
29 Ostatnia Wieczerza: słowa nad chlebem i kielichem (ciało; krew przymierza) 1 1 1 1 1 −11 −12
30 Polecenie powtarzania („to czyńcie na moją pamiątkę”) 1 1 − 113 − − −
31 Umarł (rzeczywista śmierć) 1 1 1 1 1 1 1
32 Dobrowolnie oddał swoje życie („wydał samego siebie”, „nikt Mi go nie odbiera”) 1B 1 1 −14 1 1 1
33 Jego śmierć zgodna z wolą i postanowieniem Boga („trzeba”, „kielich, który dał Mi Ojciec”) 1B 1 1 1 1 1 1
34 Pogrzebany 1 1 1 1 1 1 1
Zmartwychwstanie i wywyższenie
35 Wskrzeszony przez Boga / zmartwychwstał 1 1 1 1 1 1 1
36 „Trzeciego dnia” / „po trzech dniach” 1 1 1 1 1 1 1
37 Zmartwychwstały ukazuje się świadkom („ukazał się”) 1 1 −15 1 1 1 1
38 Ukazał się najpierw Kefasowi (Piotrowi) 1 1 −16 1 − − −
39 Ukazał się Dwunastu (Jedenastu) 1 1 −17 1 1 1 1
40 Ukazał się ponad pięciuset braciom naraz 1B 1 − − − − −
41 Ukazał się Jakubowi 1B 1 − − − − −
42 Przebywa obecnie w niebie (u Boga) 1B 1 1 1 1 1 1
43 Zasiada po prawicy Boga (Ps 110,1) 1B 1 1 1 1 −18 1
44 Wywyższony i uwielbiony przez Boga po śmierci („wszedł do swojej chwały”) 1B 1 −19 1 −20 1 1
45 Ustanowiony Synem Bożym „w mocy”, Panem i Mesjaszem przez zmartwychwstanie (Ps 2,7 odniesiony do zmartwychwstania) 1B 1 − −21 − − 1
Obecna rola wywyższonego
46 Wstawia się za wierzącymi u Ojca (orędownik) 1B 1 − 1 1 1 1
47 Wierzący są „w Chrystusie”, zjednoczeni z Nim (krzew i latorośle) 1B 1 − − − 1 1
Przyjście i sąd
48 Przyjdzie ponownie (paruzja, „objawienie”, „pojawienie się”) 1 1 1 1 1 1 1
49 Wybawia od nadchodzącego gniewu (sądu) 1B 1 − − − − −
Zbawcze znaczenie
50 Umarł „za nas”, „za nasze grzechy”, „za wielu” 1 1 1 122 1 1 1
51 Okup, odkupienie, wykupienie 1B 1 1 1 1 − 1
52 Ofiara przebłagalna lub za grzech; oczyszcza z grzechów; „gładzi grzech świata” 1B 1 −23 − −24 1 1
53 Jego krew (przymierza, oczyszczająca, odkupiająca) 1 1 1 125 1 1 1
54 Ustanawia (nowe) przymierze 1 1 1 126 1 − 1
55 Usprawiedliwienie dzięki Niemu (z wiary) 1B 1 − −27 − − 1
56 Pokonuje szatana i moce zła; wyzwala „z obecnego złego wieku” 1B 1 1 1 1 1 1
57 Zbawia (sōzō) wierzących; przyszedł zbawić grzeszników 1B 1 128 1 1 1 1
58 Czyni wierzących dziećmi Bożymi i swoimi braćmi; nazywa uczniów rodziną 1B 1 1 1 1 1 1
59 Wierzący umierają i powstają razem z Nim (chrzest w Jego śmierć, „współukrzyżowani”) 1B 1 − − − − 1
Jezus a Pisma
60 Jego życie, śmierć i zmartwychwstanie wypełniają Pisma („według Pism”, „aby się wypełniło”) 1 1 1 1 1 1 1
Cześć oddawana Jezusowi i praktyka wspólnoty
61 Modlitwa skierowana do Jezusa; wzywanie Jego imienia (Maranatha; „Panie Jezu…”) 1 1 − −29 −30 131 1
62 Pokłon (proskynesis), zgięcie kolan przed Jezusem32 1B 1 1 1 1 133 1
63 Hymny i pieśni na cześć Chrystusa 1B 1 − − − −34 1
64 Wyznawanie Jezusa („Jezus jest Panem”, „Jezus jest Chrystusem, Synem Bożym”); wymóg wyznania Go przed ludźmi 1B 1 135 1 1 1 1
65 Chrzest w Jego imię / „w Chrystusa” 1B 1 −36 − 1 − 1
66 Wieczerza Pańska (Eucharystia) jako obrzęd wspólnoty; spożywanie Jego ciała i krwi 1 1 − 1 − 137 1
67 Moc i znaczenie Jego imienia (działanie, zgromadzenie, prośba „w imię Jezusa”) 1B 1 1 1 1 1 1
68 Wierzący miłują Jezusa („kto nie miłuje Pana…”; „ci, którzy Go pokochali”) 1B 1 − 138 1 1 1
Opisy poświadczone po raz pierwszy w Etapie 2 (niesporne listy Pawła) – 60
Imiona, tytuły i określenia
69 Potomek („nasienie”) Abrahama − 1 − 1 1 − 139
70 „Zbawiciel” (sōtēr) jako tytuł − 1 − 1 − 1 1
71 Baranek (Boży, paschalny, „jak zabity”) − 1 − − − 1 1
72 Sługa Boży (pais), utożsamiony ze Sługą z Iz 42 i Iz 52,13–53,12 (cytat lub tytuł) − 140 −41 1 1 1 1
73 Nazwany „Bogiem” (theos)42 − 143 −44 − −45 1 1
74 Oblubieniec (wspólnoty, Kościoła) − 1 1 1 1 1 1
75 „Ostatni Adam”, „drugi człowiek” (typologia Adama) − 1 − −46 − − −
76 Obraz (eikōn) i odblask Boga; kto Go widzi, widzi Ojca − 1 − − − 1 1
77 „Pierworodny”, „pierwociny” (wśród braci, z umarłych, wszelkiego stworzenia); pierwszy, który zmartwychwstał − 1 − −47 − − 1
78 „Mądrość Boża” i „Moc Boża” − 1 − −48 −49 − 1
79 Kamień odrzucony, węgielny, kamień obrazy; fundament − 1 1 1 1 − 1
80 Dziedzic (wszystkiego, winnicy); wierzący „współdziedzicami Chrystusa” − 1 1 1 1 − 1
Relacja do Boga
81 Podporządkowany Ojcu („Ojciec większy”, „Bóg głową Chrystusa”, „nie moja wola”, „dobry jest tylko Bóg”, „mój Bóg”)50 − 1 1 1 1 1 1
82 Posiada Bożą chwałę („Pan chwały”, chwała Jednorodzonego, chwała przed stworzeniem świata) − 1 1 1 1 1 1
83 Wraz z Bogiem Ojcem źródłem łaski i pokoju (pozdrowienia, błogosławieństwa) − 1 − − − −51 1
84 Jedynie Syn zna Ojca i objawia Go; poznanie Boga przez Jezusa − 1 − 1 1 1 1
85 Źródło lub droga do życia (wiecznego) − 1 1 1 1 1 1
86 Pan życia i śmierci; pokonuje śmierć; ma klucze śmierci i Hadesu − 1 − − − 1 1
Pochodzenie, narodziny, rodzina
87 Ma braci (i siostry); Jakub „brat Pański”52 − 1 1 1 1 1 1
Nauczanie
88 Chrystus kresem lub celem Prawa; nowe „prawo Chrystusa”; Prawo i Prorocy „aż do Jana” − 1 − 1 1 −53 1
89 Naucza o zmartwychwstaniu umarłych − 154 1 1 1 1 1
90 Słowa Pana nieznane z Ewangelii kanonicznych (agrafa) − 155 − − − − 1
Czyny: cuda, egzorcyzmy, znaki
91 Cuda w Jego imię; przekazuje uczniom moc uzdrawiania i wypędzania demonów − 1 1 1 1 1 1
Relacje z ludźmi
92 Posłany najpierw do Izraela („do owiec, które poginęły z domu Izraela”) − 1 1 1 1 1 1
93 Utożsamia się ze swoimi uczniami i z najmniejszymi („Mnieście uczynili”, „Ja jestem Jezus, którego ty prześladujesz”) − 1 1 1 1 1 1
Cechy, uczucia, modlitwa
94 Miłość Jezusa do konkretnych osób i do swoich („umiłował mnie”) − 1 1 −56 −57 1 1
95 Bez grzechu (moralnie doskonały) − 1 − − − 1 1
96 Wzór do naśladowania (pokora, cierpliwość, miłość, służba) − 1 1 1 1 1 1
Wiedza i władza
97 Zna myśli i serca ludzi − 1 1 1 1 1 1
Męka i śmierć
98 Przywódcy żydowscy współodpowiedzialni za Jego śmierć58 − 159 1 1 1 1 1
99 Milczy wobec oskarżycieli; znosi zniewagi bez odwetu − 1 1 1 1 1 1
100 Ukrzyżowany (śmierć na krzyżu) −60 1 1 1 1 1 1
101 Śmierć „na drzewie” jako przekleństwo (Pwt 21,23) − 1 − − − − 1
102 Krzyż jako zgorszenie, głupstwo i hańba – a zarazem moc Boża − 1 − − − − 1
103 Ci, którzy Go zabili, działali w niewiedzy („władcy tego wieku”) − 1 − 161 − − 1
104 Przebywał w krainie umarłych (otchłań, Hades); głosił duchom w więzieniu − 1 − − 1 − 1
Zmartwychwstanie i wywyższenie
105 Ukazał się (objawił się) Pawłowi − 1 − − − − 1
106 Ciało zmartwychwstałego przemienione, „duchowe”, „chwalebne” (przechodzi przez zamknięte drzwi, znika) − 1 − 1 − 1 1
107 Zmartwychwstały posyła apostołów i świadków (nakaz misyjny) − 1 −62 1 1 1 1
108 Króluje: Jego królestwo („Jego królestwu nie będzie końca”) − 1 − 1 1 1 1
109 Na końcu przekaże królestwo Ojcu i sam „podda się” Ojcu − 1 − − − − −
Obecna rola wywyższonego
110 Obecny wśród wierzących i zamieszkuje w nich („Ja jestem z wami”) − 1 − − 1 1 1
111 Kościół jako ciało Chrystusa − 1 − − − − 1
112 Udziela Ducha Świętego; Duch jest „Duchem Chrystusa/Jezusa” − 1 1 1 1 1 1
113 Po wywyższeniu objawia się i przemawia (wizje, odpowiedzi na modlitwę, objawienia) − 1 − − − 1 1
114 Zna i osądza wspólnoty („znam twoje czyny”); trzyma gwiazdy, chodzi wśród świeczników − 1 − − − − 1
115 Wspomaga w słabości i pokusach („opiekun i pomocnik”; „umacnia”) − 1 − 1 − − 1
116 Przyjmuje zmarłych wierzących do siebie („być z Chrystusem”, „dziś będziesz ze Mną w raju”, „Panie Jezu, przyjmij mego ducha”) − 1 − 1 − 1 1
Przyjście i sąd
117 Przyjdzie z aniołami lub ze „świętymi” − 1 1 1 1 − 1
118 Bliskie oczekiwanie Jego przyjścia („Pan jest blisko”, „przyjdę niebawem”) − 1 1 1 1 −63 1
119 Sędzia (żywych i umarłych); sąd ostateczny; „trybunał Chrystusa”64 − 1 165 1 1 1 1
120 Sam wskrzesi umarłych lub przemieni ciała wierzących − 1 − − − 1 −66
Zbawcze znaczenie
121 Pojednanie z Bogiem przez Niego − 1 − − − − 1
122 Nowe stworzenie; przemienia wierzących na swój obraz − 1 − − − − 1
Jezus a Pisma
123 Typologia Mojżesza i wyjścia (manna, wąż na pustyni, skała, nowy Mojżesz) − 1 − −67 1 1 1
Cześć oddawana Jezusowi i praktyka wspólnoty
124 Doksologie skierowane do Chrystusa („Jemu chwała na wieki”) − 168 − − − − 1
125 Przez Jezusa zanosi się modlitwę i dziękczynienie do Boga − 1 − − − 1 1
126 Wierzący jako słudzy (niewolnicy) Chrystusa − 1 − − − 1 1
127 Bojaźń i cześć wobec Chrystusa („w bojaźni Chrystusowej”, „uszanujmy Pana Jezusa Chrystusa”) − 169 − − − − 1
Oskarżenia i opinie przeciwników
128 Przeklinany („Przeklęty Jezus”) − 1 − − − − −
Opisy poświadczone po raz pierwszy w Etapie 3 (Ewangelia według św. Marka) – 135
Imiona, tytuły i określenia
129 „Syn umiłowany”, „Wybrany” Boga − − 1 1 1 1 1
130 „Syn Człowieczy” (także „podobny do Syna Człowieczego”) − −70 1 1 1 1 1
131 „Nauczyciel”, „Rabbi”, „Mistrz” (tytuł lub zwrot) − − 1 1 1 1 1
132 Prorok − − 1 1 1 1 1
133 Król (Izraela, mesjański, „Król królów”) − − 1 1 1 1 1
134 „Ten, który ma przyjść”, „Błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie” − − 1 1 1 1 1
135 Pasterz (dobry, wielki, najwyższy), stróż dusz − − 1 −71 1 1 1
136 „Święty (Boży)”, „Święty i Sprawiedliwy”, „Twój święty Sługa” − − 1 1 −72 1 1
137 „Nazarejczyk” (Nazarēnos, Nazōraios) − − 1 1 1 1 1
138 Absolutne „Ja jestem” (egō eimi) w kontekście objawienia (teofanii) − − 1 −73 1 1 −
139 Porównuje siebie do lekarza − − 1 1 1 − −
Relacja do Boga
140 Aniołowie Mu usługują i wykonują Jego polecenia („pośle swoich aniołów”) − − 1 174 1 1 1
Pochodzenie, narodziny, rodzina
141 Maryja, Jego matka, obecna w opowiadaniu − − 1 1 1 1 1
142 Krewni lub bracia nie rozumieją Go albo w Niego nie wierzą − − 1 1 175 1 −
143 Pochodzi z Nazaretu w Galilei − − 1 1 1 1 1
144 Cieśla (tektōn) lub syn cieśli − − 1 − 1 − −
Początek i przebieg działalności
145 Jan Chrzciciel zapowiada Jezusa i świadczy o Nim („mocniejszy”, „ochrzci Duchem”) − − 1 1 1 1 1
146 Ochrzczony przez Jana − − 1 176 1 −77 1
147 Namaszczony Duchem Świętym (zstąpienie Ducha; „Duch Pański nade mną”) − − 1 1 1 1 1
148 Głos Boga z nieba poświadcza Jezusa (chrzest, przemienienie, przed męką) − − 1 1 1 1 1
149 Kuszony (przez szatana na pustyni; „we wszystkim”, ale bez grzechu) − − 1 1 1 −78 1
150 Przemienienie na górze (z Mojżeszem i Eliaszem) − − 1 1 1 −79 1
151 Działa w Galilei (Kafarnaum, Jezioro Galilejskie) − − 1 1 1 1 1
152 Działa w Judei i w Jerozolimie − − 1 1 1 1 1
153 Przebywa poza Galileą i Judeą (Tyr i Sydon, Dekapol, Cezarea Filipowa, Samaria, Zajordanie) − − 1 1 1 1 −
154 Wędrowny nauczyciel; „nie ma gdzie głowy skłonić” − − 1 1 1 1 1
155 Naucza w synagogach i w świątyni − − 1 1 1 1 −
156 Powołuje uczniów („Pójdź za Mną”) − − 1 1 1 1 1
157 Nadaje Szymonowi imię Piotr (Kefas) − − 1 1 1 1 −
158 Wewnętrzny krąg: Piotr, Jakub i Jan − − 1 1 1 − −
Nauczanie
159 Głosi królestwo Boże (bliskie, obecne w Jego działaniu, przyszłe) − − 1 1 1 1 1
160 Wzywa do nawrócenia (metanoia) − − 1 1 1 −80 1
161 Głosi „ewangelię” (dobrą nowinę) − − 1 1 1 −81 1
162 Naucza w przypowieściach (parabolai) − − 1 1 1 −82 −
163 Naucza z niezwykłym autorytetem (exousia), wzbudza zdumienie − − 1 1 1 1 −
164 Mówi o celu swego przyjścia („przyszedłem / przyszedł, aby…”) − − 1 1 1 1 1
165 Spory o szabat; „Syn Człowieczy jest Panem szabatu” − − 1 1 1 1 −
166 Czystość rytualna i pokarmy (co naprawdę czyni człowieka nieczystym) − −83 1 1 1 − −
167 Przeciwstawia swoje słowo dawnym przepisom („Słyszeliście… a Ja wam powiadam”) − − 1 − 1 − −
168 Potwierdza ważność Prawa i Pism („nie przyszedłem znieść”, przykazania, „Pismo nie może być zniesione”) − − 1 1 1 1 −
169 Przykazanie miłości (Boga i bliźniego; wzajemnej – „jak Ja was umiłowałem”) − −84 1 1 1 1 185
170 Przebaczanie bliźnim (warunek Bożego przebaczenia) − − 1 1 1 − 1
171 Uczy modlić się (w tym „Ojcze nasz”); prośby do Ojca w Jego imię − − 1 1 1 1 1
172 Błogosławi ubogich; ostrzega przed bogactwem − − 1 1 1 − −
173 Wzywa do naśladowania aż do krzyża (zaparcie się siebie, utrata życia) − − 1 1 1 1 1
174 Naucza o służbie i pokorze („kto chce być pierwszy…”); myje uczniom nogi − − 1 1 1 1 186
175 Błogosławi dzieci; wzywa, by przyjąć królestwo jak dziecko − − 1 1 1 − −
176 Wymaga wiary i ufności wobec Boga (moc wiary; „twoja wiara cię uzdrowiła”) − − 1 1 1 1 −
177 Zapowiada znaki końca i wzywa do czujności − − 1 1 1 − 1
178 Zapowiada zburzenie Świątyni i Jerozolimy − − 1 1 1 − −
179 Zapowiada własną mękę, śmierć i zmartwychwstanie − − 1 1 1 1 −
180 Zapowiada prześladowania uczniów − − 1 1 1 1 1
181 Objawia Boga jako troskliwego Ojca uczniów („Ojciec wasz niebieski”; nie troszczcie się) − − 1 1 1 1 1
182 Ostrzega przed sądem i gehenną − − 1 1 1 1 1
183 Krytykuje faryzeuszy i uczonych w Piśmie („biada”, obłuda) − − 1 1 1 1 −
184 Spór o podatek (dla Cezara; podatek świątynny) − − 1 1 1 − −
185 „Nie sądźcie”; miara, jaką mierzycie − − 1 1 1 − 1
Czyny: cuda, egzorcyzmy, znaki
186 Czyni cuda („dzieła mocy”, „niezwykłe czyny”) – ogólnie − −87 1 1 1 1 1
187 Uzdrawia chorych (gorączka, paraliż, ślepota, głuchota, trąd, krwotok i in.) − − 1 1 1 1 1
188 Wypędza demony (egzorcyzmy) − − 1 1 1 −88 1
189 Demony rozpoznają Jego tożsamość („Święty Boży”, „Syn Boży”) i bywają uciszane − − 1 1 1 − 1
190 Wskrzesza umarłych − − 1 1 1 1 −
191 Rozmnaża chleby − − 1 1 1 1 −
192 Panuje nad wichrem i morzem (ucisza burzę, chodzi po wodzie) − − 1 1 1 1 −
193 Figowiec usycha na Jego słowo − − 1 − 1 − −
194 Uzdrawia na odległość, samym słowem − − 1 1 1 1 −
195 Uzdrawia dotykiem lub gestem (ślina, błoto); moc wychodzi z Niego − − 1 1 1 1 −
196 Uzdrowienie dokonane etapami − − 1 − − − −
197 Niewiara ogranicza Jego cuda („nie mógł tam zdziałać żadnego cudu”) − − 1 − 1 − −
198 Odmawia znaku na żądanie; „znak Jonasza” − − 1 1 1 − −
199 Nakazuje milczenie o swej tożsamości lub cudach („tajemnica mesjańska”) − − 1 1 1 − −
Relacje z ludźmi
200 Przyciąga tłumy; Jego sława się rozchodzi; pozyskuje wielu Żydów i Greków − − 1 1 1 1 1
201 Ludzie różnie Go oceniają (Jan Chrzciciel, Eliasz, jeden z proroków) − − 1 1 1 1 −
202 Piotr wyznaje Jego tożsamość („Ty jesteś Mesjaszem”, „Świętym Bożym”) − − 1 1 1 1 −
203 Uczniowie Go nie rozumieją („zatwardziałe serca”, niezrozumienie) − − 1 1 1 1 −
204 Uczniowie opuszczają Go w czasie męki (rozproszenie, ucieczka) − − 1 −89 1 1 −
205 Przebywa z celnikami i grzesznikami, jada z nimi − − 1 1 1 − −
206 Sam odpuszcza grzechy (w czasie ziemskiej działalności) − − 1 1 1 − −
207 Kobiety towarzyszą Mu i usługują; są świadkami ukrzyżowania i pogrzebu − − 1 1 1 1 −
208 Pomaga nie-Żydom (poganom, Samarytanom) − − 1 1 1 1 −
209 Odrzucony w rodzinnym mieście lub przez „swoich” − − 1 1 1 1 −
210 Władze religijne spiskują przeciw Niemu i chcą Go zabić − − 1 1 1 1 −
211 Herod Antypas wobec Jezusa (opinie, groźba, przesłuchanie) − − 1 1 1 − 1
Cechy, uczucia, modlitwa
212 Modli się (często na osobności, przed ważnymi decyzjami) − − 1 1 1 1 1
213 Zwraca się do Boga „Abba”, „Ojcze” − −90 1 1 1 1 −
214 Współczucie, litość, miłosierdzie wobec potrzebujących − −91 1 1 1 −92 1
215 Gniew lub oburzenie Jezusa wyraźnie wspomniane − − 1 − −93 1 1
216 Smutek, trwoga, płacz − − 1 1 1 1 1
217 Dziwi się (niewierze lub wierze ludzi) − − 1 1 1 − −
218 Ludzkie potrzeby: zmęczenie, głód, pragnienie, sen − − 1 1 1 1 −
219 Uznany za niewinnego wobec zarzutów (Piłat, Herod, Judasz, łotr, setnik) − − 1 1 1 1 1
220 Jego mądrość budzi podziw („skąd u Niego ta mądrość?”; „mąż mądry”) − − 1 1 1 1 1
Wiedza i władza
221 Przewiduje przyszłe wydarzenia (zdradę, zaparcie się, szczegóły zdarzeń) − − 1 1 1 1 1
222 Nie zna dnia ani godziny końca („ani Syn, tylko Ojciec”)94 − − 1 −95 1 − −96
223 Pyta, by się czegoś dowiedzieć („Kto Mnie dotknął?”, „Ile macie chlebów?”) − − 1 1 1 1 −
Męka i śmierć
224 Uroczysty wjazd do Jerozolimy (osiołek, „Hosanna”) − − 1 1 1 1 −
225 Oczyszczenie Świątyni (wypędzenie kupców) − − 1 1 1 1 −
226 Namaszczony przez kobietę wonnym olejkiem − − 1 1 1 1 −
227 Zdrajcą jest Judasz Iskariota, jeden z Dwunastu − − 1 1 1 1 1
228 Ostatnia Wieczerza jest wieczerzą paschalną − − 1 1 1 − −
229 Modlitwa i trwoga w Getsemani („oddal ode Mnie ten kielich”) − − 1 1 1 1 1
230 Pojmanie (pocałunek Judasza, miecz) − − 1 1 1 1 1
231 Przesłuchanie lub proces przed arcykapłanem i Sanhedrynem − − 1 1 1 1 197
232 Zaparcie się Piotra − − 1 1 1 1 −
233 Osądzony przez Poncjusza Piłata − −98 1 1 1 1 1
234 Odmawia wina zaprawionego mirrą (żółcią) przed ukrzyżowaniem − − 1 − 1 − −
235 Uwolnienie Barabasza zamiast Jezusa − − 1 1 1 1 1
236 Biczowany i wyszydzony przez żołnierzy (korona z ciernia, purpura) − − 1 1 1 1 −99
237 Szymon z Cyreny niesie Jego krzyż − − 1 1 1 − −
238 Ukrzyżowany poza miastem (Golgota, „za bramą”) − − 1 1 1 1 1
239 Ukrzyżowany między dwoma złoczyńcami − − 1 1 1 1 −
240 Napis na krzyżu: „Król Żydowski” − − 1 1 1 1 −
241 Podział Jego szat (Ps 22,19) − − 1 1 1 1 −
242 Szyderstwa pod krzyżem („innych wybawiał…”) − − 1 1 1 − −100
243 Ciemność nad całą ziemią − − 1 1 1 − −
244 Słowa z krzyża: „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” − − 1 − 1 − −
245 Kobiety (także matka i uczeń umiłowany) pod krzyżem − − 1 1 1 1 −
246 Zasłona przybytku rozdziera się − − 1 1 1 − −101
247 Wyznanie setnika pod krzyżem („Syn Boży” / „sprawiedliwy”) − − 1 1 1 − −
248 Pochowany przez Józefa z Arymatei (w grobie wykutym w skale) − − 1 1 1 1 −102
Zmartwychwstanie i wywyższenie
249 Pusty grób −103 −104 1 1 1 1 −105
250 Anioł (młodzieniec, dwaj mężowie) przy grobie − − 1 1 1 1 −
251 Kobiety pierwszymi świadkami pustego grobu − − 1 1 1 1 −
252 Lęk, zdumienie lub niedowiarstwo świadków zmartwychwstania − − 1 1 1 1 −
Przyjście i sąd
253 Przyjdzie „na obłokach” z mocą i chwałą (Dn 7,13) − −106 1 1 1 − 1
254 Uczta w królestwie („będę pił nowe wino w królestwie”; uczta Baranka) − − 1 1 1 − 1
Jezus a Pisma
255 Psalm 22 odniesiony wprost do Jezusa (cytat lub formuła wypełnienia) − − 1 −107 1 1 1
256 Sam odczytuje Pisma jako mówiące o Nim (także jako zmartwychwstały) − − 1 1 1 1 −
Cześć oddawana Jezusowi i praktyka wspólnoty
257 Pierwszy dzień tygodnia („dzień Pański”) jako dzień Jego zmartwychwstania lub zgromadzenia − − 1 1 1 1 1
Oskarżenia i opinie przeciwników
258 Oskarżany o bluźnierstwo108 − − 1 1 1 1 −
259 Oskarżany o opętanie i konszachty z Belzebubem; nazwany „Samarytaninem” − − 1 1 1 1 −
260 Uważany za szaleńca („odszedł od zmysłów”) − − 1 − − 1 −
261 Oskarżany o łamanie szabatu − − 1 1 1 1 −
262 Oskarżenie polityczne (podburzanie ludu, zakaz płacenia podatku, „mieni się królem”, „przeciw Cezarowi”) − − 1 1 1 1 1
263 Oskarżany, że zburzy Świątynię − − 1 − 1 − 1
Opisy poświadczone po raz pierwszy w Etapie 4 (Ewangelia według św. Łukasza) – 36
Imiona, tytuły i określenia
264 „Sprawiedliwy” (dikaios) − − − 1 1 − 1
265 Światłość (świata, dla narodów); gwiazda poranna; „Wschodzące Słońce” − − − 1 1 1 1
266 Utożsamiony ze zbawieniem i nadzieją („nasze zbawienie”, „nasza nadzieja”) − − − 1 − − 1
Relacja do Boga
267 Przewyższa wielkie postacie i instytucje Izraela (Mojżesz, Abraham, Jakub, Jonasz, Salomon, Świątynia) oraz aniołów − − −109 1 1 1 1
Pochodzenie, narodziny, rodzina
268 Poczęty z Ducha Świętego, narodzony z Maryi Dziewicy − −110 −111 1 1 −112 −113
269 Narodzenie zapowiedziane przez anioła; imię „Jezus” nadane z polecenia Bożego − − − 1 1 − −
270 Narodzony w Betlejem judzkim, za panowania Heroda Wielkiego − − − 1 1 −114 −
271 Okoliczności narodzenia według Łk: spis ludności, żłób, pasterze, aniołowie − − − 1 − − −
272 Obrzezanie i ofiarowanie w świątyni; świadectwo Symeona i Anny − − − 1 − − −
273 Dwunastoletni w świątyni („w sprawach mojego Ojca”) − − − 1 − − −
274 Wzrastał w mądrości i łasce; „nauczył się posłuszeństwa”; „udoskonalony” przez cierpienia − − − 1 − − 1
275 Rodowód (genealogia) − − − 1 1 − −
276 Józef jako (prawny, przypuszczalny) ojciec; nazywany „synem Józefa” − − −115 1 1 1 −
277 Podany przybliżony wiek („około trzydziestu lat”; „nie masz jeszcze pięćdziesięciu lat”) − − − 1 − 1 −
278 Krewny Jana Chrzciciela − − − 1 − − −
Początek i przebieg działalności
279 Powierza Piotrowi szczególną rolę (skała i klucze; umacnianie braci; „paś owce moje”) − − − 1 1 1 −
Nauczanie
280 Miłość nieprzyjaciół; nieodpłacanie złem − −116 − 1 1 − −117
281 Ukazuje Boga szukającego zagubionych (owca, drachma, syn marnotrawny) − − − 1 1 − −
282 Złota reguła („Wszystko, co byście chcieli…”) − − − 1 1 − −118
Czyny: cuda, egzorcyzmy, znaki
283 Cudowny połów ryb − − − 1 − 1 −
Relacje z ludźmi
284 Przyjaźń z Martą i Marią (i Łazarzem) − − − 1 − 1 −
Cechy, uczucia, modlitwa
285 Radość Jezusa − − − 1 − 1 1
286 Unosi ręce i błogosławi uczniów przy rozstaniu − − − 1 − − −
Męka i śmierć
287 Mowa pożegnalna przy wieczerzy − − − 1 − 1 −
288 Uzdrawia ucho sługi przy pojmaniu − − − 1 − − −
289 Płaczące „córki jerozolimskie” − − − 1 − − −
290 Obiecuje raj skruszonemu złoczyńcy − − − 1 − − −
291 Słowa z krzyża: „Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą, co czynią” − − − 1119 − − −
292 Słowa z krzyża: „Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mego” − − − 1 − − −
Zmartwychwstanie i wywyższenie
293 Cielesność zmartwychwstałego (dotyk, rany, wspólne jedzenie) − − − 1 1 1 1
294 Zmartwychwstały nie od razu rozpoznany − − − 1 − 1 −
295 Wstąpił do nieba (wniebowstąpienie) − − −120 1121 −122 1 1
Przyjście i sąd
296 Dwunastu zasiądzie na tronach, sądząc Izraela − − − 1 1 − −
Zbawcze znaczenie
297 Przez Niego (w Jego imię) głoszone jest odpuszczenie grzechów − − − 1 1 1 1
Oskarżenia i opinie przeciwników
298 „Żarłok i pijak, przyjaciel celników i grzeszników” − − − 1 1 − −
299 Oskarżany o zwodzenie ludu („zwodziciel”) − − − 1 1 1 −
Opisy poświadczone po raz pierwszy w Etapie 5 (Ewangelia według św. Mateusza) – 11
Imiona, tytuły i określenia
300 „Emmanuel – Bóg z nami” − − − − 1 − −
Pochodzenie, narodziny, rodzina
301 Okoliczności narodzenia według Mt: mędrcy i gwiazda, ucieczka do Egiptu, rzeź dzieci − − − − 1 − −
Początek i przebieg działalności
302 Przekazuje uczniom władzę „związywania i rozwiązywania” albo odpuszczania grzechów − − − − 1 1 −
Nauczanie
303 Pobożność w ukryciu (jałmużna, modlitwa, post); zakaz przysięgi − − − − 1 − −
Czyny: cuda, egzorcyzmy, znaki
304 Moneta w pysku ryby (na podatek świątynny) − − − − 1 − −
Męka i śmierć
305 Los Judasza (śmierć, „pole krwi”) − − − − 1 − 1
306 Mógłby wezwać „dwanaście zastępów aniołów”, ale tego nie czyni − − − − 1 − −
307 Przy Jego śmierci trzęsienie ziemi, otwarte groby, wskrzeszeni święci − − − − 1 − −
308 Straż przy grobie; pieczęć − − − − 1 − −
Zmartwychwstanie i wywyższenie
309 Zmartwychwstały ukazuje się najpierw kobiecie lub kobietom (Maria Magdalena) − − − − 1 1 −
Oskarżenia i opinie przeciwników
310 Pogłoska, że uczniowie wykradli Jego ciało − − − − 1 − −
Opisy poświadczone po raz pierwszy w Etapie 6 (Ewangelia według św. Jana) – 20
Imiona, tytuły i określenia
311 „Jednorodzony” (monogenēs) − − − − − 1 1
312 „Prorok podobny do Mojżesza” (Pwt 18,15), „ten Prorok, który ma przyjść” − − −123 − −124 1 1
313 „Słowo” (Logos) jako osoba − − − − − 1 1
314 Samookreślenia „Ja jestem…” z orzecznikiem (chleb życia, brama, dobry pasterz, zmartwychwstanie i życie, droga, prawda i życie, krzew winny) − − − − − 1 −
Relacja do Boga
315 Jedność z Ojcem („Ja i Ojciec jedno jesteśmy”, wzajemne przebywanie) − − − − − 1 −125
Początek i przebieg działalności
316 Wielokrotnie przybywa do Jerozolimy na święta (działalność obejmuje kilka Paschy) − − − −126 − 1 −
317 Jego uczniowie udzielają chrztu już za Jego działalności − − − − − 1 −
Czyny: cuda, egzorcyzmy, znaki
318 Przemienia wodę w wino (Kana) − − − − − 1 −
319 Cuda nazwane „znakami” objawiającymi Jego chwałę lub posłannictwo − − − − − 1 1
Relacje z ludźmi
320 „Uczeń, którego Jezus miłował” − − − − − 1 −
Wiedza i władza
321 Wszechwiedza („Panie, Ty wiesz wszystko”) − − − − − 1 1
Męka i śmierć
322 Myje uczniom nogi − − − − − 1 −
323 Na słowa „Ja jestem” zbrojni cofają się i padają na ziemię − − − − − 1 −
324 Sam niesie swój krzyż − − − − − 1 −
325 Słowa z krzyża do matki i ucznia („Niewiasto, oto syn twój”) − − − − − 1 −
326 Słowa z krzyża: „Pragnę” i „Wykonało się” − − − − − 1 −
327 Przebity włócznią; krew i woda; „kość Jego nie będzie złamana” − − − − − 1 1
328 Umiera w dniu Przygotowania Paschy (w godzinie zabijania baranków) − − −127 − − 1 −
329 Męka jako „godzina” uwielbienia; „wywyższenie” na krzyżu − − − − − 1 −
Oskarżenia i opinie przeciwników
330 Galilejskie, nazaretańskie pochodzenie jako zarzut wobec Jego mesjańskości − − − − − 1 −
Opisy poświadczone po raz pierwszy w Etapie 7 (pozostałe pisma I wieku) – 13
Imiona, tytuły i określenia
331 Arcykapłan, kapłan „na wzór Melchizedeka” − − − − − − 1
332 Pośrednik (mesitēs) i poręczyciel przymierza − − − − − − 1
333 Głowa Kościoła (który jest Jego ciałem) i wszelkiej zwierzchności − − − − − − 1
334 „Alfa i Omega”, „Pierwszy i Ostatni”, „Początek” (archē) − − − − − − 1
335 „Wódz/Sprawca” (archēgos) życia, zbawienia, wiary − − − − − − 1
336 „Amen”, „Świadek wierny i prawdziwy”, „Wierny i Prawdziwy” − − − − − −128 1
337 Nazwany „apostołem” (wysłannikiem) − − − − − − 1
Relacja do Boga
338 Zasiada na tronie Boga („tron Boga i Baranka”) − − − − −129 − 1
339 Niezmienny i wieczny („wczoraj, dziś i na wieki ten sam”) − − − − − − 1
Wiedza i władza
340 Jedyny godny otworzyć księgę z pieczęciami; wykonawca Bożego planu dziejów − − − − − − 1
Przyjście i sąd
341 Pokona eschatologicznego przeciwnika (antychryst, bestia) − − − − − − 1
Cześć oddawana Jezusowi i praktyka wspólnoty
342 Od Niego nazwano wyznawców „chrześcijanami” − − − − − − 1
Oskarżenia i opinie przeciwników
343 Polemika z tymi, którzy przeczą, że przyszedł w ciele lub że jest Chrystusem („antychryści”) − − − − − − 1

4. Metoda

4.1. Pytanie i jednostka analizy

Pytanie brzmi: co mówi o Jezusie dany zbiór świadectw – a nie: co z tego jest historyczne. Jednostką analizy jest „opis”: tytuł, cecha, wydarzenie, czynność, relacja lub rola przypisana Jezusowi. Zestaw opisów powstał w toku lektury: każdy opis spotkany w tekście, który nie mieścił się w istniejących wierszach, tworzył nowy wiersz, po czym sprawdzano jego obecność we wszystkich etapach. Opisy pokrewne, lecz różne w treści, rozdzielono (np. „Pan” jako tytuł – nr 3 – i teksty o JHWH odniesione do Jezusa – nr 4), a ich zakres doprecyzowano w przypisach.

4.2. Korpus etapów i datowanie

Etapy odpowiadają podziałowi z zadania. Datowania podano jako orientacyjne zakresy przyjmowane w badaniach130; tam, gdzie od datowania zależy przydział pisma do etapu, skutki pokazano w rozdz. 6.

Etap Świadectwa Datowanie (orientacyjne)
1 Tradycje przejęte przez Pawła i przytoczone w jego listach: formuły wyznania, tradycja Wieczerzy, aklamacje, wołania aramejskie (23 jednostki; rozdz. 4.3) starsze od listów Pawła; jednostki stopnia A Paweł znał najpóźniej w pierwszych latach po nawróceniu (ok. 31–36 r.)
2 1 Tes, Ga, 1 Kor, 2 Kor, Flp, Flm, Rz ok. 50–58 (Flp i Flm – zależnie od miejsca uwięzienia – najpóźniej ok. 62)
3 Mk 1,1–16,8 ok. 65–73
4 Łk ok. 80–90
5 Mt ok. 80–90
6 J (bez 7,53–8,11) ok. 90–100
7 Dz; Hbr; Jk; 1 P; 2 P; 1–3 J; Jud; Ap; listy przypisywane Pawłowi o spornym autorstwie: 2 Tes, Kol, Ef, 1–2 Tm, Tt; 1 Klem; Didache; Józef Flawiusz, Ant. 18,63–64 i 20,200 Dz ok. 80–90; Hbr ok. 60–90; Jk przed 62 albo ok. 80–100; 1 P ok. 70–90; 2 P ok. 100–130; 1–3 J ok. 90–110; Jud ok. 50–100 (niepewne); Ap ok. 95; 2 Tes, Kol, Ef – za życia Pawła albo ok. 70–90; 1–2 Tm, Tt ok. 100; 1 Klem ok. 95–97; Didache ok. 100 (z wcześniejszymi warstwami); Józef Flawiusz 93/94

Założenie z zadania, że między nawróceniem Pawła a powstaniem pierwszej Ewangelii powstały tylko listy Pawła, jest prawdziwe w odniesieniu do pism, których datowanie na ten okres jest pewne. Niektórzy badacze datują jednak na ten okres także Hbr, Jk, 1 P, Jud, 2 Tes, Kol i najstarsze warstwy Didache, a hipotetyczne źródło Q i przedmarkowe opowiadanie o męce nie zachowały się jako odrębne teksty. Te możliwości uwzględniono jako warianty (rozdz. 6), nie w tabeli głównej.

Do Etapu 7 nie włączono pism datowanych przeważnie na II wiek lub o datowaniu bardzo niepewnym: Listu Barnaby131, listów Ignacego Antiocheńskiego i Polikarpa, Pasterza Hermasa, Drugiego Listu Klemensa, Ewangelii Tomasza, Ód Salomona i Wniebowstąpienia Izajasza; świadectw pisarzy rzymskich (Pliniusz Młodszy, Tacyt, Swetoniusz – piszą po 100 r.); listu Mara bar Serapiona (datowanie od 73 r. do III w., odniesienie do Jezusa niepewne) oraz wzmianki Thallosa (znanej tylko z parafrazy Juliusza Afrykańczyka). Jeżeli ktoś datuje któreś z tych pism na I wiek, należałoby je dołączyć do Etapu 7.

4.3. Etap 1: jak wyodrębniono najstarsze tradycje

Z okresu przed nawróceniem Pawła nie zachował się żaden tekst w całości. Najstarszą dostępną warstwą są tradycje, które Paweł przytacza jako przejęte od innych albo które mają cechy formuł ukształtowanych przed nim132. Przyjęto nazwane założenie, że Etap 1 to tradycje starsze od listów Pawła, w dwóch stopniach pewności:

  • stopień A (5 jednostek) – tradycje, które Paweł wyraźnie określa jako przejęte (1 Kor 15,3–5; 11,23–25), wołania aramejskie (Marana tha, Abba) i relacja Kościołów Judei o wierze, którą Paweł wcześniej prześladował (Ga 1,22–23). Paweł znał je najpóźniej w pierwszych latach po nawróceniu (por. Ga 1,18), a samo prześladowanie świadczy, że głoszona wiara istniała przed nim;

  • stopień B (18 jednostek) – formuły uznawane przez wielu badaczy za przedpawłowe na podstawie języka i budowy; nie da się wykazać, że powstały przed nawróceniem Pawła (część mogła powstać np. w Antiochii w latach 40.).

Ponieważ tradycje Etapu 1 zawierają listy Pawła, każdy ich wpis przeniesiono także do Etapu 2. Wariant „tylko stopień A” podano w rozdz. 6.

Stopień Miejsce Jednostka tradycji Opisy (nr)
A 1 Kor 15,3–5 Wyznanie wiary przekazane Pawłowi („przekazałem wam… to, co przejąłem”) 1, 7, 19, 21, 31, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 50, 60
B 1 Kor 15,6–7 Dalsza lista ukazań (ponad 500 braci, Jakub, wszyscy apostołowie) 37, 40, 41
A 1 Kor 11,23–25 Tradycja o Wieczerzy Pańskiej („przejąłem od Pana to, co wam przekazałem”) 3, 7, 28, 29, 30, 50, 53, 54, 66
A 1 Kor 16,22b Aramejskie wołanie „Marana tha” („Panie nasz, przyjdź!”) 3, 48, 61
B 1 Kor 16,22a Formuła liturgiczna „Jeśli kto nie miłuje Pana, niech będzie przeklęty” 68
A Ga 4,6; Rz 8,15 Aramejskie wołanie „Abba, Ojcze” w zgromadzeniu brak wyraźnego opisu Jezusa133
A Ga 1,22–23 Relacja Kościołów Judei o Pawle („głosi wiarę, którą niegdyś niszczył”) brak wyraźnego opisu Jezusa134
B Rz 1,3–4 Formuła o Synu (z rodu Dawida według ciała – ustanowiony Synem Bożym w mocy przez zmartwychwstanie) 5, 6, 17, 35, 45
B Rz 3,24–26 Formuła o przebłaganiu („Bóg ustanowił Go narzędziem przebłagania przez Jego krew”) 7, 51, 52, 53, 55
B Rz 4,25 Formuła „wydany za nasze grzechy, wskrzeszony dla naszego usprawiedliwienia” 7, 28, 35, 50, 55
B Rz 10,9 Wyznanie „Jezus jest Panem” i wiara, że Bóg Go wskrzesił 3, 7, 23, 35, 57, 64
B 1 Kor 12,3 Aklamacja „Jezus jest Panem” 3, 64
B 1 Tes 1,9–10 Streszczenie przepowiadania misyjnego (Syn z nieba, wskrzeszony, wybawia od gniewu) 5, 7, 35, 42, 48, 49
B 1 Tes 4,14a Formuła „wierzymy, że Jezus umarł i zmartwychwstał” 31, 35
B 1 Kor 8,6 Chrześcijańskie odczytanie Szema („jeden Bóg Ojciec… jeden Pan Jezus Chrystus, przez którego wszystko”) 2, 3, 4, 7, 12, 13
B Flp 2,6–11 Hymn o Chrystusie (preegzystencja – uniżenie – wywyższenie) 2, 3, 4, 7, 8, 10, 11, 12, 15, 16, 17, 26, 27, 31, 44, 62, 63, 64
B Ga 1,4 Formuła „wydał samego siebie za nasze grzechy” 32, 33, 50, 56
B Ga 4,4–5 Formuła posłania Syna („zesłał Bóg Syna swego, zrodzonego z niewiasty, zrodzonego pod Prawem”) 5, 14, 17, 18, 51, 58
B Rz 8,34 Formuła o Chrystusie umarłym, wskrzeszonym, zasiadającym po prawicy Boga i wstawiającym się za nami 1, 31, 35, 42, 43, 46
B Ga 3,26–28 Formuła chrzcielna („wszyscy, którzy zostaliście ochrzczeni w Chrystusa…”) 25, 47, 58, 65
B 1 Kor 6,11 Formuła chrzcielna („obmyci… usprawiedliwieni w imię Pana Jezusa Chrystusa i w Duchu Boga naszego”) 3, 9, 55, 65, 67
B Rz 6,3–4 Nauka chrzcielna („ochrzczeni w Jego śmierć… razem z Nim pogrzebani”) 34, 35, 59, 65
B 1 Kor 7,10–11; 9,14 Nakazy Pana z tradycji (rozwód; utrzymanie głosicieli ewangelii) 3, 20, 22, 24

4.4. Kryterium wpisu „1”

Wpis „1” wymaga, by tekst wyraźnie przypisywał Jezusowi dany opis. Liczą się: słowa narratora; słowa Jezusa o sobie; słowa Boga, anioła lub demona, gdy narracja potwierdza ich prawdziwość (np. Mk 1,24.34); wypowiedzi postaci, które tekst przedstawia jako trafne (wyznanie Piotra, wyznanie setnika); formuły wiary i modlitwy wspólnoty. Nie liczą się: aluzje i echa, których tekst sam nie odnosi do Jezusa (np. nauka o nieodpłacaniu złem w Rz 12,14–21, bez powołania się na Jezusa); opinie tłumu i przeciwników (te odnotowuje osobna grupa wierszy); rekonstrukcje badawcze (np. hipoteza, że prolog J był hymnem). Obraz z przenośni lub przypowieści liczy się, gdy tekst odnosi go do Jezusa (np. „Ja jestem dobrym pasterzem”, J 10,11).

Gdy poświadczenie jest wyraźne, ale zależy od wariantu tekstu lub od sporu o odniesienie (np. Rz 9,5: czy „Bóg błogosławiony na wieki” odnosi się do Chrystusa), wpisano „1” z przypisem. Gdy tekst zawiera tylko aluzję lub poświadczenie pośrednie, wpisano „−” z przypisem.

4.5. Tekst

Podstawą jest tekst krytyczny Nowego Testamentu (Nestle–Aland, 28. wyd.). Do analizy komputerowej użyto zgodnego z nim w przeważającej większości miejsc wydania SBL (SBLGNT) z analizą morfologiczną MorphGNT135. Mk 16,9–20 i J 7,53–8,11, nieobecne w najstarszych rękopisach, nie weszły do tabeli głównej; ich wpływ pokazano w rozdz. 6. Tekst 1 Klem i Didache przyjęto według wydania K. Lake’a w opracowaniu cyfrowym J. K. Taubera, a Józefa Flawiusza – według wydania B. Niesego. Świadectwo o Jezusie w Ant. 18,63–64 (Testimonium Flavianum) uwzględniono w postaci „rdzenia”, bez trzech zdań powszechnie uznawanych za chrześcijańskie dopiski („jeśli w ogóle można go nazwać człowiekiem”, „On był Mesjaszem”, „ukazał się im trzeciego dnia znowu żywy…”)136.

4.6. Przebieg pracy i kontrole

Każdy rozdział każdego pisma Etapów 2–7 przeczytano w całości i zapisano w inwentarzu, które opisy poświadcza i w których wersetach (łącznie ok. 4600 wpisów; rozdziały bez opisu Jezusa również odnotowano – Aneks B). Następnie wykonano kontrole niezależne od lektury:

  • istnienie wszystkich przywołanych wersetów w tekście greckim (poza wersetami nieobecnymi w tekście krytycznym, np. Mk 7,16; Dz 8,37, które odnotowano tylko jako warianty);

  • zgodność leksykalna: dla każdego wpisu sprawdzono, czy w przywołanych wersetach występuje słownictwo charakterystyczne dla opisu; ok. 160 wpisów bez takiego słownictwa (opisy wyrażone peryfrazą, obrazem lub w kontekście) przejrzano ręcznie;

  • kratki „−”: dla każdego opisu przeszukano odpowiedni korpus według lematów greckich i fraz, a wszystkie trafienia przejrzano, by wykluczyć przeoczenie;

  • wersety bez żadnego wpisu: w każdym etapie przejrzano wszystkie wersety, którym nie przypisano opisu (w Ewangeliach głównie wypowiedzi innych postaci i elementy narracji), co doprowadziło do uzupełnienia kilkunastu wpisów;

  • określenia występujące w listach setki razy („Chrystus”, „Jezus Chrystus”, „Pan”, „w Chrystusie / w Panu”) uzupełniono w inwentarzu na podstawie przeszukania lematów greckich i przejrzenia trafień;

  • audyt niezależny: osobna instancja modelu, bez wglądu w tabelę, oceniła od nowa 24 opisy z różnych grup tematycznych w Etapach 2–7 (144 kratki). Zgodność wyniosła 140 na 144 kratki; wszystkie cztery rozbieżności dotyczyły kratek, które audytor sam oznaczył jako niepewne. W jednej (nr 83, Etap 6) przyjęto ocenę audytora i zmieniono wpis na „−”; w trzech (nr 214 w Etapach 2 i 6, nr 242 w Etapie 7) utrzymano „−” i dodano przypisy wyjaśniające.

4.7. Kolejność etapów i „pierwsze poświadczenie”

Wiersze uporządkowano według etapu, w którym opis pojawia się po raz pierwszy, zgodnie z kolejnością z zadania (Mk – Łk – Mt – J). Względna kolejność Łk i Mt jest niepewna: większość badaczy datuje obie Ewangelie na lata 80–90 i uważa je za niezależne od siebie137. Przy kolejności Mt przed Łk 17 opisów zmieniłoby etap pierwszego poświadczenia z 4 na 5. Etap 7 nie jest późniejszy od Etapu 6 – zawiera też pisma starsze od J (np. Hbr, 1 P, Dz) – dlatego „nowy w Etapie 7” znaczy tylko: nieobecny w Etapach 1–6.

5. Obraz Jezusa w poszczególnych etapach

Streszczenia mówią, co dany etap wnosi i czego w nim nie ma; numery odsyłają do tabeli głównej.

5.1. Etap 1 – tradycje sprzed listów Pawła

W jednostkach stopnia A (22 opisów) Jezus jest Chrystusem (nr 1) i Panem (nr 3), do którego wspólnota woła w modlitwie po aramejsku Marana tha – „Panie nasz, przyjdź!” (nr 61, 48)138. Tradycja Wieczerzy (1 Kor 11,23–25) mówi, że „w nocy, w której został wydany” (nr 28), Jezus wziął chleb, dziękował Bogu i nazwał go swoim ciałem „za was”, a kielich – nowym przymierzem w swojej krwi (nr 29, 50, 53, 54), polecając powtarzanie tej czynności (nr 30, 66). Wyznanie z 1 Kor 15,3–5 stwierdza, że Chrystus umarł za nasze grzechy według Pism, został pogrzebany, został wskrzeszony trzeciego dnia według Pism i ukazał się Kefasowi, a potem Dwunastu (nr 31, 60, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 19); to jest treść głoszenia (nr 21).

Formuły stopnia B (46 dalszych opisów) mówią o Jezusie jako Synu Bożym z rodu Dawida, ustanowionym Synem Bożym „w mocy” przez zmartwychwstanie (Rz 1,3–4; nr 5, 6, 45); o Tym, który „istniejąc w postaci Bożej” uniżył samego siebie, był posłuszny aż do śmierci i otrzymał „imię ponad wszelkie imię”, przed którym zgina się każde kolano (Flp 2,6–11; nr 8, 12, 16, 27, 10, 62); o „jednym Panu Jezusie Chrystusie, przez którego wszystko” obok „jednego Boga Ojca” (1 Kor 8,6; nr 4, 13); o Synu posłanym przez Boga, „zrodzonym z niewiasty, zrodzonym pod Prawem” (Ga 4,4; nr 14, 17, 18); o śmierci jako odkupieniu i przebłaganiu (Rz 3,24–26; nr 51, 52); o zasiadaniu po prawicy Boga i wstawiennictwie (Rz 8,34; nr 43, 46); o Synu, który przyjdzie z nieba i wybawi od gniewu (1 Tes 1,10; nr 49); wreszcie o chrzcie w Jego imię i o wyznaniu „Jezus jest Panem” (nr 65, 64).

Etap 1 nie zawiera opowiadania o działalności Jezusa: nie ma w nim cudów, przypowieści ani chrztu z rąk Jana, a z męki – poza Wieczerzą i wydaniem – żadnych szczegółów. Nawet krzyż pojawia się tylko w słowach „aż do śmierci krzyżowej” (Flp 2,8), które wielu badaczy uważa za dopisek Pawła do hymnu (przypis przy nr 100). Wynika to z charakteru zachowanego materiału (krótkie formuły), a nie dowodzi, że treści te były nieznane.

5.2. Etap 2 – listy Pawła

Listy Pawła poświadczają 128 opisów: wszystkie z Etapu 1 i 60 nowych. Nowe dotyczą (a) tożsamości Jezusa: ostatni Adam (nr 75), obraz Boga (nr 76), pierworodny (nr 77), Mądrość i Moc Boża (nr 78), Pascha – Baranek (nr 71), Zbawiciel (nr 70), Oblubieniec (nr 74), Bóg – w spornym odczytaniu Rz 9,5 (nr 73); (b) znaczenia Jego śmierci i zmartwychwstania: ukrzyżowanie (nr 100), śmierć „na drzewie” jako przekleństwo (nr 101), krzyż jako „zgorszenie” i moc Boża (nr 102), pojednanie (nr 121), nowe stworzenie (nr 122), Kościół jako ciało Chrystusa (nr 111), przemienione ciało Zmartwychwstałego (nr 106), przekazanie królestwa Ojcu na końcu (nr 109); (c) Jego obecnej i przyszłej roli: Duch Chrystusa (nr 112), obecność w wierzących (nr 110), sąd przed „trybunałem Chrystusa” (nr 119), przyjście ze „świętymi” (nr 117). Paweł mówi też o ukazaniu się Zmartwychwstałego jemu samemu (nr 105) i przytacza „słowo Pana” nieznane z Ewangelii (nr 90).

O ziemskim życiu Jezusa listy mówią mało, ale konkretnie: był Żydem „zrodzonym pod Prawem”, z rodu Dawida, miał braci, w tym Jakuba (Ga 1,19; nr 87), ustanowił Wieczerzę, dał nakazy o nierozerwalności małżeństwa i o utrzymaniu głosicieli, odznaczał się „cichością i łagodnością” (2 Kor 10,1), został ukrzyżowany. Listy nie wspominają cudów Jezusa (przypis przy nr 186, Etap 2), Jana Chrzciciela, Galilei, przypowieści ani Piłata (przypis przy nr 233).

5.3. Etap 3 – Ewangelia według św. Marka

Mk dodaje 135 opisów – najwięcej ze wszystkich etapów – ponieważ jako pierwszy przedstawia działalność Jezusa w formie ciągłego opowiadania. Nowe są: tytuły „Syn Człowieczy”, „Nauczyciel”, „Prorok”, „Król”, „Święty Boży”, „Nazarejczyk”, „Syn umiłowany” (nr 130, 131, 132, 133, 136, 137, 129); świadectwo Jana Chrzciciela, chrzest, zstąpienie Ducha i głos z nieba, kuszenie, przemienienie (nr 145, 146, 147, 148, 149, 150); działalność w Galilei, Judei i poza nimi, powołanie uczniów, nadanie Szymonowi imienia Piotr (nr 151, 152, 153, 156, 157); nauczanie o królestwie Bożym w przypowieściach, z autorytetem, w sporach o szabat i czystość (nr 159, 162, 163, 165, 166); cuda: uzdrowienia, egzorcyzmy, wskrzeszenie, rozmnożenie chlebów, panowanie nad morzem (nr 187, 188, 190, 191, 192); nakaz milczenia o tożsamości (nr 199); szczegółowy opis męki od wjazdu do Jerozolimy do pogrzebu przez Józefa z Arymatei (nr 224, 248 i opisy pomiędzy nimi w grupie męki) oraz pusty grób z młodzieńcem i przestraszonymi kobietami (nr 249, 250, 251, 252).

Mk wyraźnie opisuje ludzkie przeżycia Jezusa – litość, gniew, smutek i trwogę, zdziwienie, zmęczenie i sen (nr 214, 215, 216, 217, 218) – oraz granice Jego wiedzy: Jezus pyta, by się czegoś dowiedzieć, i nie zna dnia ani godziny końca (nr 223, 222). Tylko w Mk występuje uzdrowienie dokonane etapami (nr 196). Mk kończy się w 16,8 zapowiedzią spotkania w Galilei, bez opisu ukazań; ukazania, nakaz misyjny i wniebowstąpienie wnosi dopiero późniejsze zakończenie 16,9–20 (rozdz. 6).

5.4. Etap 4 – Ewangelia według św. Łukasza

Łk poświadcza 233 opisy, w tym 36 nowych. Większość nowych pochodzi z opowiadań o dzieciństwie: poczęcie z Ducha Świętego i narodzenie z Maryi Dziewicy, zwiastowanie, narodzenie w Betlejem, spis ludności i pasterze, obrzezanie i ofiarowanie w świątyni, dwunastoletni Jezus w świątyni, wzrastanie w mądrości, rodowód, Józef jako przypuszczalny ojciec, wiek około trzydziestu lat, pokrewieństwo z Janem (nr 268, 269, 270, 271, 272, 273, 274, 275, 276, 277, 278). Łk wnosi także naukę o miłości nieprzyjaciół i złotą regułę (nr 280, 282), przypowieści o Bogu szukającym zagubionych (nr 281), radość Jezusa (nr 285), trzy słowa z krzyża znane tylko z Łk (nr 290, 291, 292), uzdrowienie ucha sługi (nr 288), cielesność Zmartwychwstałego i wniebowstąpienie (nr 293, 295) oraz głoszenie odpuszczenia grzechów w Jego imię (nr 297). Z tytułów nowe są „Sprawiedliwy” i „Światłość” (nr 264, 265).

5.5. Etap 5 – Ewangelia według św. Mateusza

Mt poświadcza 236 opisów – najwięcej ze wszystkich etapów – ale tylko 11 z nich nie występuje wcześniej: imię Emmanuel („Bóg z nami”), mędrcy, ucieczka do Egiptu i rzeź dzieci, władza „związywania i rozwiązywania”, nauka o pobożności w ukryciu i zakaz przysięgi, moneta w pysku ryby, los Judasza, „dwanaście zastępów aniołów”, znaki przy śmierci Jezusa (trzęsienie ziemi, wskrzeszeni święci), straż przy grobie, ukazanie się najpierw kobietom i pogłoska o wykradzeniu ciała (nr 300, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 308, 309, 310). Mt powtarza wiele opisów obecnych zarówno w Mk, jak i w Łk; przy kolejności Mt przed Łk (rozdz. 4.7) część opisów zapisanych jako nowe w Łk byłaby nowa w Mt.

5.6. Etap 6 – Ewangelia według św. Jana

J poświadcza 214 opisów, w tym 20 nowych. Jezus jest Słowem, które było u Boga i było Bogiem, Jednorodzonym i „tym Prorokiem” (nr 313, 311, 312); mówi „Ja jestem chlebem życia… bramą… dobrym pasterzem… zmartwychwstaniem…” oraz „Ja i Ojciec jedno jesteśmy” (nr 314, 315); Jego cuda są „znakami” objawiającymi chwałę, w tym przemiana wody w wino (nr 319, 318); kilkakrotnie przybywa do Jerozolimy na święta, a Jego uczniowie chrzczą (nr 316, 317); uczniowie wyznają, że wie wszystko (nr 321). W opisie męki J wnosi umycie nóg, cofnięcie się zbrojnych na słowa „Ja jestem”, niesienie krzyża przez samego Jezusa, słowa do Matki i umiłowanego ucznia, „Pragnę” i „Wykonało się”, przebicie boku i śmierć w dniu Przygotowania Paschy; męka jest „godziną” uwielbienia (nr 322, 323, 324, 325, 326, 327, 328, 329).

J nie zawiera wielu opisów obecnych u synoptyków: egzorcyzmów, przypowieści, słów ustanowienia przy wieczerzy, sceny chrztu, kuszenia i przemienienia, wezwania do nawrócenia ani potwierdzenia pochodzenia od Dawida (przypisy w odpowiednich kratkach Etapu 6).

5.7. Etap 7 – pozostałe pisma I wieku

Pisma Etapu 7 poświadczają 208 opisów, w tym 13 nieobecnych w Etapach 1–6. Hbr nazywa Jezusa arcykapłanem na wzór Melchizedeka, pośrednikiem i poręczycielem przymierza, apostołem i niezmiennym „wczoraj, dziś i na wieki” (nr 331, 332, 337, 339); Dz i Hbr – „wodzem” (sprawcą) życia i zbawienia (nr 335); Ap – Alfą i Omegą, Pierwszym i Ostatnim, „Amen”, Świadkiem wiernym, Barankiem na tronie Boga i jedynym godnym otworzyć zapieczętowaną księgę (nr 334, 336, 338, 340); Kol i Ef – Głową Kościoła i wszelkiej zwierzchności (nr 333). Dz poświadczają nazwę „chrześcijanie” (nr 342), 2 Tes i Ap – zwycięstwo nad eschatologicznym przeciwnikiem (nr 341), a 1–2 J polemizują z tymi, którzy przeczą, że Jezus jest Chrystusem, który przyszedł w ciele (nr 343).

W Etapie 7 znajduje się też jedyne w tym zestawieniu świadectwo spoza chrześcijaństwa. Józef Flawiusz (Ant. 18,63–64, bez chrześcijańskich dopisków) nazywa Jezusa „mężem mądrym”, sprawcą „niezwykłych czynów” i nauczycielem, który pozyskał wielu Żydów i Greków, skazanym przez Piłata na krzyż wskutek oskarżenia ze strony przywódców; dodaje, że ci, którzy Go umiłowali, nie przestali Go miłować, a „plemię chrześcijan”, nazwane od Niego, trwa nadal. W Ant. 20,200 wspomina Jakuba, „brata Jezusa zwanego Chrystusem”. Trzy opisy Etapu 7 opierają się wyłącznie na Józefie (nr 131, 200, 220).

6. Warianty warunkowe

Tabela główna opiera się na założeniach opisanych w rozdz. 4. Poniżej pokazano, jak zmienia się przy innych założeniach, bronionych w badaniach. Liczby obliczono z tych samych danych co tabelę główną.

Założenie Skutek dla tabeli Opisy, których dotyczy (nr)
1. Etap 1 obejmuje tylko jednostki stopnia A 46 opisów traci „1” w Etapie 1 (w Etapie 2 zostają); w Etapie 1 pozostaje 22 opisów 2, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 20, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 32, 33, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 49, 51, 52, 55, 56, 57, 58, 59, 62, 63, 64, 65, 67, 68
2. Listy sporne (2 Tes, Kol, Ef, 1–2 Tm, Tt) są autentycznymi listami Pawła 19 opisów zyskuje „1” w Etapie 2 129, 140, 161, 164, 170, 180, 214, 233, 264, 265, 266, 295, 297, 321, 332, 333, 334, 336, 341
3. Listy sporne nie są brane pod uwagę (np. jako pisma z II w.) 6 opisów traci „1” w Etapie 7 8, 78, 121, 180, 321, 333
4. 2 P oraz 1–2 Tm i Tt pochodzą z II w. 3 opisy tracą „1” w Etapie 7 148, 150, 180
5. Pomija się pisma pozakanoniczne (1 Klem, Didache, Józef Flawiusz) 9 opisów traci „1” w Etapie 7 18, 131, 171, 174, 181, 182, 185, 200, 220
6. Całe Testimonium Flavianum jest dopiskiem chrześcijańskim 3 opisy tracą „1” w Etapie 7 131, 200, 220
7. Mk 16,9–20 należy do Mk 8 opisów zyskuje „1” w Etapie 3 37, 39, 65, 106, 107, 113, 295, 309
8. J 7,53–8,11 należy do J żaden opis nie zmienia wartości: perykopa poświadcza tylko opisy już obecne w J 131, 155
9. Mowy w Dz 2; 3; 4; 5; 10; 13 zachowują przepowiadanie sprzed Pawła139 44 opisy zyskałyby „1” w Etapie 1 69, 70, 72, 79, 83, 86, 88, 91, 92, 98, 100, 101, 103, 104, 107, 112, 119, 123, 132, 134, 136, 137, 143, 145, 146, 147, 151, 152, 154, 160, 161, 186, 187, 188, 219, 231, 233, 235, 264, 293, 297, 312, 319, 335
10. Hbr, Jk, 1 P, Jud, 2 Tes i Kol powstały przed Mk 34 opisy byłyby poświadczone już w okresie Etapu 2 129, 130, 134, 135, 140, 147, 149, 170, 173, 212, 214, 216, 229, 238, 255, 264, 266, 267, 274, 285, 295, 297, 321, 331, 332, 333, 334, 335, 336, 337, 339, 341, 342, 343
11. Mt powstał przed Łk 17 opisów zmienia etap pierwszego poświadczenia z 4 na 5 264, 265, 267, 268, 269, 270, 275, 276, 279, 280, 281, 282, 293, 296, 297, 298, 299
12. Istniało źródło Q (materiał wspólny Mt i Łk spoza Mk) z lat 50–60 co najwyżej 17 opisów obecnych w Mt i Łk, a nieobecnych w Etapach 1–3, mogłoby pochodzić z wcześniejszego źródła; część z nich (poczęcie z Ducha Świętego, narodzenie w Betlejem, rodowód) pochodzi jednak z niezależnych opowiadań o dzieciństwie, nie z Q 264, 265, 267, 268, 269, 270, 275, 276, 279, 280, 281, 282, 293, 296, 297, 298, 299
13. Kryterium szersze: liczy się także aluzje i poświadczenia pośrednie 53 kratek „−” z przypisem zmieniłoby się na „1” kratki „−” z przypisem w tabeli głównej
14. Kryterium węższe: nie liczy się lektur spornych 29 kratek „1” zmieniłoby się na „−” kratki „1” z przypisem o lekturze spornej

7. Ocena krytyczna

7.1. Najsilniejszy kontrargument

Tabela rejestruje obecność opisu, nie jego znaczenie. „Syn Boży”, „Pan” czy „Chrystus” mogą u różnych autorów znaczyć co innego – od mesjańskiego wybrańca po kogoś, kto należy do tożsamości jedynego Boga – a wiersz liczy je jednakowo140. Najmocniejszy zarzut wobec wniosków z rozdz. 1 dotyczy jednak Etapu 1. Nie jest on zbiorem tekstów, lecz rekonstrukcją z listów Pawła, a określenia najwyższe – istnienie „w postaci Bożej”, preegzystencja, pośrednictwo w stworzeniu, „imię ponad wszelkie imię” – występują w nim wyłącznie w formułach stopnia B. Jeżeli Flp 2,6–11 i 1 Kor 8,6 ułożył sam Paweł albo powstały one w latach 40., Etap 1 w wersji szerokiej przedstawia wiarę sprzed nawrócenia Pawła zbyt bogato; w wersji ścisłej (stopień A) zostają 22 opisy. Część badaczy czyta też Flp 2,6–11 jako chrystologię Adama, bez preegzystencji (J. D. G. Dunn). Tabela pozwala odczytać oba obrazy (indeks B i wariant 1 w rozdz. 6); nawet w wersji ścisłej Etap 1 zawiera jednak wołanie do Jezusa w modlitwie (Marana tha) i odniesienie Jego śmierci do grzechów i do Pism.

7.2. Największa luka

Dobór 343 opisów, kryterium i rozstrzygnięcia w kratkach granicznych są dziełem jednego wykonawcy (modelu językowego). Zostały sprawdzone komputerowo i audytem obejmującym 24 opisy (ok. 7% wierszy). Audyt wykazał wysoką zgodność (140 ze 144 kratek), ale audytor korzystał z tego samego tekstu greckiego i tych samych zasad, więc nie wykrywa błędów wspólnych dla obu ocen, zwłaszcza w samym kryterium. Najbardziej narażone na błąd są kratki z przypisami (29 wpisów „1” zależnych od lektur spornych i 53 wpisów „−” z aluzjami) oraz granice między pokrewnymi wierszami. Przed publikacją lub wykorzystaniem w nauczaniu tabela powinna przejść recenzję biblisty, który sprawdzi przede wszystkim te kratki i jednostki Etapu 1 (rozdz. 4.3), bo od nich zależą najważniejsze wnioski.

7.3. Co zmieniłoby wnioski

  • Inne datowanie lub autorstwo pism – zwłaszcza listów spornych, Hbr, Jk, 1 P i Didache – przesuwa część opisów między etapami (rozdz. 6, warianty 2–4 i 10); nie zmienia rdzenia wspólnego wszystkim etapom.

  • Uznanie mów z Dz za wierny zapis najstarszego przepowiadania dodałoby do Etapu 1 44 opisy; ograniczenie Etapu 1 do stopnia A odjęłoby 46.

  • Zmiana kryterium (liczenie aluzji albo pomijanie lektur spornych) zmienia odpowiednio 53 lub 29 kratek – wyłącznie spośród kratek oznaczonych przypisami.

  • Odnalezienie nowych tekstów z I wieku albo inne rozstrzygnięcia krytyki tekstu w miejscach opisanych w przypisach (np. Mk 1,1; Łk 22,19b–20; 23,34a; 24,51; Rz 9,5).

7.4. Czego nie sprawdzono

  • Pełnego aparatu krytycznego NA28: warianty sprawdzono tam, gdzie od lekcji zależy wpis lub gdzie SBLGNT różni się od NA28 (rozdz. 4.5), a nie dla każdego wersetu.

  • Tekstu 1 Klem i Didache według najnowszych wydań krytycznych: użyto wydania Lake’a (1912–1913) w opracowaniu cyfrowym Taubera; z wydaniami Holmesa (2007) i Ehrmana (2003) nie porównywano tekstu systematycznie.

  • Polskich przekładów: opisy sformułowano na podstawie tekstu greckiego, a cytaty w tabeli są przekładem roboczym zbliżonym do Biblii Tysiąclecia, nie cytatem z konkretnego wydania.

  • Numerów stron części cytowanej literatury: podano autora, tytuł, rok i – gdzie to możliwe – rozdział lub komentarz ad loc.

Aneks A. Miejsca poświadczeń

Dla każdego opisu i każdego etapu z wpisem „1” podano miejsca, na których opiera się wpis (dla Etapu 1 – miejsca w jednostkach tradycji). Znak † oznacza miejsce, którego poświadczenie zależy od lektury spornej. Dla określeń „Chrystus” i „Jezus Chrystus” (nr 1–2) wykaz obejmuje w listach wszystkie wystąpienia znalezione przeszukaniem lematów greckich; dla pozostałych opisów – miejsca odnotowane w inwentarzu podczas lektury.

Nr i opis Miejsca, na których opiera się „1” (według etapów)
1. Nazywany „Chrystusem” (Mesjaszem, Pomazańcem)

Etap 1: Rz 8,34; 1 Kor 15,3

Etap 2: Rz 1,1.4.6-8; 2,16; 3,22.24; 5,1.6.8.11.15.17.21; 6,3-4.8-9.11.23; 7,4.25; 8,1-2.9-11.17.34-35.39; 9,1.3.5; 10,4.6-7.17; 12,5; 13,14; 14,9.15.18; 15,3.5-8.16-20.29-30; 16,3.5.7.9-10.16.18.20.24; 1 Kor 1,1-4.6-10.12-13.17.23-24.30; 2,2.16; 3,1.11.23; 4,1.10.15.17; 5,7; 6,15; 7,22; 8,6.11-12; 9,12.21; 10,4.9.16; 11,1.3; 12,12.27; 15,3.12-20.22-23.31.57; 16,24; 2 Kor 1,1-3.5.19.21; 2,10.12.14-15.17; 3,3-4.14; 4,4-6; 5,10.14.16-20; 6,15; 8,9.23; 9,13; 10,1.5.7.14; 11,2-3.10.13.23; 12,2.9-10.19; 13,3.5.13; Ga 1,1.3.6-7.10.12.22; 2,4.16-17.19-21; 3,1.13-14.16.22.24.26-29; 4,14.19; 5,1-2.4.6.24; 6,2.12.14.18; Flp 1,1-2.6.8.10-11.13.15.17-21.23.26-27.29; 2,1.5.11.16.21.30; 3,3.7-9.12.14.18.20; 4,7.19.21.23; 1 Tes 1,1.3; 2,7.14; 3,2; 4,16; 5,9.18.23.28; Flm 1,1.3.6.8-9.20.23.25

Etap 3: Mk 1,1; 8,29; 9,41; 12,35; 14,61-62; 15,32

Etap 4: Łk 2,11.26; 4,41; 9,20; 20,41; 22,67; 23,35.39; 24,26.46

Etap 5: Mt 1,1.16-18; 2,4; 11,2; 16,16.20; 22,42; 23,10; 26,63.68; 27,17.22

Etap 6: J 1,17.41; 3,28; 4,25-26.29; 7,26-27.31.41; 9,22; 10,24; 11,27; 12,34; 20,31

Etap 7: Dz 2,31.36.38; 3,6.18.20; 4,10.26; 5,42; 8,5.12; 9,22.34; 10,36.48; 11,17; 15,26; 16,18; 17,3; 18,5.28; 24,24; 26,23; 28,31; Ef 1,1-3.5.10.12.17.20; 2,5-7.10.12-13.20; 3,1.4.6.8.11.17.19.21; 4,7.12-13.15.20.32; 5,2.5.14.20-21.23-25.29.32; 6,5-6.23-24; Kol 1,1-4.7.24.27-28; 2,2.5-6.8.11.17.20; 3,1.3-4.11.15-16.24; 4,3.12; 2 Tes 1,1-2.12; 2,1.14.16; 3,5-6.12.18; 1 Tm 1,1-2.12.14-16; 2,5; 3,13; 4,6; 5,11.21; 6,3.13-14; 2 Tm 1,1-2.9-10.13; 2,1.3.8.10; 3,12.15; 4,1; Tt 1,1.4; 2,13; 3,6; Hbr 3,6.14; 5,5; 6,1; 9,11.14.24.28; 10,10; 11,26; 13,8.21; Jk 1,1; 2,1; 1 P 1,1-3.7.11.13.19; 2,5.21; 3,15-16.18.21; 4,1.11.13-14; 5,1.10.14; 2 P 1,1.8.11.14.16; 2,20; 3,18; 1 J 1,3; 2,1.22; 3,23; 4,2; 5,1.6.20; 2 J 1,3.7.9; Jud 1,1.4.17.21.25; Ap 1,1-2.5; 11,15; 12,10; 20,4.6; 1 Klem inscr.; 1,2; 2,1; 3,4; 7,4; 16,1-2; 17,1; 20,11; 21,6.8; 22,1; 24,1; 32,4; 36,1; 38,1; 42,1-3; 43,1; 44,1.3; 46,6-7; 47,6; 48,4; 49,1.6; 50,3.7; 54,2-3; 57,2; 58,2; 59,2-4; 61,3; 64,1; 65,2; Did 9,4; JF Ant. 20,200

2. „Jezus Chrystus” / „Chrystus Jezus” jako złożone imię (Chrystus jako przydomek)

Etap 1: 1 Kor 8,6; Flp 2,11

Etap 2: Rz 1,1.4.6-8; 2,16; 3,22.24; 5,1.11.15.17.21; 6,3.11.23; 7,25; 8,1-2.11.39; 13,14; 15,5-6.16-17.30; 16,3.20.24; 1 Kor 1,1-4.7-10.30; 2,2; 3,11; 4,15.17; 8,6; 15,31.57; 16,24; 2 Kor 1,1-3.19; 4,5; 8,9; 13,5.13; Ga 1,1.3.12; 2,4.16; 3,1.14.22.26.28; 4,14; 5,6; 6,14.18; Flp 1,1-2.6.8.11.19.26; 2,5.11.21; 3,3.8.14.20; 4,7.19.21.23; 1 Tes 1,1.3; 2,14; 5,9.18.23.28; Flm 1,1.3.9.23.25

Etap 3: Mk 1,1

Etap 5: Mt 1,1.18

Etap 6: J 1,17; 17,3

Etap 7: Dz 2,38; 3,6.20; 4,10; 8,12; 9,34; 10,36.48; 11,17; 15,26; 16,18; 24,24; 28,31; Ef 1,1-3.5.17; 2,6-7.10.13.20; 3,1.6.11.21; 5,20; 6,23-24; Kol 1,1-4.28; 2,6; 2 Tes 1,1-2.8.12; 2,1.14.16; 3,6.12.18; 1 Tm 1,1-2.12.14-16; 2,5; 3,13; 4,6; 5,11.21; 6,3.13-14; 2 Tm 1,1-2.9-10.13; 2,1.3.8.10; 3,12.15; 4,1; Tt 1,1.4; 2,13; 3,6; Hbr 10,10; 13,8.21; Jk 1,1; 2,1; 1 P 1,1-3.7.11.13.19; 2,5; 3,21; 4,11; 2 P 1,1.8.11.14.16; 2,20; 3,18; 1 J 1,3; 2,1; 3,23; 4,2; 5,6.20; 2 J 1,3.7; Jud 1,1.4.17.21.25; Ap 1,1-2.5; 1 Klem inscr.; 16,2; 20,11; 21,6; 24,1; 32,4; 36,1; 38,1; 42,1.3; 44,1; 49,6; 50,7; 58,2; 59,2-4; 61,3; 64,1; 65,2; Did 9,4

3. Nazywany „Panem” (Kyrios, aram. Mar; „Władca”) jako tytułem godności

Etap 1: Rz 10,9; 1 Kor 6,11; 7,10; 8,6; 11,23; 12,3; 16,22; Flp 2,11

Etap 2: Rz 1,4.7; 4,24; 5,1.11.21; 6,23; 7,25; 8,39; 10,9.12-13; 12,11; 13,14; 14,6-9.14; 15,6.11.30; 16,2.8.11-13.18.20; 1 Kor 1,2-3.7-10; 2,8; 4,4-5; 5,4-5; 6,11.13-14.17; 7,10; 8,6; 9,1.5; 10,21-22; 11,11.20.23.26-27.32; 12,3; 14,37; 15,31.57-58; 16,7.10.19.22-23; 2 Kor 1,2-3.14; 2,12; 3,16-18; 4,5.14; 5,6.8.11; 8,9; 10,8.17-18; 11,31; 12,1.8; 13,10.13; Ga 1,3.19; 5,10; 6,14.18; Flp 1,2.14; 2,11.19.24.29; 3,1.8.20; 4,1-2.4-5.10.23; 1 Tes 1,1.3; 2,15.19; 3,11-13; 4,1-2.6.15-17; 5,2.9.23.27-28; Flm 1,3.5.16.20.25

Etap 3: Mk 2,28; 5,19-20†; 11,3†; 12,36-37

Etap 4: Łk 1,43; 2,11; 5,8.12.17; 6,5.46; 7,6.13.19; 10,1.17.39.41; 11,1.39; 12,41-42; 13,15.23.25; 17,5-6; 18,6.41; 19,8.31.34; 20,42-44; 22,49.61; 24,3†.34

Etap 5: Mt 7,21-22; 8,2.6.8.21.25; 12,8; 14,28.30; 15,22.25.27; 17,4.15; 18,21; 20,30-31.33; 21,3; 22,43-45; 24,42; 25,11.37.44; 26,22

Etap 6: J 6,68; 9,36.38; 11,2-3.12.21.27.32.34.39; 13,6.9.13-14.36-37; 14,5.8.22; 20,2.13.18.20.25.28; 21,7.12.15-17.20-21

Etap 7: Dz 1,21.24; 2,36; 4,33; 5,14; 7,59-60; 8,16.25; 9,1.5.10-17.27-28.31.35.42; 10,36; 11,16-17.20-21.23-24; 13,44.48-49; 14,3.23; 15,11.26.35-36; 16,14-15.31-32; 18,8-9.25; 19,5.10.13.17.20; 20,19.21.24.35; 21,13-14; 22,8.10.19; 23,11; 26,15; 28,31; Ef 1,2-3.15.17; 2,21; 3,11; 4,1.5.17; 5,8.10.17.19-20.22.29; 6,1.4.7-8.10.21.23-24; Kol 1,3.10; 2,6; 3,13.17-18.20.22-24; 4,1.7.17; 2 Tes 1,1-2.7-9.12; 2,1.8.13-14.16; 3,1.3-6.12.16.18; 1 Tm 1,2.12.14; 6,3.14; 2 Tm 1,2.8.16.18; 2,7.19.22.24; 3,11; 4,8.14.17-18.22; Hbr 2,3; 7,14; 13,20; Jk 1,1; 2,1; 5,7-8†.14-15†; 1 P 1,3; 2,3.13; 3,15; 2 P 1,2.8.11.14.16; 2,1.20; 3,2.8-10.15.18; Jud 1,4.17.21.25; Ap 11,8; 14,13; 17,14; 19,16; 22,20-21; 1 Klem inscr.; 12,7; 13,1; 16,2.17; 20,11; 21,6; 24,1; 32,2; 42,1.3; 44,1; 46,7; 49,6; 50,7; 58,2; 64,1; 65,2; Did inscr.; 8,2; 9,5; 10,6; 11,2.4.8; 14,1; 15,1.4; 16,1.7-8

4. Teksty Starego Testamentu mówiące o JHWH („Panu”) odniesione do Jezusa

Etap 1: 1 Kor 8,6; Flp 2,10-11

Etap 2: Rz 10,13; 1 Kor 1,2; 2,16; 8,6; 10,22; 2 Kor 3,16†; Flp 2,10-11; 1 Tes 3,13

Etap 3: Mk 1,2-3

Etap 4: Łk 1,76†; 3,4-6; 7,27

Etap 5: Mt 3,3; 11,10; 21,16†

Etap 6: J 1,23; 12,41

Etap 7: Dz 2,21; 2 Tes 1,9-10; Hbr 1,6.10-12; 1 P 2,3.6-8; 3,15; Jud 1,5†; Ap 1,14-15; 2,23

5. „Syn Boży”, „Syn” w wyjątkowej relacji do Boga jako Ojca; Bóg jest „Jego Ojcem”

Etap 1: Rz 1,3-4; Ga 4,4; 1 Tes 1,10

Etap 2: Rz 1,3-4.9; 5,10; 8,3.29.32; 15,6; 1 Kor 1,9; 15,28; 2 Kor 1,3.19; 11,31; Ga 1,16; 2,20; 4,4.6; 1 Tes 1,10

Etap 3: Mk 1,1†.11; 3,11; 5,7; 8,38; 9,7; 12,6; 13,32; 14,61; 15,39

Etap 4: Łk 1,32.35; 2,49; 3,22.38; 4,3.9.41; 8,28; 9,35; 10,22; 20,13; 22,29.70; 24,49

Etap 5: Mt 2,15; 3,17; 4,3.6; 7,21; 8,29; 10,32-33; 11,27; 12,50; 14,33; 16,16.27; 17,5; 18,10.19.35; 20,23; 21,37; 24,36; 25,34; 26,29.39.42.53.63; 27,40.43.54; 28,19

Etap 6: J 1,14.18.34†.49; 3,16-18.35-36; 5,17-27; 6,27.40.57; 8,35-36.38.49.54; 10,25.29-30.36-38; 11,4.27.41; 13,31-32; 14,13; 15,1.8-10.15-16.23-24.26; 16,15.23.25-28.32; 17,1; 19,7; 20,31

Etap 7: Dz 9,20; 13,33; Ef 1,3.17; 4,13; Kol 1,3.13; Hbr 1,2.5.8; 3,6; 4,14; 5,5.8; 6,6; 7,3.28; 10,29; 1 P 1,3; 2 P 1,17; 1 J 1,3.7; 2,22-24; 3,8.23; 4,9-10.14-15; 5,5.9-13.20; 2 J 1,3.9; Ap 1,6; 2,18.27; 3,5.21; 1 Klem 7,4; 36,4; Did 7,1.3

6. Potomek (Syn) Dawida, z pokolenia Judy; „Korzeń Dawida”, „Odrośl Jessego”

Etap 1: Rz 1,3

Etap 2: Rz 1,3; 15,12

Etap 3: Mk 10,47-48; 11,10; 12,35-37

Etap 4: Łk 1,27.32.69; 2,4.11; 3,31; 18,38-39; 20,41-44

Etap 5: Mt 1,1.6.17.20; 2,6; 9,27; 12,23; 15,22; 20,30-31; 21,9.15; 22,41-45

Etap 7: Dz 2,30; 13,22-23.34; 2 Tm 2,8; Hbr 7,14; Ap 3,7; 5,5; 22,16; Did 9,2†

7. Odróżniony od Boga: Bóg Go posyła, wskrzesza, wywyższa; Jezus modli się do Boga, dziękuje Mu

Etap 1: Rz 3,25; 4,25; 10,9; 1 Kor 8,6; 11,24; 15,4; Flp 2,9; 1 Tes 1,10

Etap 2: Rz 3,25; 4,24-25; 8,11; 10,9; 1 Kor 6,14; 8,6; 11,24; 15,4; 2 Kor 1,3; 4,14; 11,31; Ga 1,1.16; Flp 2,9; 1 Tes 1,10

Etap 3: Mk 6,41; 8,6-7; 14,22-23

Etap 4: Łk 9,16; 10,21; 22,17.19

Etap 5: Mt 11,25; 14,19; 15,36; 26,26-27

Etap 6: J 1,1-2; 6,11.23; 11,41-42; 17,3

Etap 7: Dz 2,22-24.32.36; 10,38.40-42; 1 Tm 5,21; 1 P 1,3.21; Ap 1,1; 1 Klem 24,1; 42,2; 59,4; 64,1

8. „Równy Bogu”, „w postaci Bożej”; „pełnia Bóstwa” mieszka w Nim

Etap 1: Flp 2,6

Etap 2: Flp 2,6

Etap 6: J 5,18†.23

Etap 7: Kol 1,19; 2,9

9. Wymieniany razem z Ojcem i Duchem w formułach triadycznych

Etap 1: 1 Kor 6,11

Etap 2: Rz 15,30; 1 Kor 6,11; 12,4-6; 2 Kor 13,13

Etap 5: Mt 28,19

Etap 6: J 14,16-17.26; 15,26; 16,13-15

Etap 7: Ef 2,18; 4,4-6; 1 P 1,2; 1 Klem 46,6; 58,2; Did 7,1.3

10. Otrzymał imię Boże, „imię ponad wszelkie imię”

Etap 1: Flp 2,9

Etap 2: Flp 2,9

Etap 6: J 17,6.11-12.26

Etap 7: Hbr 1,4; Ap 14,1; 19,12-13.16; 1 Klem 36,2

11. Ma władzę nad wszystkim; wszystko zostało Mu poddane lub przekazane

Etap 1: Flp 2,10

Etap 2: 1 Kor 15,27; Flp 2,10; 3,21

Etap 4: Łk 10,22

Etap 5: Mt 11,27; 28,18

Etap 6: J 3,35; 13,3; 16,15; 17,2

Etap 7: Dz 10,36; Ef 1,20-22; Hbr 1,13; 2,8; 10,13; 1 P 3,22; Ap 2,26-27; 1 Klem 36,4

12. Preegzystencja: istniał przed narodzeniem i przed stworzeniem świata; działał w dziejach Izraela

Etap 1: 1 Kor 8,6; Flp 2,6

Etap 2: 1 Kor 8,6; 10,4.9; 2 Kor 8,9; Flp 2,6

Etap 6: J 1,1-2.15.30; 3,13†.31†; 6,62; 8,23†.56-58; 12,41; 16,27-28†; 17,5.24

Etap 7: Ef 1,4†; Kol 1,15.17; 2 Tm 1,9; Hbr 1,2; 10,5-7; 11,26†; 1 P 1,10-11.20; 1 J 1,1-2; 2,13-14†; Jud 1,5†; 1 Klem 16,2†.15†; 22,1

13. Pośrednik stworzenia; podtrzymuje wszystko („przez Niego wszystko”)

Etap 1: 1 Kor 8,6

Etap 2: 1 Kor 8,6

Etap 6: J 1,3.10

Etap 7: Kol 1,16-17; Hbr 1,2-3.10; Ap 3,14†

14. Posłany przez Boga (formuła posłania: „Bóg posłał swego Syna”, „Ten, który Mnie posłał”)

Etap 1: Ga 4,4

Etap 2: Rz 8,3; Ga 4,4

Etap 3: Mk 9,37

Etap 4: Łk 4,18.43; 9,48; 10,16

Etap 5: Mt 10,40; 15,24

Etap 6: J 3,17.34; 4,34; 5,23-24.30.36-38; 6,29.38-39.44.57; 7,16.18.28-29.33; 8,16.18.26.29.42; 9,4.33; 10,36; 11,42; 12,44-45.49; 13,16.20; 16,5.27-28; 17,3.8.18.21.23.25; 20,21

Etap 7: Dz 3,20.26; 1 J 4,9-10.14; 1 Klem 42,1-2

15. Wcielenie: zstąpił z nieba, „stał się ciałem”, „przyszedł w ciele”, „objawił się w ciele”

Etap 1: Flp 2,7

Etap 2: Rz 8,3; Flp 2,7

Etap 6: J 1,14; 3,13.31; 6,33.38.41-42.50-51.58; 8,23; 16,28

Etap 7: 1 Tm 1,15†; 3,16; 2 Tm 1,10; Hbr 10,5; 1 P 1,20; 1 J 1,2; 4,2; 2 J 1,7

16. Dobrowolne uniżenie się (kenoza): „ogołocił samego siebie”, „będąc bogatym, stał się ubogim”

Etap 1: Flp 2,7

Etap 2: 2 Kor 8,9; Flp 2,7

Etap 7: Hbr 2,7.9; 1 Klem 16,2

17. Prawdziwy człowiek: „urodzony z kobiety”, „według ciała”, „człowiek”

Etap 1: Rz 1,3; Ga 4,4; Flp 2,7-8

Etap 2: Rz 1,3; 5,15; 9,5; 1 Kor 15,21; Ga 4,4; Flp 2,7-8

Etap 3: Mk 6,3; 14,71; 15,39

Etap 4: Łk 2,7

Etap 5: Mt 1,16.18-25; 26,72.74

Etap 6: J 19,5

Etap 7: Dz 2,22; 17,31; Kol 1,22; 1 Tm 2,5; Hbr 2,14.17; 5,7; 1 J 1,1; Ap 12,5†; 1 Klem 32,2; 49,6; JF Ant. 18,63

18. Żyd z narodu Izraela, „urodzony pod Prawem”; zachowuje żydowskie praktyki (obrzezanie, święta, synagoga, Pascha)

Etap 1: Ga 4,4

Etap 2: Rz 9,5; Ga 4,4

Etap 3: Mk 1,44; 2,23-27; 14,26

Etap 4: Łk 2,21-24.27.39.41-42; 4,16

Etap 5: Mt 17,24-27; 26,30

Etap 6: J 2,13; 7,10

Etap 7: 1 Klem 32,2

19. Grono Dwunastu wokół Jezusa (ustanowione przez Niego)

Etap 1: 1 Kor 15,5

Etap 2: 1 Kor 15,5

Etap 3: Mk 3,13-19

Etap 4: Łk 6,13-16; 8,1; 9,1.12

Etap 5: Mt 10,1-4

Etap 6: J 6,67.70-71

Etap 7: Dz 1,2.26; Ap 21,14

20. Posyła uczniów lub apostołów z misją

Etap 1: 1 Kor 9,14†

Etap 2: 1 Kor 1,17; 9,14†

Etap 3: Mk 3,14-15; 6,7-13.30

Etap 4: Łk 9,1-6.52; 10,1-16

Etap 5: Mt 10,5-23; 23,34

Etap 6: J 17,18

Etap 7: Ef 4,11; 1 Klem 42,1-2

21. Jezus (Jego śmierć i zmartwychwstanie) jest treścią głoszenia; „ewangelia o Synu”

Etap 1: 1 Kor 15,3-5

Etap 2: Rz 1,1-3.9; 10,14-17; 15,19-20; 1 Kor 1,23; 2,2; 9,12; 11,26; 15,1-5.11-12.14; 2 Kor 1,19; 2,12; 4,4-5; 9,13; 10,14; 11,4.7; Ga 1,7.16; Flp 1,15-18.27; 1 Tes 3,2

Etap 3: Mk 1,1; 14,9

Etap 4: Łk 24,47

Etap 5: Mt 26,13

Etap 6: J 20,31

Etap 7: Dz 4,2.12.33; 5,42; 8,5.12.35; 9,20.22.27-28; 11,20; 17,3.18; 28,23.31; Kol 1,28; 2 Tm 2,8; Hbr 6,1; 1 Klem 42,1.3

22. Naucza o nierozerwalności małżeństwa (zakaz rozwodu)

Etap 1: 1 Kor 7,10-11

Etap 2: 1 Kor 7,10-11

Etap 3: Mk 10,2-12

Etap 4: Łk 16,18

Etap 5: Mt 5,31-32; 19,3-9

23. Wiara w Niego (w Jego imię) jest warunkiem zbawienia lub życia

Etap 1: Rz 10,9

Etap 2: Rz 3,22.26; 9,33; 10,9-11.14; Ga 2,16.20; 3,22.26; Flp 1,29; 3,9; Flm 1,5

Etap 3: Mk 9,42†

Etap 5: Mt 18,6

Etap 6: J 1,7.12.50; 2,11.22-23; 3,15-18.36; 4,39-42.48-53; 5,24.38.44.46-47; 6,29.35.40.47.64.69; 7,31.38-39.48; 8,24.30-31.45-46; 9,35-38; 10,42; 11,25-27.40.42.45; 12,36.42.44.46; 14,1.10-12.29; 16,27.30-31; 17,8.20-21; 20,8.25-31

Etap 7: Dz 3,16; 10,43; 11,17.21; 13,39.48; 14,23; 16,31.34; 19,4.18; 20,21; 24,24; 26,18; 1 Tm 1,16; 2 Tm 3,15; Jk 2,1; 1 P 1,8.21; 1 J 3,23; 5,1.5.10-13

24. Jego słowa i nakazy obowiązują jako trwała norma („moje słowa nie przeminą”; „nakazuje Pan”)

Etap 1: 1 Kor 7,10; 9,14

Etap 2: 1 Kor 7,10.12.25; 9,14; 14,37; 1 Tes 4,2.15

Etap 3: Mk 8,38; 13,31

Etap 4: Łk 6,46-49; 9,26.44; 21,33

Etap 5: Mt 7,24-27; 24,35; 28,20

Etap 6: J 2,22; 5,24.47; 6,63.68; 8,31.37.43.47.51-52; 12,47-48; 14,15.21.23-24; 15,3.7.10.14.20

Etap 7: Dz 11,16; 20,35; Kol 3,16; 2 Tes 3,6.12; 1 Tm 6,3; Hbr 2,3; 2 P 3,2; 1 J 2,3-5.7-8; 2 J 1,9†; 1 Klem 2,1†; 13,1; 46,7-8; 49,1; Did 8,2; 9,5; 15,3-4

25. Zbawienie przez Niego przeznaczone dla wszystkich narodów (misja wśród pogan)

Etap 1: Ga 3,28

Etap 2: Rz 1,5; 10,12; 15,9-12.16-18; Ga 1,16; 3,8.14.28

Etap 3: Mk 13,10; 14,9

Etap 4: Łk 2,30-32; 13,29; 24,47

Etap 5: Mt 8,11; 12,18.21; 24,14; 26,13; 28,19

Etap 6: J 10,16; 11,52; 12,20-23.32

Etap 7: Dz 1,8; 3,25; 9,15; 13,46-48; 15,7-11; 22,21; 26,17-18.20.23; Ef 2,11-19; Kol 3,11; 1 Tm 2,4-6; 3,16; 1 J 2,2; Ap 5,9; 7,9; 1 Klem 7,4

26. Łagodny, cichy i pokorny

Etap 1: Flp 2,8

Etap 2: 2 Kor 10,1; Flp 2,8

Etap 5: Mt 11,29; 12,19-20; 21,5

Etap 7: 1 P 2,23; 1 Klem 16,1-2.17

27. Posłuszny Bogu aż do śmierci; pełni wolę Ojca

Etap 1: Flp 2,8

Etap 2: Rz 5,19; Flp 2,8

Etap 3: Mk 14,36

Etap 4: Łk 22,42

Etap 5: Mt 3,15; 26,39.42

Etap 6: J 4,34; 6,38; 8,29.55; 12,49-50; 14,31; 15,10; 17,4

Etap 7: Hbr 5,8; 10,7-10

28. „Wydany” (paradidōmi) w noc przed śmiercią

Etap 1: Rz 4,25; 1 Kor 11,23

Etap 2: Rz 4,25; 8,32; 1 Kor 11,23

Etap 3: Mk 9,31; 10,33; 14,41.44

Etap 4: Łk 9,44; 18,32

Etap 5: Mt 17,22; 20,18-19; 26,2.45

Etap 6: J 6,64.71; 12,4; 13,2.11.21; 18,2.5.30.35-36; 19,11.16

Etap 7: Dz 2,23; 7,52

29. Ostatnia Wieczerza: słowa nad chlebem i kielichem (ciało; krew przymierza)

Etap 1: 1 Kor 11,23-25

Etap 2: 1 Kor 11,23-25

Etap 3: Mk 14,22-24

Etap 4: Łk 22,17-20

Etap 5: Mt 26,26-28

30. Polecenie powtarzania („to czyńcie na moją pamiątkę”)

Etap 1: 1 Kor 11,24-25

Etap 2: 1 Kor 11,24-25

Etap 4: Łk 22,19†

31. Umarł (rzeczywista śmierć)

Etap 1: Rz 8,34; 1 Kor 15,3; Flp 2,8; 1 Tes 4,14

Etap 2: Rz 5,6-8.10; 6,9-10; 8,34; 14,9.15; 1 Kor 5,7; 8,11; 11,26; 15,3; 2 Kor 5,14-15; Ga 2,21; Flp 2,8; 1 Tes 2,15; 4,14; 5,10

Etap 3: Mk 15,37.39.44-45

Etap 4: Łk 23,46

Etap 5: Mt 27,50

Etap 6: J 19,30.33

Etap 7: Dz 1,3; 3,15; 7,52; 10,39; 13,28-29; 25,19; Kol 1,22; Hbr 2,9.14; 9,15-17.26-28; 10,10.12; 13,12; 1 P 1,11; 2,21.23; 3,18; 4,1.13; 5,1; Ap 1,18; 2,8; 5,6.9.12; 1 Klem 2,1†

32. Dobrowolnie oddał swoje życie („wydał samego siebie”, „nikt Mi go nie odbiera”)

Etap 1: Ga 1,4

Etap 2: Ga 1,4; 2,20

Etap 3: Mk 10,45

Etap 5: Mt 20,28; 26,53-54

Etap 6: J 10,11.15.17-18; 15,13; 18,4-8.11; 19,30†

Etap 7: Ef 5,2.25; 1 Tm 2,6; Tt 2,14; Hbr 7,27; 9,14.25; 1 J 3,16; 1 Klem 49,6

33. Jego śmierć zgodna z wolą i postanowieniem Boga („trzeba”, „kielich, który dał Mi Ojciec”)

Etap 1: Ga 1,4

Etap 2: Rz 8,32; Ga 1,4

Etap 3: Mk 8,31; 14,36.49

Etap 4: Łk 9,22; 17,25; 22,22.42; 24,26.44.46

Etap 5: Mt 16,21; 26,39.42.54

Etap 6: J 3,14; 10,18; 18,11

Etap 7: Dz 2,23; 3,18; 4,28; 17,3; 26,23; 1 Klem 49,6

34. Pogrzebany

Etap 1: Rz 6,4; 1 Kor 15,4

Etap 2: Rz 6,4; 1 Kor 15,4

Etap 3: Mk 15,42-47

Etap 4: Łk 23,50-56

Etap 5: Mt 27,57-61

Etap 6: J 19,38-42

Etap 7: Dz 13,29

35. Wskrzeszony przez Boga / zmartwychwstał

Etap 1: Rz 1,4; 4,25; 6,4; 8,34; 10,9; 1 Kor 15,4; 1 Tes 1,10; 4,14

Etap 2: Rz 1,4; 4,24-25; 6,4.9; 7,4; 8,11.34; 10,7.9; 14,9; 1 Kor 6,14; 15,4.12-20; 2 Kor 4,14; 5,15; 13,4; Ga 1,1; Flp 3,10; 1 Tes 1,10; 4,14

Etap 3: Mk 14,28; 16,6

Etap 4: Łk 24,6-7.34

Etap 5: Mt 26,32; 28,6-7

Etap 6: J 2,22; 10,17-18; 16,16-22; 20,9; 21,14

Etap 7: Dz 1,3.22; 2,24.31-32; 3,15.26; 4,2.10.33; 5,30; 10,40; 13,30.33-37; 17,3.18.31; 25,19; Ef 1,20; Kol 2,12; 2 Tm 2,8; Hbr 13,20; 1 P 1,3.21; 3,18.21; Ap 1,18; 2,8; 1 Klem 24,1; 42,3; 58,2

36. „Trzeciego dnia” / „po trzech dniach”

Etap 1: 1 Kor 15,4

Etap 2: 1 Kor 15,4

Etap 3: Mk 8,31; 9,31; 10,34

Etap 4: Łk 9,22; 18,33; 24,7.21.46

Etap 5: Mt 12,40; 16,21; 17,23; 20,19; 27,63-64

Etap 6: J 2,19-20

Etap 7: Dz 10,40

37. Zmartwychwstały ukazuje się świadkom („ukazał się”)

Etap 1: 1 Kor 15,5-7

Etap 2: 1 Kor 9,1; 15,5-8

Etap 4: Łk 24,13-49

Etap 5: Mt 28,9.17

Etap 6: J 20,14-29; 21,1-14

Etap 7: Dz 1,3; 10,40-41; 13,31

38. Ukazał się najpierw Kefasowi (Piotrowi)

Etap 1: 1 Kor 15,5

Etap 2: 1 Kor 15,5

Etap 4: Łk 24,34

39. Ukazał się Dwunastu (Jedenastu)

Etap 1: 1 Kor 15,5

Etap 2: 1 Kor 15,5

Etap 4: Łk 24,33.36-49

Etap 5: Mt 28,16-20

Etap 6: J 20,19-24

Etap 7: Dz 1,2-3.26

40. Ukazał się ponad pięciuset braciom naraz

Etap 1: 1 Kor 15,6

Etap 2: 1 Kor 15,6

41. Ukazał się Jakubowi

Etap 1: 1 Kor 15,7

Etap 2: 1 Kor 15,7

42. Przebywa obecnie w niebie (u Boga)

Etap 1: Rz 8,34; 1 Tes 1,10

Etap 2: Rz 8,34; 10,6; Flp 3,20; 1 Tes 1,10; 4,16

Etap 3: Mk 14,62

Etap 4: Łk 22,69; 24,51†

Etap 5: Mt 26,64

Etap 6: J 14,2-3; 16,28; 17,11.13; 20,17

Etap 7: Dz 1,11; 3,21; 7,55-56; Ef 1,20; 6,9; Kol 3,1; 4,1; 2 Tes 1,7; Hbr 6,19-20; 8,1-2; 9,24; 1 P 3,22

43. Zasiada po prawicy Boga (Ps 110,1)

Etap 1: Rz 8,34

Etap 2: Rz 8,34; 1 Kor 15,25

Etap 3: Mk 12,36; 14,62

Etap 4: Łk 20,42-43; 22,69

Etap 5: Mt 22,44; 26,64

Etap 7: Dz 2,33-35; 5,31; 7,55-56; Ef 1,20; Kol 3,1; Hbr 1,3.13; 8,1; 10,12-13; 12,2; 1 P 3,22; 1 Klem 36,5

44. Wywyższony i uwielbiony przez Boga po śmierci („wszedł do swojej chwały”)

Etap 1: Flp 2,9

Etap 2: Flp 2,9

Etap 4: Łk 24,26

Etap 6: J 7,39; 12,16

Etap 7: Dz 2,33; 3,13; 5,31; 1 Tm 3,16; Hbr 2,7.9; 5,5; 7,26; 1 P 1,11.21; 5,1

45. Ustanowiony Synem Bożym „w mocy”, Panem i Mesjaszem przez zmartwychwstanie (Ps 2,7 odniesiony do zmartwychwstania)

Etap 1: Rz 1,4

Etap 2: Rz 1,4; 14,9

Etap 7: Dz 2,36; 13,33; Hbr 1,5†; 5,5†

46. Wstawia się za wierzącymi u Ojca (orędownik)

Etap 1: Rz 8,34

Etap 2: Rz 8,34

Etap 4: Łk 12,8†; 22,32

Etap 5: Mt 10,32-33

Etap 6: J 14,16†; 17,9.15.20

Etap 7: Hbr 7,25; 9,24; 1 J 2,1; Ap 3,5

47. Wierzący są „w Chrystusie”, zjednoczeni z Nim (krzew i latorośle)

Etap 1: Ga 3,28

Etap 2: Rz 6,11.23; 8,1-2.39; 9,1; 12,5; 13,14; 14,14; 15,17; 16,2-3.7.9-13; 1 Kor 1,2.4.9.30; 3,1; 4,10.15.17; 6,17; 7,39; 9,1-2; 11,11; 15,18-19.22.31.58; 16,24; 2 Kor 1,21; 2,14.17; 5,17.19; 12,2.19; Ga 1,22; 2,4.17; 3,28; 5,6.10; Flp 1,1.13-14.26; 2,1.19; 3,1.3.9.14; 4,7.21; 1 Tes 1,1; 2,14; 3,8; 4,1.16; 5,18; Flm 1,8.20.23

Etap 6: J 6,56; 15,1-10

Etap 7: Ef 1,1.3-13; 2,6-7.10.13; 3,6.11.21; 4,1.17; 5,8; 6,1.10.21; Kol 1,2.28; 3,18.20; 4,7.17; 2 Tes 1,1.12; 3,4.12; 1 Tm 1,14; 3,13; 2 Tm 1,1.9.13; 2,1.10; 3,12.15; Hbr 3,14; 1 P 3,16; 5,10.14; 1 J 1,3.6-7; 2,5-6.24.27-28; 3,6.24; 4,13.15-16; 5,20; Ap 14,13; 1 Klem 1,2; 21,8; 22,1; 32,4; 38,1; 43,1; 47,6; 48,4; 54,3

48. Przyjdzie ponownie (paruzja, „objawienie”, „pojawienie się”)

Etap 1: 1 Kor 16,22; 1 Tes 1,10

Etap 2: 1 Kor 1,7-8; 4,5; 5,5; 11,26; 15,23; 16,22; 2 Kor 1,14; Flp 1,6.10; 2,16; 3,20; 1 Tes 1,3.10; 2,19; 3,13; 4,15-16; 5,2.23

Etap 3: Mk 8,38; 13,26-27; 14,62

Etap 4: Łk 9,26; 12,35-46; 17,22-37; 18,8; 19,12-15; 21,27

Etap 5: Mt 7,22; 10,23; 16,27; 24,3.27.30.37-39.42-44; 25,1-13.31; 26,64

Etap 6: J 14,3.18.28; 21,22-23

Etap 7: Dz 1,11; 3,19-21; Kol 3,4; 2 Tes 1,7-10; 2,1.8; 1 Tm 6,14; 2 Tm 1,12.18; 4,1.8; Tt 2,13; Hbr 9,28; 10,37; Jk 5,7-8; 1 P 1,7.13; 4,13; 5,4; 2 P 1,16; 3,4.10.12; 1 J 2,28; 3,2; Jud 1,21; Ap 1,7; 2,25; 3,3.11; 16,15; 22,7.12.20; 1 Klem 23,5†; 50,3; Did 10,6; 16,1.7-8

49. Wybawia od nadchodzącego gniewu (sądu)

Etap 1: 1 Tes 1,10

Etap 2: Rz 5,9; 1 Tes 1,10; 5,9

50. Umarł „za nas”, „za nasze grzechy”, „za wielu”

Etap 1: Rz 4,25; 1 Kor 11,24; 15,3; Ga 1,4

Etap 2: Rz 4,25; 5,6-8; 8,32; 14,15; 1 Kor 1,13; 8,11; 11,24; 15,3; 2 Kor 5,14-15.21; Ga 1,4; 2,20; 3,13; 1 Tes 5,10

Etap 3: Mk 10,45; 14,24

Etap 4: Łk 22,19-20†

Etap 5: Mt 20,28; 26,28

Etap 6: J 6,51; 10,11.15; 11,50-52; 15,13

Etap 7: 1 Tm 2,6; Tt 2,14; Hbr 2,9; 1 P 2,21.24; 3,18; 1 J 3,16; 1 Klem 7,4; 16,4-7; 21,6; 49,6

51. Okup, odkupienie, wykupienie

Etap 1: Rz 3,24; Ga 4,5

Etap 2: Rz 3,24; 1 Kor 1,30; 6,20; 7,23; Ga 3,13; 4,5

Etap 3: Mk 10,45

Etap 4: Łk 1,68; 2,38; 21,28†; 24,21

Etap 5: Mt 20,28

Etap 7: Ef 1,7.14; Kol 1,14; 1 Tm 2,6; Tt 2,14; Hbr 9,12.15; 1 P 1,18-19; 2 P 2,1; Ap 1,5; 5,9; 14,3-4; 1 Klem 12,7

52. Ofiara przebłagalna lub za grzech; oczyszcza z grzechów; „gładzi grzech świata”

Etap 1: Rz 3,25

Etap 2: Rz 3,25; 8,3; 1 Kor 5,7; 2 Kor 5,21†

Etap 6: J 1,29

Etap 7: Ef 5,2; Tt 2,14; Hbr 1,3; 2,17; 7,27; 8,3; 9,13-14.25-28; 10,10-14.18; 1 P 2,24; 1 J 1,7; 2,2.12; 3,5; 4,10

53. Jego krew (przymierza, oczyszczająca, odkupiająca)

Etap 1: Rz 3,25; 1 Kor 11,25

Etap 2: Rz 3,25; 5,9; 1 Kor 10,16; 11,25

Etap 3: Mk 14,24

Etap 4: Łk 22,20†

Etap 5: Mt 26,28

Etap 6: J 6,53-56

Etap 7: Dz 20,28; Ef 1,7; 2,13; Kol 1,20; Hbr 9,12-14.18-22; 10,19.29; 12,24; 13,12.20; 1 P 1,2.19; 1 J 1,7; 5,6-8; Ap 1,5; 5,9; 7,14; 12,11; 1 Klem 7,4; 12,7; 21,6; 49,6

54. Ustanawia (nowe) przymierze

Etap 1: 1 Kor 11,25

Etap 2: 1 Kor 11,25; 2 Kor 3,6

Etap 3: Mk 14,24

Etap 4: Łk 22,20†

Etap 5: Mt 26,28

Etap 7: Hbr 7,22; 8,6-13; 9,15-20; 10,16-17.29; 12,24; 13,20

55. Usprawiedliwienie dzięki Niemu (z wiary)

Etap 1: Rz 3,24.26; 4,25; 1 Kor 6,11

Etap 2: Rz 3,22.24-26; 4,25; 5,1.9.18; 10,4.10; 1 Kor 1,30; 6,11; 2 Kor 5,21; Ga 2,16-17.21; Flp 3,9

Etap 7: Dz 13,38-39; Tt 3,7; 1 Klem 32,4†

56. Pokonuje szatana i moce zła; wyzwala „z obecnego złego wieku”

Etap 1: Ga 1,4

Etap 2: 1 Kor 15,24; 2 Kor 6,15; Ga 1,4

Etap 3: Mk 3,23-27

Etap 4: Łk 10,18; 11,21-22; 13,16

Etap 5: Mt 12,29

Etap 6: J 8,32.34-36; 12,31; 14,30; 16,11.33

Etap 7: Dz 10,38; 26,18; Kol 2,15; Hbr 2,14-15; 1 J 3,8; Ap 12,10-11

57. Zbawia (sōzō) wierzących; przyszedł zbawić grzeszników

Etap 1: Rz 10,9

Etap 2: Rz 5,9-10; 10,9.13; 1 Tes 5,9

Etap 3: Mk 15,30-31†

Etap 4: Łk 1,69-71.77; 7,50; 19,9-10

Etap 5: Mt 1,21

Etap 6: J 3,17; 6,37-40; 12,47

Etap 7: Dz 4,12; 15,11; 16,30-31; 1 Tm 1,15; 2 Tm 2,10; 4,18; Hbr 5,9; 7,25; 9,28; Ap 7,10; 1 Klem 7,4; 58,2

58. Czyni wierzących dziećmi Bożymi i swoimi braćmi; nazywa uczniów rodziną

Etap 1: Ga 3,26; 4,5

Etap 2: Rz 8,14-17.29; Ga 3,26; 4,5-7

Etap 3: Mk 3,33-35

Etap 4: Łk 8,21

Etap 5: Mt 12,48-50; 25,40; 28,10

Etap 6: J 1,12; 20,17

Etap 7: Ef 1,5; Hbr 2,11-13.17; 1 J 3,1-2.10

59. Wierzący umierają i powstają razem z Nim (chrzest w Jego śmierć, „współukrzyżowani”)

Etap 1: Rz 6,3-4

Etap 2: Rz 6,3-11; 8,17; 2 Kor 1,5; 4,10-11; Ga 2,19-20; 5,24; 6,14.17; Flp 1,29; 3,10-11

Etap 7: Ef 2,5-6; Kol 1,24; 2,11-13.20; 3,1-3; 2 Tm 2,11-12; 1 P 4,13

60. Jego życie, śmierć i zmartwychwstanie wypełniają Pisma („według Pism”, „aby się wypełniło”)

Etap 1: 1 Kor 15,3-4

Etap 2: Rz 1,2; 9,33; 15,3-4.8-12.21; 1 Kor 15,3-4; 2 Kor 1,20; Ga 3,8.13.16

Etap 3: Mk 1,2-3; 9,12-13; 11,17; 14,21.27.49

Etap 4: Łk 1,70; 3,4-6; 4,21; 7,27; 18,31; 19,46; 22,37; 24,44-46

Etap 5: Mt 1,22-23; 2,5-6.15.17-18.23; 3,3; 4,14-16; 8,17; 11,10; 12,17-21; 13,14-15.35; 21,4-5.13.16; 26,24.31.54.56; 27,9-10

Etap 6: J 1,45; 2,17.22; 12,14-16.38-41; 13,18; 15,25; 17,12; 18,9.32; 19,24.28.36-37; 20,9

Etap 7: Dz 1,16.20; 2,16-21.25-31; 3,18.21-25; 4,25-28; 8,32-35; 10,43; 13,23.27.29.32-35; 17,2-3.11; 18,28; 26,22-23.27; 28,23; Hbr 2,12-13; 1 P 1,10-12; Ap 1,7; 1 Klem 12,7; 16,2-16; 17,1; 22,1

61. Modlitwa skierowana do Jezusa; wzywanie Jego imienia (Maranatha; „Panie Jezu…”)

Etap 1: 1 Kor 16,22

Etap 2: Rz 10,12-14; 1 Kor 1,2; 16,22; 2 Kor 12,8; 1 Tes 3,11-12

Etap 6: J 14,14†

Etap 7: Dz 1,24†; 7,59-60; 9,14.21; 22,16.19; 2 Tes 2,16-17; 3,5; 1 Tm 1,12; 2 Tm 2,22; Ap 22,20; Did 10,6

62. Pokłon (proskynesis), zgięcie kolan przed Jezusem

Etap 1: Flp 2,10

Etap 2: Flp 2,10

Etap 3: Mk 5,6

Etap 4: Łk 5,8.12; 8,28.41.47; 17,16; 24,52†

Etap 5: Mt 2,2.8.11; 8,2; 9,18; 14,33; 15,25; 17,14; 20,20; 28,9.17

Etap 6: J 9,38†

Etap 7: Hbr 1,6; Ap 5,8.14

63. Hymny i pieśni na cześć Chrystusa

Etap 1: Flp 2,6-11

Etap 2: Flp 2,6-11

Etap 7: Ef 5,19†; Kol 1,15-20; 3,16; 1 Tm 3,16; Ap 5,9-10.12-13; 15,3

64. Wyznawanie Jezusa („Jezus jest Panem”, „Jezus jest Chrystusem, Synem Bożym”); wymóg wyznania Go przed ludźmi

Etap 1: Rz 10,9; 1 Kor 12,3; Flp 2,11

Etap 2: Rz 10,9; 1 Kor 12,3; 2 Kor 9,13; Flp 2,11

Etap 3: Mk 8,38†

Etap 4: Łk 9,26†; 12,8-9

Etap 5: Mt 10,32-33

Etap 6: J 9,22; 11,27; 12,42; 20,28.31

Etap 7: 1 Tm 6,12-13; 2 Tm 2,12; Hbr 3,1; 4,14; 1 J 2,23; 4,2-3.15; 5,1.5; 2 J 1,7; Ap 3,5

65. Chrzest w Jego imię / „w Chrystusa”

Etap 1: Rz 6,3; 1 Kor 6,11; Ga 3,27

Etap 2: Rz 6,3; 1 Kor 1,13-15; 6,11; 12,13; Ga 3,27

Etap 5: Mt 28,19

Etap 7: Dz 2,38.41; 8,12-13.16.36-38; 10,47-48; 16,15.33; 19,5; 22,16; Kol 2,12; 1 P 3,21; Did 7,1.3; 9,5

66. Wieczerza Pańska (Eucharystia) jako obrzęd wspólnoty; spożywanie Jego ciała i krwi

Etap 1: 1 Kor 11,24-25

Etap 2: 1 Kor 10,16-21; 11,20.24-34

Etap 4: Łk 22,19†; 24,30.35

Etap 6: J 6,51-58†

Etap 7: Dz 2,42.46; 20,7.11; Did 9,1-5; 10,1-7; 14,1-3

67. Moc i znaczenie Jego imienia (działanie, zgromadzenie, prośba „w imię Jezusa”)

Etap 1: 1 Kor 6,11

Etap 2: Rz 1,5; 1 Kor 1,2.10; 5,4; 6,11

Etap 3: Mk 9,37-39; 13,6.13

Etap 4: Łk 9,48-49; 10,17; 21,8.12.17; 24,47

Etap 5: Mt 7,22; 10,22; 18,5.20; 19,29; 24,5.9

Etap 6: J 1,12; 2,23; 14,13-14.26; 15,21; 20,31

Etap 7: Dz 2,38; 3,6.16; 4,7.10-12.17-18.30; 5,28.40-41; 8,12.16; 9,14-16.21.27-28; 10,43.48; 15,26; 16,18; 19,5.13.17; 21,13; 26,9; Kol 3,17; 2 Tes 1,12; 3,6; Jk 2,7†; 5,14†; 1 P 4,14.16; 1 J 3,23; 3 J 1,7†; Ap 2,3.13; 3,8; Did 9,5

68. Wierzący miłują Jezusa („kto nie miłuje Pana…”; „ci, którzy Go pokochali”)

Etap 1: 1 Kor 16,22

Etap 2: 1 Kor 16,22

Etap 4: Łk 14,26†

Etap 5: Mt 10,37

Etap 6: J 14,15.21.23-24.28; 16,27; 21,15-17

Etap 7: Ef 6,24; 1 P 1,8; JF Ant. 18,64

69. Potomek („nasienie”) Abrahama

Etap 2: Ga 3,16.19.29

Etap 4: Łk 3,34

Etap 5: Mt 1,1-2.17

Etap 7: Dz 3,25†

70. „Zbawiciel” (sōtēr) jako tytuł

Etap 2: Flp 3,20

Etap 4: Łk 2,11

Etap 6: J 4,42

Etap 7: Dz 5,31; 13,23; Ef 5,23; 2 Tm 1,10; Tt 1,4; 2,13; 3,6; 2 P 1,1.11; 2,20; 3,2.18; 1 J 4,14

71. Baranek (Boży, paschalny, „jak zabity”)

Etap 2: 1 Kor 5,7

Etap 6: J 1,29.36; 19,36†

Etap 7: Dz 8,32; 1 P 1,19; Ap 5,6-13; 6,1.16; 7,9-10.14.17; 12,11; 13,8; 14,1.4.10; 15,3; 17,14; 19,7.9; 21,9.14.22-23.27; 22,1.3; 1 Klem 16,7

72. Sługa Boży (pais), utożsamiony ze Sługą z Iz 42 i Iz 52,13–53,12 (cytat lub tytuł)

Etap 2: Rz 15,21†

Etap 4: Łk 22,37

Etap 5: Mt 8,17; 12,17-21

Etap 6: J 12,38

Etap 7: Dz 3,13.26; 4,27.30; 8,32-35; 1 P 2,22-25; 1 Klem 16,3-14; 59,2.4; Did 9,2-3; 10,2-3

73. Nazwany „Bogiem” (theos)

Etap 2: Rz 9,5†

Etap 6: J 1,1.18†; 20,28

Etap 7: Tt 2,13†; Hbr 1,8-9; 2 P 1,1; 1 J 5,20†

74. Oblubieniec (wspólnoty, Kościoła)

Etap 2: 2 Kor 11,2

Etap 3: Mk 2,19-20

Etap 4: Łk 5,34-35

Etap 5: Mt 9,15; 22,2†; 25,1-13

Etap 6: J 3,29

Etap 7: Ef 5,23-32; Ap 19,7-9; 21,2.9

75. „Ostatni Adam”, „drugi człowiek” (typologia Adama) Etap 2: Rz 5,12-21; 1 Kor 15,21-22.45-49
76. Obraz (eikōn) i odblask Boga; kto Go widzi, widzi Ojca

Etap 2: 2 Kor 4,4.6

Etap 6: J 12,45; 14,9

Etap 7: Kol 1,15; Hbr 1,3; 1 Klem 36,2

77. „Pierworodny”, „pierwociny” (wśród braci, z umarłych, wszelkiego stworzenia); pierwszy, który zmartwychwstał

Etap 2: Rz 8,29; 1 Kor 15,20.23

Etap 7: Dz 26,23; Kol 1,15.18; Hbr 1,6; Ap 1,5; 1 Klem 24,1

78. „Mądrość Boża” i „Moc Boża”

Etap 2: 1 Kor 1,24.30

Etap 7: Kol 2,3

79. Kamień odrzucony, węgielny, kamień obrazy; fundament

Etap 2: Rz 9,32-33; 1 Kor 3,11

Etap 3: Mk 12,10-11

Etap 4: Łk 20,17-18

Etap 5: Mt 21,42.44

Etap 7: Dz 4,11; Ef 2,20; 1 P 2,4-8

80. Dziedzic (wszystkiego, winnicy); wierzący „współdziedzicami Chrystusa”

Etap 2: Rz 8,17

Etap 3: Mk 12,7

Etap 4: Łk 20,14

Etap 5: Mt 21,38

Etap 7: Hbr 1,2

81. Podporządkowany Ojcu („Ojciec większy”, „Bóg głową Chrystusa”, „nie moja wola”, „dobry jest tylko Bóg”, „mój Bóg”)

Etap 2: 1 Kor 3,23; 11,3; 15,28

Etap 3: Mk 10,18.40; 13,32; 14,36

Etap 4: Łk 18,19; 22,42

Etap 5: Mt 19,17†; 20,23; 24,36; 26,39

Etap 6: J 5,19.30; 8,28-29; 14,28.31; 20,17

Etap 7: Ap 1,6; 3,2.12

82. Posiada Bożą chwałę („Pan chwały”, chwała Jednorodzonego, chwała przed stworzeniem świata)

Etap 2: 1 Kor 2,8; 2 Kor 3,18; 4,4.6; 8,23; Flp 3,21

Etap 3: Mk 8,38; 10,37; 13,26

Etap 4: Łk 9,26.32; 21,27; 24,26

Etap 5: Mt 16,27; 19,28; 24,30; 25,31

Etap 6: J 1,14; 2,11; 8,50.54; 11,4.40; 12,41; 13,31-32; 17,1.5.10.22.24

Etap 7: 2 Tes 1,9-10.12; 2,14; Tt 2,13; Hbr 1,3; Jk 2,1; 1 P 1,11.21; 4,13; 2 P 1,17; Ap 1,13-16

83. Wraz z Bogiem Ojcem źródłem łaski i pokoju (pozdrowienia, błogosławieństwa)

Etap 2: Rz 1,7; 16,20; 1 Kor 1,3; 16,23; 2 Kor 1,2; 13,13; Ga 1,3; 6,18; Flp 1,2; 4,23; 1 Tes 5,28; Flm 1,3.25

Etap 7: Dz 10,36; Ef 1,2; 2,14-17; 6,23; Kol 1,2; 3,15; 2 Tes 1,2; 3,16.18; 1 Tm 1,2; 2 Tm 1,2; Tt 1,4; 2 P 1,2; 2 J 1,3; Ap 1,4-5; 22,21; 1 Klem inscr.; 65,2

84. Jedynie Syn zna Ojca i objawia Go; poznanie Boga przez Jezusa

Etap 2: 2 Kor 4,6

Etap 4: Łk 10,22

Etap 5: Mt 11,27; 16,17

Etap 6: J 1,18; 3,11-12.32-34; 6,45-46; 7,28-29; 8,14.19.55; 10,14-15; 14,6-9.20; 15,15; 17,6-8.25-26

Etap 7: Hbr 1,1-2; 2 P 1,2-3.8; 1 J 5,20; 1 Klem 36,2; 59,2; Did 9,2-3; 10,2

85. Źródło lub droga do życia (wiecznego)

Etap 2: Rz 5,17.21; 6,23; 1 Kor 15,45; 1 Tes 5,10

Etap 3: Mk 10,17.30

Etap 4: Łk 18,18.30

Etap 5: Mt 19,16.29; 25,46

Etap 6: J 1,4; 3,15-16.36; 4,10.14.36; 5,21.24-26.40; 6,27.33.35.40.47-58.63.68; 7,38; 8,12.51; 10,10.28; 11,25-26; 12,50; 14,6.19; 17,2-3; 20,31

Etap 7: Kol 3,4; 1 Tm 1,16; 2 Tm 1,1.10; Tt 3,7; Hbr 5,9; 7,16.25; 1 J 1,1-2; 2,25; 4,9; 5,11-13.20; Jud 1,21; Did 9,3; 10,3

86. Pan życia i śmierci; pokonuje śmierć; ma klucze śmierci i Hadesu

Etap 2: Rz 6,9; 14,9; 1 Kor 15,26.54-57

Etap 6: J 5,21-29; 11,25-26

Etap 7: Dz 2,24; 2 Tm 1,10; Hbr 2,14; Ap 1,18

87. Ma braci (i siostry); Jakub „brat Pański”

Etap 2: 1 Kor 9,5; Ga 1,19

Etap 3: Mk 3,31-35; 6,3

Etap 4: Łk 8,19-21

Etap 5: Mt 12,46-47; 13,55-56

Etap 6: J 2,12; 7,3-10

Etap 7: Dz 1,14; JF Ant. 20,200

88. Chrystus kresem lub celem Prawa; nowe „prawo Chrystusa”; Prawo i Prorocy „aż do Jana”

Etap 2: Rz 7,4.6; 10,4; 1 Kor 9,21; 2 Kor 3,14; Ga 2,19.21; 3,24-25; 5,1-4; 6,2

Etap 4: Łk 16,16

Etap 5: Mt 11,12-13

Etap 7: Dz 13,38-39; Ef 2,15; Kol 2,16-17; Hbr 7,11-19.28; 8,7.13; 10,1.9

89. Naucza o zmartwychwstaniu umarłych

Etap 2: 1 Tes 4,15-16†

Etap 3: Mk 12,18-27

Etap 4: Łk 14,14; 20,27-40

Etap 5: Mt 22,23-33

Etap 6: J 5,28-29; 11,23-24

Etap 7: Dz 17,18.32

90. Słowa Pana nieznane z Ewangelii kanonicznych (agrafa)

Etap 2: 1 Tes 4,15†

Etap 7: Dz 20,35; 1 Klem 13,2

91. Cuda w Jego imię; przekazuje uczniom moc uzdrawiania i wypędzania demonów

Etap 2: Rz 15,18-19

Etap 3: Mk 3,15; 6,7.12-13; 9,38-39

Etap 4: Łk 9,1-2.6.49; 10,9.17-19

Etap 5: Mt 10,1.8

Etap 6: J 14,12

Etap 7: Dz 3,6.12.16; 4,9-10.16.22.30; 5,12-16; 9,34; 14,3; 16,18; 19,11-17

92. Posłany najpierw do Izraela („do owiec, które poginęły z domu Izraela”)

Etap 2: Rz 15,8

Etap 3: Mk 7,27

Etap 4: Łk 1,54-55.68; 2,32

Etap 5: Mt 10,5-6; 15,24

Etap 6: J 4,22

Etap 7: Dz 3,25-26; 5,31; 13,46

93. Utożsamia się ze swoimi uczniami i z najmniejszymi („Mnieście uczynili”, „Ja jestem Jezus, którego ty prześladujesz”)

Etap 2: 1 Kor 8,12

Etap 3: Mk 9,37.41

Etap 4: Łk 9,48; 10,16

Etap 5: Mt 10,40-42; 18,5; 25,35-45

Etap 6: J 13,20

Etap 7: Dz 9,4-5; 22,7-8; 26,14-15; Did 11,4†

94. Miłość Jezusa do konkretnych osób i do swoich („umiłował mnie”)

Etap 2: Rz 8,35.37; 2 Kor 5,14; Ga 2,20

Etap 3: Mk 10,21

Etap 6: J 11,3.5.36; 13,1.23.34; 14,21.31; 15,9-13; 17,23.26

Etap 7: Ef 3,19; 5,2.25; 1 J 3,16; Ap 1,5; 3,9.19; 1 Klem 49,6

95. Bez grzechu (moralnie doskonały)

Etap 2: 2 Kor 5,21

Etap 6: J 7,18; 8,46; 14,30†

Etap 7: Hbr 4,15; 7,26; 9,14; 1 P 1,19; 2,22; 1 J 3,3.5.7

96. Wzór do naśladowania (pokora, cierpliwość, miłość, służba)

Etap 2: Rz 15,3.5.7; 1 Kor 4,16-17; 11,1; 2 Kor 8,9; Flp 2,5; 1 Tes 1,6

Etap 3: Mk 10,42-45

Etap 4: Łk 6,40; 22,27

Etap 5: Mt 10,24-25; 11,29; 20,26-28

Etap 6: J 13,15

Etap 7: Ef 5,2; 1 Tm 1,16; Hbr 12,1-3; 1 P 2,21; 1 J 2,6; 1 Klem 16,17; Did 11,8†

97. Zna myśli i serca ludzi

Etap 2: Rz 2,16; 1 Kor 4,5

Etap 3: Mk 2,8; 12,15

Etap 4: Łk 5,22; 6,8; 7,39-40; 11,17; 20,23

Etap 5: Mt 9,4; 12,25; 22,18

Etap 6: J 1,42.47-48; 2,24-25; 4,16-19.29; 6,6.15.61.64; 16,19.30

Etap 7: Dz 1,24†; Ap 2,23

98. Przywódcy żydowscy współodpowiedzialni za Jego śmierć

Etap 2: 1 Tes 2,15†

Etap 3: Mk 8,31; 10,33; 14,53-64; 15,1.3.10-11.31

Etap 4: Łk 9,22; 22,66-71; 23,1-2.10.13.18.21.23.35; 24,20

Etap 5: Mt 16,21; 20,18; 26,57-66; 27,1.12.20.25.41

Etap 6: J 11,47-53; 18,12-14.28-31.35; 19,6.15-16

Etap 7: Dz 2,23.36; 3,13-15; 4,10.25-28; 5,28.30; 7,52; 13,27-28; JF Ant. 18,64

99. Milczy wobec oskarżycieli; znosi zniewagi bez odwetu

Etap 2: Rz 15,3

Etap 3: Mk 14,60-61; 15,3-5

Etap 4: Łk 23,9

Etap 5: Mt 26,62-63; 27,12-14

Etap 6: J 19,9

Etap 7: Dz 8,32; Hbr 12,3; 1 P 2,23; 1 Klem 16,7

100. Ukrzyżowany (śmierć na krzyżu)

Etap 2: 1 Kor 1,13.17.23; 2,2.8; 2 Kor 13,4; Ga 2,19; 3,1; 5,11; 6,12.14; Flp 3,18

Etap 3: Mk 15,13-15.20.24-25.27; 16,6

Etap 4: Łk 23,21.23.33; 24,7.20

Etap 5: Mt 20,19; 26,2; 27,26.35.38; 28,5

Etap 6: J 19,6.10.15-16.18.20.23.41

Etap 7: Dz 2,23.36; 4,10; Ef 2,16; Kol 1,20; 2,14; Hbr 6,6; 12,2; Ap 11,8; JF Ant. 18,64

101. Śmierć „na drzewie” jako przekleństwo (Pwt 21,23)

Etap 2: Ga 3,13

Etap 7: Dz 5,30; 10,39; 13,29; 1 P 2,24

102. Krzyż jako zgorszenie, głupstwo i hańba – a zarazem moc Boża

Etap 2: 1 Kor 1,17-18.23; Ga 5,11; 6,12.14

Etap 7: Hbr 6,6; 12,2; 13,13

103. Ci, którzy Go zabili, działali w niewiedzy („władcy tego wieku”)

Etap 2: 1 Kor 2,8

Etap 4: Łk 23,34†

Etap 7: Dz 3,17; 13,27

104. Przebywał w krainie umarłych (otchłań, Hades); głosił duchom w więzieniu

Etap 2: Rz 10,7

Etap 5: Mt 12,40

Etap 7: Dz 2,27.31; Ef 4,9†; 1 P 3,19-20; 4,6†

105. Ukazał się (objawił się) Pawłowi

Etap 2: 1 Kor 9,1; 15,8; Ga 1,12.16

Etap 7: Dz 9,3-8.17.27; 22,6-11.14-15; 26,13-18

106. Ciało zmartwychwstałego przemienione, „duchowe”, „chwalebne” (przechodzi przez zamknięte drzwi, znika)

Etap 2: 1 Kor 15,42-49; Flp 3,21

Etap 4: Łk 24,31.36

Etap 6: J 20,17†.19.26

Etap 7: 1 P 3,18

107. Zmartwychwstały posyła apostołów i świadków (nakaz misyjny)

Etap 2: Rz 1,5; 1 Kor 1,1.17; 2 Kor 1,1; Ga 1,1; 1 Tes 2,6

Etap 4: Łk 24,47-49

Etap 5: Mt 28,19-20

Etap 6: J 15,27; 20,21

Etap 7: Dz 1,8.22; 2,32; 3,15; 5,32; 10,39-42; 20,24; 22,15.21; 26,16; 1 Klem 42,1-3

108. Króluje: Jego królestwo („Jego królestwu nie będzie końca”)

Etap 2: 1 Kor 15,24-25

Etap 4: Łk 1,33; 22,29-30; 23,42

Etap 5: Mt 13,41; 16,28; 20,21

Etap 6: J 18,36

Etap 7: Ef 5,5; Kol 1,13; 2 Tm 4,1.18; Hbr 1,8; 2 P 1,11; Ap 11,15; 20,4.6; 1 Klem 50,3

109. Na końcu przekaże królestwo Ojcu i sam „podda się” Ojcu Etap 2: 1 Kor 15,24.28
110. Obecny wśród wierzących i zamieszkuje w nich („Ja jestem z wami”)

Etap 2: Rz 8,10; 1 Kor 5,4; 2 Kor 13,3.5; Ga 2,20; 4,19

Etap 5: Mt 18,20; 28,20

Etap 6: J 14,18-23; 15,4-7; 17,23.26

Etap 7: Dz 18,10; Ef 3,17; Kol 1,27; 2 Tm 4,17.22; Ap 3,20

111. Kościół jako ciało Chrystusa

Etap 2: Rz 12,4-5; 1 Kor 6,15; 10,16-17; 12,12-27

Etap 7: Ef 1,22-23; 4,12.16; 5,23.29-30; Kol 1,18.24; 2,19; 1 Klem 38,1; 46,7

112. Udziela Ducha Świętego; Duch jest „Duchem Chrystusa/Jezusa”

Etap 2: Rz 8,9; 2 Kor 3,17-18†; Ga 4,6; Flp 1,19

Etap 3: Mk 1,8

Etap 4: Łk 3,16; 24,49

Etap 5: Mt 3,11

Etap 6: J 1,33; 7,37-39; 14,16-17.26; 15,26; 16,7-15; 20,22

Etap 7: Dz 1,2.4-5.8; 2,33; 11,16; 16,7; Tt 3,6; 1 P 1,11; Ap 5,6†

113. Po wywyższeniu objawia się i przemawia (wizje, odpowiedzi na modlitwę, objawienia)

Etap 2: Rz 15,18; 2 Kor 12,1.9; 13,3; Ga 1,12

Etap 6: J 14,21-23

Etap 7: Dz 7,55-56; 9,3-6.10-17; 14,3; 18,9-10; 22,17-21; 23,11; Ap 1,1.9-20; 22,16

114. Zna i osądza wspólnoty („znam twoje czyny”); trzyma gwiazdy, chodzi wśród świeczników

Etap 2: 1 Kor 11,32

Etap 7: Ap 1,12-13.16.20; 2,1-29; 3,1-22

115. Wspomaga w słabości i pokusach („opiekun i pomocnik”; „umacnia”)

Etap 2: 2 Kor 12,9; Flp 4,13†

Etap 4: Łk 21,15

Etap 7: Dz 23,11; Ef 6,10; 2 Tes 3,3; 1 Tm 1,12; 2 Tm 2,1; 4,17; Hbr 2,18; 4,16; 1 Klem 36,1; 61,3

116. Przyjmuje zmarłych wierzących do siebie („być z Chrystusem”, „dziś będziesz ze Mną w raju”, „Panie Jezu, przyjmij mego ducha”)

Etap 2: 2 Kor 5,6-8; Flp 1,23

Etap 4: Łk 23,43

Etap 6: J 14,2-3; 17,24

Etap 7: Dz 7,59

117. Przyjdzie z aniołami lub ze „świętymi”

Etap 2: 1 Tes 3,13; 4,16

Etap 3: Mk 8,38; 13,27

Etap 4: Łk 9,26

Etap 5: Mt 13,41.49; 16,27; 24,31; 25,31

Etap 7: 2 Tes 1,7; Jud 1,14†; Did 16,7

118. Bliskie oczekiwanie Jego przyjścia („Pan jest blisko”, „przyjdę niebawem”)

Etap 2: Flp 4,5; 1 Tes 4,15.17

Etap 3: Mk 9,1; 13,30

Etap 4: Łk 9,27; 21,32

Etap 5: Mt 10,23; 16,28; 24,34

Etap 7: Hbr 10,37; Jk 5,8-9; Ap 3,11; 22,7.12.20

119. Sędzia (żywych i umarłych); sąd ostateczny; „trybunał Chrystusa”

Etap 2: Rz 2,16; 1 Kor 4,4-5; 11,32; 2 Kor 5,10; 1 Tes 4,6†

Etap 3: Mk 8,38†; 13,27†

Etap 4: Łk 3,17; 9,26†; 12,42-48†; 13,25-27; 19,15-27†; 21,36

Etap 5: Mt 3,12; 7,21-23; 13,40-43.49-50; 16,27; 19,28; 24,45-51†; 25,12.19-46

Etap 6: J 3,17-19; 5,22.27.30; 8,15-16.26; 9,39; 12,47-48

Etap 7: Dz 10,42; 17,31; Ef 6,8†; Kol 3,24-25†; 2 Tes 1,8-9; 2 Tm 4,1.8.14; Jk 5,9†; 1 P 4,5†; Jud 1,14-15†; Ap 2,23; 6,16-17; 14,14-20; 19,11.15; 22,12

120. Sam wskrzesi umarłych lub przemieni ciała wierzących

Etap 2: 1 Kor 15,22.52; Flp 3,21

Etap 6: J 5,21.25.28-29; 6,39-40.44.54; 11,25

121. Pojednanie z Bogiem przez Niego

Etap 2: Rz 5,1.10-11; 2 Kor 5,18-20

Etap 7: Ef 1,10; 2,16; Kol 1,20-22

122. Nowe stworzenie; przemienia wierzących na swój obraz

Etap 2: Rz 8,29; 1 Kor 15,49; 2 Kor 3,18; 5,17; Ga 4,19; 6,15; Flp 3,21

Etap 7: Ef 2,10.15; Kol 3,10; 1 J 3,2

123. Typologia Mojżesza i wyjścia (manna, wąż na pustyni, skała, nowy Mojżesz)

Etap 2: 1 Kor 10,4

Etap 5: Mt 2,15

Etap 6: J 3,14; 6,31-35.49.58

Etap 7: Dz 3,22; 7,35-38; Hbr 11,26†; Jud 1,5†

124. Doksologie skierowane do Chrystusa („Jemu chwała na wieki”)

Etap 2: Rz 9,5†

Etap 7: 2 Tm 4,18; Hbr 13,21†; 1 P 4,11†; 2 P 3,18; Ap 1,5-6; 5,12-13; 1 Klem 20,12†; 50,7†

125. Przez Jezusa zanosi się modlitwę i dziękczynienie do Boga

Etap 2: Rz 1,8; 7,25; 2 Kor 1,20; 3,4

Etap 6: J 14,13; 15,16; 16,23-24.26

Etap 7: Ef 2,18; 5,20; Kol 3,17; Hbr 7,25; 13,15.21; 1 P 2,5; 4,11; Jud 1,25; 1 Klem 20,11; 50,7; 58,2; 59,2-3; 61,3; 64,1; 65,2; Did 9,2-4; 10,2-3

126. Wierzący jako słudzy (niewolnicy) Chrystusa

Etap 2: Rz 1,1; 12,11; 14,6-8.18; 16,18; 1 Kor 4,1; 7,22-23.32; 2 Kor 4,5; 11,23; Ga 1,10; Flp 1,1

Etap 6: J 12,26

Etap 7: Ef 6,5-9; Kol 3,22-24; 4,1.12; 1 Tm 4,6; 2 Tm 2,3.24; Tt 1,1; Jk 1,1; 2 P 1,1; Jud 1,1

127. Bojaźń i cześć wobec Chrystusa („w bojaźni Chrystusowej”, „uszanujmy Pana Jezusa Chrystusa”)

Etap 2: 2 Kor 5,11†

Etap 7: Ef 5,21; 1 Klem 21,6

128. Przeklinany („Przeklęty Jezus”) Etap 2: 1 Kor 12,3
129. „Syn umiłowany”, „Wybrany” Boga

Etap 3: Mk 1,11; 9,7; 12,6

Etap 4: Łk 3,22; 9,35; 20,13; 23,35

Etap 5: Mt 3,17; 12,18; 17,5

Etap 6: J 1,34†; 3,35; 5,20; 10,17; 15,9; 17,23-24.26

Etap 7: Ef 1,6; Kol 1,13; 1 P 2,4.6; 2 P 1,17; 1 Klem 59,2; 64,1

130. „Syn Człowieczy” (także „podobny do Syna Człowieczego”)

Etap 3: Mk 2,10.28; 8,31.38; 9,9.12.31; 10,33.45; 13,26.34; 14,21.41.62

Etap 4: Łk 5,24; 6,5.22; 7,34; 9,22.26.44.58; 11,30; 12,8.10.40; 17,22.24-30; 18,8.31; 19,10; 21,27.36; 22,22.48.69; 24,7

Etap 5: Mt 8,20; 9,6; 10,23; 11,19; 12,8.32.40; 13,37.41; 16,13.27-28; 17,9.12.22; 19,28; 20,18.28; 24,27.30.37.39.44; 25,31; 26,2.24.45.64

Etap 6: J 1,51; 3,13-14; 5,27; 6,27.53.62; 8,28; 9,35; 12,23.34; 13,31

Etap 7: Dz 7,56; Hbr 2,6; Ap 1,13; 14,14

131. „Nauczyciel”, „Rabbi”, „Mistrz” (tytuł lub zwrot)

Etap 3: Mk 4,38; 9,17.38; 10,17.20.35.51; 12,14.19.32; 13,1; 14,14.45

Etap 4: Łk 5,5; 7,40; 8,24.45.49; 9,38.49; 10,25; 17,13; 18,18; 19,39; 20,21.28.39; 22,11

Etap 5: Mt 8,19; 10,24-25; 12,38; 19,16; 22,16.24.36; 23,8.10; 26,18.25.49

Etap 6: J 1,38.49; 3,2; 9,2; 11,8.28; 13,13-14; 20,16

Etap 7: JF Ant. 18,63

132. Prorok

Etap 3: Mk 6,4.15

Etap 4: Łk 4,24; 7,16.39; 13,33; 24,19

Etap 5: Mt 13,57; 21,11.46

Etap 6: J 4,19.44; 9,17

Etap 7: Dz 3,22-23; 7,37

133. Król (Izraela, mesjański, „Król królów”)

Etap 3: Mk 15,2.9.12.18.26.32

Etap 4: Łk 1,32-33; 19,38; 23,2-3.37-38

Etap 5: Mt 2,2; 21,5; 25,34.40; 27,11.29.37.42

Etap 6: J 1,49; 6,15†; 12,13.15; 18,33-39; 19,3.12.14-15.19-21

Etap 7: Dz 17,7; Ap 1,5; 17,14; 19,16

134. „Ten, który ma przyjść”, „Błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie”

Etap 3: Mk 11,9

Etap 4: Łk 7,19-20; 13,35; 19,38

Etap 5: Mt 3,11; 11,3; 21,9; 23,39

Etap 6: J 1,15.27.30; 6,14; 11,27; 12,13

Etap 7: Dz 13,25; 19,4; Hbr 10,37

135. Pasterz (dobry, wielki, najwyższy), stróż dusz

Etap 3: Mk 6,34; 14,27

Etap 5: Mt 2,6; 9,36; 25,32; 26,31

Etap 6: J 10,1-16.26-29; 21,15-17

Etap 7: Hbr 13,20; 1 P 2,25; 5,4; Ap 7,17; 1 Klem 16,1; 44,3; 54,2; 57,2

136. „Święty (Boży)”, „Święty i Sprawiedliwy”, „Twój święty Sługa”

Etap 3: Mk 1,24

Etap 4: Łk 1,35; 4,34

Etap 6: J 6,69

Etap 7: Dz 2,27; 3,14; 4,27.30; 13,35; Ap 3,7

137. „Nazarejczyk” (Nazarēnos, Nazōraios)

Etap 3: Mk 1,24; 10,47; 14,67; 16,6

Etap 4: Łk 4,34; 18,37; 24,19

Etap 5: Mt 2,23; 26,71

Etap 6: J 18,5.7; 19,19

Etap 7: Dz 2,22; 3,6; 4,10; 6,14; 10,38; 22,8; 26,9

138. Absolutne „Ja jestem” (egō eimi) w kontekście objawienia (teofanii)

Etap 3: Mk 6,50

Etap 5: Mt 14,27

Etap 6: J 6,20; 8,24.28.58; 13,19; 18,5-8

139. Porównuje siebie do lekarza

Etap 3: Mk 2,17

Etap 4: Łk 4,23; 5,31

Etap 5: Mt 9,12

140. Aniołowie Mu usługują i wykonują Jego polecenia („pośle swoich aniołów”)

Etap 3: Mk 1,13; 13,27

Etap 4: Łk 22,43†

Etap 5: Mt 4,11; 13,41; 24,31; 26,53

Etap 6: J 1,51

Etap 7: 2 Tes 1,7; 1 Tm 3,16; Hbr 1,6-7.14; 1 P 3,22; Ap 22,16

141. Maryja, Jego matka, obecna w opowiadaniu

Etap 3: Mk 3,31-35; 6,3

Etap 4: Łk 1,27.30-56; 2,5-7.16.19.34.48.51; 8,19-21; 11,27

Etap 5: Mt 1,16.18-25; 2,11.13-14.20-21; 12,46-47; 13,55

Etap 6: J 2,1-5.12; 6,42; 19,25-27

Etap 7: Dz 1,14

142. Krewni lub bracia nie rozumieją Go albo w Niego nie wierzą

Etap 3: Mk 3,21; 6,4

Etap 4: Łk 2,50

Etap 5: Mt 13,57†

Etap 6: J 7,5

143. Pochodzi z Nazaretu w Galilei

Etap 3: Mk 1,9; 6,1

Etap 4: Łk 1,26; 2,39.51; 4,16

Etap 5: Mt 2,23; 4,13; 13,54; 21,11

Etap 6: J 1,45-46

Etap 7: Dz 10,38

144. Cieśla (tektōn) lub syn cieśli

Etap 3: Mk 6,3

Etap 5: Mt 13,55

145. Jan Chrzciciel zapowiada Jezusa i świadczy o Nim („mocniejszy”, „ochrzci Duchem”)

Etap 3: Mk 1,2-8; 9,11-13; 11,30-32

Etap 4: Łk 1,41-44.76; 3,3-18; 7,24-35

Etap 5: Mt 3,1-14; 11,7-15; 17,10-13

Etap 6: J 1,6-8.15.19-34; 3,23-30; 5,33-36; 10,41

Etap 7: Dz 10,37; 13,24-25; 18,25; 19,4

146. Ochrzczony przez Jana

Etap 3: Mk 1,9

Etap 4: Łk 3,21†

Etap 5: Mt 3,13-17

Etap 7: Dz 1,22; 10,37-38†; 1 J 5,6†

147. Namaszczony Duchem Świętym (zstąpienie Ducha; „Duch Pański nade mną”)

Etap 3: Mk 1,10

Etap 4: Łk 3,22; 4,1.14.18

Etap 5: Mt 3,16; 12,18.28

Etap 6: J 1,32-33

Etap 7: Dz 4,27; 10,38; Hbr 1,9

148. Głos Boga z nieba poświadcza Jezusa (chrzest, przemienienie, przed męką)

Etap 3: Mk 1,11; 9,7

Etap 4: Łk 3,22; 9,35

Etap 5: Mt 3,17; 17,5

Etap 6: J 12,28-30

Etap 7: 2 P 1,17-18

149. Kuszony (przez szatana na pustyni; „we wszystkim”, ale bez grzechu)

Etap 3: Mk 1,12-13

Etap 4: Łk 4,1-13

Etap 5: Mt 4,1-11

Etap 7: Hbr 2,18; 4,15

150. Przemienienie na górze (z Mojżeszem i Eliaszem)

Etap 3: Mk 9,2-8

Etap 4: Łk 9,28-36

Etap 5: Mt 17,1-8

Etap 7: 2 P 1,16-18

151. Działa w Galilei (Kafarnaum, Jezioro Galilejskie)

Etap 3: Mk 1,9.14.21.28.39; 6,53; 9,30; 15,41; 16,7

Etap 4: Łk 4,14.31.44†; 23,5

Etap 5: Mt 3,13; 4,12-16.18.23; 14,34; 17,22; 26,69; 28,16

Etap 6: J 1,43; 2,1.11-12; 4,3.43-46.54; 6,1.17.24.59; 7,1.9; 21,1-2

Etap 7: Dz 10,37; 13,31

152. Działa w Judei i w Jerozolimie

Etap 3: Mk 10,1.32; 11,11.15.27

Etap 4: Łk 4,44†; 9,51.53; 13,22.33-34; 19,28.41; 23,5

Etap 5: Mt 19,1; 20,17; 21,10.12.23

Etap 6: J 2,13-25; 3,22; 4,3.45-47; 5,1

Etap 7: Dz 10,39

153. Przebywa poza Galileą i Judeą (Tyr i Sydon, Dekapol, Cezarea Filipowa, Samaria, Zajordanie)

Etap 3: Mk 3,8; 5,1.20; 7,24.31; 8,27; 10,1

Etap 4: Łk 8,26; 9,52-56; 17,11

Etap 5: Mt 8,28; 15,21; 16,13; 19,1

Etap 6: J 4,4-42; 10,40; 11,54

154. Wędrowny nauczyciel; „nie ma gdzie głowy skłonić”

Etap 3: Mk 1,38-39; 4,1-2; 6,6.34; 10,1

Etap 4: Łk 5,1-3; 8,1; 9,57-58; 10,38; 13,22

Etap 5: Mt 5,1-2; 8,19-20; 9,35; 11,1; 13,1-2

Etap 6: J 7,1; 11,54

Etap 7: Dz 1,1; 10,38; 1 Klem 13,1

155. Naucza w synagogach i w świątyni

Etap 3: Mk 1,21.39; 6,2; 11,17.27; 12,35; 14,49

Etap 4: Łk 4,15-16.31-33.44; 13,10; 19,47; 20,1; 21,37-38; 22,53

Etap 5: Mt 4,23; 9,35; 13,54; 21,23; 26,55

Etap 6: J 6,59; 7,14.28; 8,20; 10,23; 18,20

156. Powołuje uczniów („Pójdź za Mną”)

Etap 3: Mk 1,16-20; 2,14; 10,21.28

Etap 4: Łk 5,10-11.27-28; 9,59; 18,22.28

Etap 5: Mt 4,18-22; 8,22; 9,9; 19,21.27-28

Etap 6: J 1,35-51; 15,16.19; 21,19.22

Etap 7: Dz 1,2.21-22

157. Nadaje Szymonowi imię Piotr (Kefas)

Etap 3: Mk 3,16

Etap 4: Łk 6,14

Etap 5: Mt 10,2; 16,18

Etap 6: J 1,42

158. Wewnętrzny krąg: Piotr, Jakub i Jan

Etap 3: Mk 5,37; 9,2; 13,3; 14,33

Etap 4: Łk 8,51; 9,28

Etap 5: Mt 17,1; 26,37

159. Głosi królestwo Boże (bliskie, obecne w Jego działaniu, przyszłe)

Etap 3: Mk 1,14-15; 4,11.26-32; 9,1.47; 10,14-15.23-25; 12,34; 14,25

Etap 4: Łk 4,43; 6,20; 8,1.10; 9,2.11.27.60.62; 10,9.11.23-24; 11,2.20; 12,31-32; 13,18-20.28-29; 14,15; 16,16; 17,20-21; 18,16-17.24-25.29; 22,16.18

Etap 5: Mt 4,17.23; 5,3.10.19-20; 6,10.33; 9,35; 10,7; 12,28; 13,11.19.24.31.33.38.41.43-47.52; 19,12.14.23-24; 20,1; 21,31.43

Etap 6: J 3,3.5

Etap 7: Dz 1,3; 28,23.31; Did 8,2

160. Wzywa do nawrócenia (metanoia)

Etap 3: Mk 1,15; 6,12

Etap 4: Łk 5,32; 13,1-5; 15,7.10; 24,47

Etap 5: Mt 4,17; 11,20-21

Etap 7: Dz 2,38; 5,31; 20,21; Ap 2,5.16.21-22; 3,3.19

161. Głosi „ewangelię” (dobrą nowinę)

Etap 3: Mk 1,14-15; 10,29; 13,10

Etap 4: Łk 4,18.43; 7,22; 8,1; 16,16; 20,1

Etap 5: Mt 4,23; 9,35; 11,5; 24,14

Etap 7: Dz 10,36; Ef 2,17

162. Naucza w przypowieściach (parabolai)

Etap 3: Mk 3,23; 4,1-34; 12,1-12

Etap 4: Łk 5,36-39; 6,39; 7,41-43; 8,4-18; 10,30-37; 12,16.41; 13,6-9.18-21; 14,7.16-24; 15,3; 16,1-8; 18,1-14; 19,11-27; 20,9-19

Etap 5: Mt 13,1-52; 18,23; 20,1-16; 21,28-46; 22,1-14; 25,1-30

163. Naucza z niezwykłym autorytetem (exousia), wzbudza zdumienie

Etap 3: Mk 1,22.27; 2,10; 11,18.27-33; 12,17

Etap 4: Łk 4,32.36; 5,24; 20,1-8

Etap 5: Mt 5,22.28.32.34.39.44; 7,28-29; 9,6.8; 21,23-27; 22,33.46

Etap 6: J 7,15.46

164. Mówi o celu swego przyjścia („przyszedłem / przyszedł, aby…”)

Etap 3: Mk 1,38; 2,17; 10,45

Etap 4: Łk 4,43; 5,32; 12,49-51; 19,10

Etap 5: Mt 5,17; 9,13; 10,34-35; 20,28

Etap 6: J 9,39; 10,10; 12,46-47; 18,37

Etap 7: 1 Tm 1,15; 1 J 3,5.8

165. Spory o szabat; „Syn Człowieczy jest Panem szabatu”

Etap 3: Mk 2,23-28; 3,1-6

Etap 4: Łk 6,1-11; 13,10-17; 14,1-6

Etap 5: Mt 12,1-14

Etap 6: J 5,9-18; 7,21-24; 9,14-16

166. Czystość rytualna i pokarmy (co naprawdę czyni człowieka nieczystym)

Etap 3: Mk 7,1-23

Etap 4: Łk 11,37-41

Etap 5: Mt 15,1-20; 23,25-26

167. Przeciwstawia swoje słowo dawnym przepisom („Słyszeliście… a Ja wam powiadam”)

Etap 3: Mk 10,5-9

Etap 5: Mt 5,21-48; 19,8-9

168. Potwierdza ważność Prawa i Pism („nie przyszedłem znieść”, przykazania, „Pismo nie może być zniesione”)

Etap 3: Mk 1,44; 7,8-13; 10,6-8.19; 12,29-31

Etap 4: Łk 5,14; 10,26-28; 16,17.29-31; 17,14; 18,20

Etap 5: Mt 5,17-19; 7,12; 8,4; 15,3-6; 19,4-6.17-19; 22,40; 23,2-3.23

Etap 6: J 10,35

169. Przykazanie miłości (Boga i bliźniego; wzajemnej – „jak Ja was umiłowałem”)

Etap 3: Mk 12,28-34

Etap 4: Łk 10,25-28

Etap 5: Mt 22,34-40

Etap 6: J 13,34-35; 15,12-17

Etap 7: 1 J 2,7-10†; 3,11†.23†

170. Przebaczanie bliźnim (warunek Bożego przebaczenia)

Etap 3: Mk 11,25

Etap 4: Łk 6,37; 11,4; 17,3-4

Etap 5: Mt 6,12.14-15; 18,21-35

Etap 7: Ef 4,32; Kol 3,13; 1 Klem 13,2; Did 8,2

171. Uczy modlić się (w tym „Ojcze nasz”); prośby do Ojca w Jego imię

Etap 3: Mk 9,29; 11,24-25; 14,38

Etap 4: Łk 11,1-13; 18,1-8; 22,40.46

Etap 5: Mt 6,5-15; 7,7-11; 9,38; 18,19; 21,22; 26,41

Etap 6: J 14,13-14; 15,7.16; 16,23-24.26

Etap 7: Did 8,2-3

172. Błogosławi ubogich; ostrzega przed bogactwem

Etap 3: Mk 10,17-27; 12,41-44

Etap 4: Łk 6,20-26; 12,13-21.33-34; 14,12-14.33; 16,9-13.19-31; 18,22-25; 21,1-4

Etap 5: Mt 5,3; 6,19-24; 19,21-24

173. Wzywa do naśladowania aż do krzyża (zaparcie się siebie, utrata życia)

Etap 3: Mk 8,34-38; 10,28-31.38-39

Etap 4: Łk 9,23-26.57-62; 14,25-33; 18,28-30

Etap 5: Mt 8,21-22; 10,37-39; 16,24-26; 19,27-29; 20,22-23

Etap 6: J 12,25-26

Etap 7: Hbr 13,13; Ap 14,4

174. Naucza o służbie i pokorze („kto chce być pierwszy…”); myje uczniom nogi

Etap 3: Mk 9,33-35; 10,42-44

Etap 4: Łk 9,46-48; 14,7-11; 17,7-10; 18,14; 22,24-27

Etap 5: Mt 18,1-4; 20,25-28; 23,11-12

Etap 6: J 13,12-17

Etap 7: 1 Klem 13,1†

175. Błogosławi dzieci; wzywa, by przyjąć królestwo jak dziecko

Etap 3: Mk 9,36-37; 10,13-16

Etap 4: Łk 9,47-48; 18,15-17

Etap 5: Mt 18,2-5; 19,13-15

176. Wymaga wiary i ufności wobec Boga (moc wiary; „twoja wiara cię uzdrowiła”)

Etap 3: Mk 1,15; 4,40; 5,34.36; 9,19.23-24; 10,52; 11,22-24

Etap 4: Łk 7,9.50; 8,25.48.50; 9,41; 17,5-6.19; 18,42

Etap 5: Mt 8,10.13.26; 9,22.28-29; 14,31; 15,28; 16,8; 17,17.20; 21,21-22

Etap 6: J 4,50

177. Zapowiada znaki końca i wzywa do czujności

Etap 3: Mk 13,3-37

Etap 4: Łk 12,35-48.54-56; 17,22-37; 21,7-36

Etap 5: Mt 24,3-51; 25,13

Etap 7: Ap 16,15

178. Zapowiada zburzenie Świątyni i Jerozolimy

Etap 3: Mk 13,1-2

Etap 4: Łk 13,35; 19,41-44; 21,5-6.20-24; 23,28-31

Etap 5: Mt 23,38; 24,1-2

179. Zapowiada własną mękę, śmierć i zmartwychwstanie

Etap 3: Mk 2,20; 8,31-32; 9,9-12.31; 10,32-34; 12,7-8; 14,8.21.27-28

Etap 4: Łk 5,35; 9,22.44; 12,50; 13,32-33; 17,25; 18,31-33; 20,15; 22,15-16.37; 24,6-7

Etap 5: Mt 9,15; 12,40; 16,21; 17,9.12.22-23; 20,17-19; 21,38-39; 26,2.12.32; 27,63

Etap 6: J 2,19-22; 10,11.15.17-18; 12,7.24.32-33; 16,16-22; 18,32

180. Zapowiada prześladowania uczniów

Etap 3: Mk 13,9-13

Etap 4: Łk 6,22-23; 12,11-12; 21,12-19

Etap 5: Mt 5,10-12; 10,16-25.34-36; 24,9-14

Etap 6: J 15,18-25; 16,1-4.33; 17,14

Etap 7: 2 Tm 3,12

181. Objawia Boga jako troskliwego Ojca uczniów („Ojciec wasz niebieski”; nie troszczcie się)

Etap 3: Mk 11,25

Etap 4: Łk 6,35-36; 11,2.11-13; 12,6-7.22-32

Etap 5: Mt 5,16.45.48; 6,1.4.6.8-9.14-15.18.25-34; 7,11; 10,20.29-31; 18,10.14

Etap 6: J 16,27; 20,17

Etap 7: Did 8,2

182. Ostrzega przed sądem i gehenną

Etap 3: Mk 3,28-29; 9,43-48

Etap 4: Łk 10,12-15; 11,31-32; 12,4-5.46-48.58-59; 13,3.5.24-28; 16,22-28; 17,1-2

Etap 5: Mt 5,22.29-30; 7,13.19; 8,12; 10,15.28; 11,20-24; 12,31-32.36-37; 13,42.50; 18,8-9.34-35; 22,13; 23,33; 25,30.41.46

Etap 6: J 3,36; 5,29; 15,6

Etap 7: 1 Klem 46,8

183. Krytykuje faryzeuszy i uczonych w Piśmie („biada”, obłuda)

Etap 3: Mk 7,6-13; 8,15; 12,38-40

Etap 4: Łk 11,39-52; 12,1; 16,14-15; 18,9-14; 20,45-47

Etap 5: Mt 6,2.5.16; 15,3-9.12-14; 16,6.11-12; 22,18; 23,1-36

Etap 6: J 5,41-44; 8,44.47; 9,40-41

184. Spór o podatek (dla Cezara; podatek świątynny)

Etap 3: Mk 12,13-17

Etap 4: Łk 20,20-26

Etap 5: Mt 17,24-27; 22,15-22

185. „Nie sądźcie”; miara, jaką mierzycie

Etap 3: Mk 4,24

Etap 4: Łk 6,37-38

Etap 5: Mt 7,1-5

Etap 7: 1 Klem 13,2

186. Czyni cuda („dzieła mocy”, „niezwykłe czyny”) – ogólnie

Etap 3: Mk 6,2.5

Etap 4: Łk 5,17; 7,21-22; 24,19

Etap 5: Mt 11,2-5.20-23; 13,54.58

Etap 6: J 21,25

Etap 7: Dz 1,1; 2,22; JF Ant. 18,63

187. Uzdrawia chorych (gorączka, paraliż, ślepota, głuchota, trąd, krwotok i in.)

Etap 3: Mk 1,29-34.40-42; 2,1-12; 3,1-5.10; 5,25-34; 6,54-56; 7,32-37; 8,22-26; 10,46-52

Etap 4: Łk 4,38-40; 5,12-26; 6,6-10.17-19; 7,21; 8,43-48; 9,11; 13,10-13.32; 14,2-4; 17,11-19; 18,35-43

Etap 5: Mt 4,23-24; 8,1-17; 9,1-8.18-35; 12,9-13.15.22; 14,14.34-36; 15,29-31; 19,2; 20,29-34; 21,14

Etap 6: J 4,46-54; 5,2-15; 9,1-7.10-11.15.25.30-32

Etap 7: Dz 10,38

188. Wypędza demony (egzorcyzmy)

Etap 3: Mk 1,23-27.34.39; 3,11.15.22; 5,1-20; 7,25-30; 9,14-29

Etap 4: Łk 4,33-36.41; 6,18; 7,21; 8,2.26-39; 9,37-43; 11,14.20; 13,32

Etap 5: Mt 4,24; 8,16.28-34; 9,32-34; 12,22.28; 15,22.28; 17,14-18

Etap 7: Dz 10,38

189. Demony rozpoznają Jego tożsamość („Święty Boży”, „Syn Boży”) i bywają uciszane

Etap 3: Mk 1,24.34; 3,11-12; 5,7

Etap 4: Łk 4,34.41; 8,28

Etap 5: Mt 8,29

Etap 7: Dz 19,15

190. Wskrzesza umarłych

Etap 3: Mk 5,21-24.35-43

Etap 4: Łk 7,11-17.22; 8,40-42.49-56

Etap 5: Mt 9,18-19.23-26; 11,5

Etap 6: J 11,1-44

191. Rozmnaża chleby

Etap 3: Mk 6,32-44; 8,1-10

Etap 4: Łk 9,10-17

Etap 5: Mt 14,13-21; 15,32-39

Etap 6: J 6,1-14

192. Panuje nad wichrem i morzem (ucisza burzę, chodzi po wodzie)

Etap 3: Mk 4,35-41; 6,45-52

Etap 4: Łk 8,22-25

Etap 5: Mt 8,23-27; 14,22-33

Etap 6: J 6,16-21

193. Figowiec usycha na Jego słowo

Etap 3: Mk 11,12-14.20-21

Etap 5: Mt 21,18-22

194. Uzdrawia na odległość, samym słowem

Etap 3: Mk 7,29-30

Etap 4: Łk 7,1-10

Etap 5: Mt 8,5-13.16; 15,28

Etap 6: J 4,46-54; 5,8-9

195. Uzdrawia dotykiem lub gestem (ślina, błoto); moc wychodzi z Niego

Etap 3: Mk 1,31.41; 5,27-30.41; 6,56; 7,33; 8,23-25; 9,27

Etap 4: Łk 4,39-40; 5,13; 6,19; 7,14; 8,44-46.54; 13,13; 22,51

Etap 5: Mt 8,3.15; 9,20-21.25.29; 14,36; 20,34

Etap 6: J 9,6.11.15

196. Uzdrowienie dokonane etapami Etap 3: Mk 8,22-26
197. Niewiara ogranicza Jego cuda („nie mógł tam zdziałać żadnego cudu”)

Etap 3: Mk 6,5-6

Etap 5: Mt 13,58

198. Odmawia znaku na żądanie; „znak Jonasza”

Etap 3: Mk 8,11-12

Etap 4: Łk 11,16.29-30

Etap 5: Mt 12,38-40; 16,1-4

199. Nakazuje milczenie o swej tożsamości lub cudach („tajemnica mesjańska”)

Etap 3: Mk 1,25.34.43-44; 3,12; 5,43; 7,24.36; 8,26.30; 9,9.30

Etap 4: Łk 4,35.41; 5,14; 8,56; 9,21

Etap 5: Mt 8,4; 9,30; 12,16; 16,20; 17,9

200. Przyciąga tłumy; Jego sława się rozchodzi; pozyskuje wielu Żydów i Greków

Etap 3: Mk 1,28.33.37.45; 2,2.12-13; 3,7-10; 5,20-21.24.42; 6,31-34.54-56; 7,36-37; 10,46; 12,37

Etap 4: Łk 4,14-15.37.40.42; 5,15.26; 6,17-19; 7,16-17; 9,43; 12,1; 13,17; 18,43; 19,48; 21,38; 23,48

Etap 5: Mt 4,24-25; 7,28; 9,26.31.33; 12,15.23; 15,30-31; 19,2; 22,33

Etap 6: J 12,9.17-19

Etap 7: JF Ant. 18,63

201. Ludzie różnie Go oceniają (Jan Chrzciciel, Eliasz, jeden z proroków)

Etap 3: Mk 6,14-16; 8,27-28

Etap 4: Łk 9,7-8.18-19

Etap 5: Mt 14,1-2; 16,13-14

Etap 6: J 7,12.40-43; 9,16-17; 10,19-21

202. Piotr wyznaje Jego tożsamość („Ty jesteś Mesjaszem”, „Świętym Bożym”)

Etap 3: Mk 8,29

Etap 4: Łk 9,20

Etap 5: Mt 16,16

Etap 6: J 6,68-69

203. Uczniowie Go nie rozumieją („zatwardziałe serca”, niezrozumienie)

Etap 3: Mk 4,10-13.40-41; 6,52; 7,17-18; 8,14-21.32-33; 9,10.32; 10,13.24.26.32.35-41; 14,37-41

Etap 4: Łk 8,9.25; 9,45; 18,34

Etap 5: Mt 13,10.36.51; 15,15-16; 16,5-12.22-23; 17,16.19-20; 20,20-24

Etap 6: J 6,60-61.66; 10,6; 11,12-13; 12,16; 13,7.12.28; 14,5.8-9; 16,17-18

204. Uczniowie opuszczają Go w czasie męki (rozproszenie, ucieczka)

Etap 3: Mk 14,27.50-52

Etap 5: Mt 26,31.56

Etap 6: J 16,32

205. Przebywa z celnikami i grzesznikami, jada z nimi

Etap 3: Mk 2,15-17

Etap 4: Łk 5,29-32; 7,34.36-50; 15,1-2; 19,1-10

Etap 5: Mt 9,10-13; 11,19; 21,31-32

206. Sam odpuszcza grzechy (w czasie ziemskiej działalności)

Etap 3: Mk 2,5-10

Etap 4: Łk 5,20-24; 7,47-49

Etap 5: Mt 9,2-6

207. Kobiety towarzyszą Mu i usługują; są świadkami ukrzyżowania i pogrzebu

Etap 3: Mk 15,40-41.47

Etap 4: Łk 8,2-3; 23,49.55-56

Etap 5: Mt 27,55-56.61

Etap 6: J 19,25

208. Pomaga nie-Żydom (poganom, Samarytanom)

Etap 3: Mk 5,1-20; 7,24-30

Etap 4: Łk 4,25-27; 7,2-10; 8,26-39; 9,52; 17,16-18

Etap 5: Mt 8,5-13.28-34; 15,21-28

Etap 6: J 4,4-42

209. Odrzucony w rodzinnym mieście lub przez „swoich”

Etap 3: Mk 6,1-6

Etap 4: Łk 4,22-30

Etap 5: Mt 13,53-58

Etap 6: J 1,11; 4,44

210. Władze religijne spiskują przeciw Niemu i chcą Go zabić

Etap 3: Mk 3,6; 11,18; 12,12; 14,1-2.55

Etap 4: Łk 6,11; 11,53-54; 19,47; 20,19-20; 22,2

Etap 5: Mt 12,14; 21,15.45-46; 26,3-5

Etap 6: J 5,16.18; 7,1.19-20.25.30.32.44-48; 8,37.40.59; 10,31.39; 11,8.46-53.57; 12,10-11.42

211. Herod Antypas wobec Jezusa (opinie, groźba, przesłuchanie)

Etap 3: Mk 6,14-16; 8,15

Etap 4: Łk 9,7-9; 13,31-33; 23,6-12.15

Etap 5: Mt 14,1-2

Etap 7: Dz 4,27

212. Modli się (często na osobności, przed ważnymi decyzjami)

Etap 3: Mk 1,35; 6,46; 14,32.35.39

Etap 4: Łk 3,21; 5,16; 6,12; 9,18.28-29; 11,1; 22,41.44†

Etap 5: Mt 14,23; 26,36.39.42.44

Etap 6: J 11,41-42; 17,1-26

Etap 7: Hbr 5,7

213. Zwraca się do Boga „Abba”, „Ojcze”

Etap 3: Mk 14,36

Etap 4: Łk 10,21-22; 22,42; 23,34†.46

Etap 5: Mt 11,25-26; 26,39.42

Etap 6: J 11,41; 12,27-28; 17,1.5.11.21.24-25

214. Współczucie, litość, miłosierdzie wobec potrzebujących

Etap 3: Mk 1,41†; 6,34; 8,2

Etap 4: Łk 7,13

Etap 5: Mt 9,36; 14,14; 15,32; 20,34; 23,37†

Etap 7: 1 Tm 1,16; Hbr 2,17; 4,15; Jud 1,21

215. Gniew lub oburzenie Jezusa wyraźnie wspomniane

Etap 3: Mk 1,41†.43; 3,5; 10,14

Etap 6: J 2,17; 11,33.38

Etap 7: Ap 6,16-17

216. Smutek, trwoga, płacz

Etap 3: Mk 3,5; 7,34; 8,12; 14,33-34

Etap 4: Łk 12,50; 19,41; 22,44†

Etap 5: Mt 26,37-38

Etap 6: J 11,33-35.38; 12,27; 13,21

Etap 7: Hbr 5,7

217. Dziwi się (niewierze lub wierze ludzi)

Etap 3: Mk 6,6

Etap 4: Łk 7,9

Etap 5: Mt 8,10

218. Ludzkie potrzeby: zmęczenie, głód, pragnienie, sen

Etap 3: Mk 4,38; 11,12

Etap 4: Łk 4,2; 8,23

Etap 5: Mt 4,2; 8,24; 21,18

Etap 6: J 4,6-7; 19,28

219. Uznany za niewinnego wobec zarzutów (Piłat, Herod, Judasz, łotr, setnik)

Etap 3: Mk 15,14

Etap 4: Łk 23,4.14-15.22.41.47

Etap 5: Mt 27,4.19.23-24

Etap 6: J 18,38; 19,4.6

Etap 7: Dz 3,13; 13,28

220. Jego mądrość budzi podziw („skąd u Niego ta mądrość?”; „mąż mądry”)

Etap 3: Mk 6,2

Etap 4: Łk 2,40.47.52

Etap 5: Mt 13,54

Etap 6: J 7,15

Etap 7: JF Ant. 18,63

221. Przewiduje przyszłe wydarzenia (zdradę, zaparcie się, szczegóły zdarzeń)

Etap 3: Mk 11,2-6; 14,13-15.18-21.27-30.42

Etap 4: Łk 19,30-34; 22,10-13.21-22.34.61

Etap 5: Mt 21,2-3; 26,18.21-25.31-34.75

Etap 6: J 6,64.70-71; 11,11.14; 13,11.18-19.21-27.36-38; 21,18-19

Etap 7: 2 P 1,14; 1 Klem 44,1

222. Nie zna dnia ani godziny końca („ani Syn, tylko Ojciec”)

Etap 3: Mk 13,32

Etap 5: Mt 24,36

223. Pyta, by się czegoś dowiedzieć („Kto Mnie dotknął?”, „Ile macie chlebów?”)

Etap 3: Mk 5,9.30-32; 6,38; 8,5.23.27.29; 9,16.21.33; 11,13

Etap 4: Łk 8,45-46

Etap 5: Mt 15,34; 16,13.15; 17,25

Etap 6: J 6,5; 11,34

224. Uroczysty wjazd do Jerozolimy (osiołek, „Hosanna”)

Etap 3: Mk 11,1-11

Etap 4: Łk 19,28-40

Etap 5: Mt 21,1-11

Etap 6: J 12,12-19

225. Oczyszczenie Świątyni (wypędzenie kupców)

Etap 3: Mk 11,15-17

Etap 4: Łk 19,45-46

Etap 5: Mt 21,12-13

Etap 6: J 2,13-17

226. Namaszczony przez kobietę wonnym olejkiem

Etap 3: Mk 14,3-9

Etap 4: Łk 7,36-38

Etap 5: Mt 26,6-13

Etap 6: J 11,2; 12,1-8

227. Zdrajcą jest Judasz Iskariota, jeden z Dwunastu

Etap 3: Mk 3,19; 14,10-11.18-21.43-45

Etap 4: Łk 6,16; 22,3-6.21-23.47-48

Etap 5: Mt 10,4; 26,14-16.21-25.47-50

Etap 6: J 6,70-71; 12,4-6; 13,2.11.18.21-30; 17,12; 18,2-5

Etap 7: Dz 1,16-17.25

228. Ostatnia Wieczerza jest wieczerzą paschalną

Etap 3: Mk 14,12-16

Etap 4: Łk 22,7-16

Etap 5: Mt 26,17-19

229. Modlitwa i trwoga w Getsemani („oddal ode Mnie ten kielich”)

Etap 3: Mk 14,32-42

Etap 4: Łk 22,39-46

Etap 5: Mt 26,36-46

Etap 6: J 12,27†; 18,1.11

Etap 7: Hbr 5,7

230. Pojmanie (pocałunek Judasza, miecz)

Etap 3: Mk 14,43-49

Etap 4: Łk 22,47-53

Etap 5: Mt 26,47-56

Etap 6: J 18,1-12

Etap 7: Dz 1,16

231. Przesłuchanie lub proces przed arcykapłanem i Sanhedrynem

Etap 3: Mk 14,53-65

Etap 4: Łk 22,54.66-71

Etap 5: Mt 26,57-68

Etap 6: J 18,12-14.19-24

Etap 7: Dz 13,27-28†

232. Zaparcie się Piotra

Etap 3: Mk 14,66-72

Etap 4: Łk 22,54-62

Etap 5: Mt 26,69-75

Etap 6: J 18,15-18.25-27

233. Osądzony przez Poncjusza Piłata

Etap 3: Mk 15,1-15.43-45

Etap 4: Łk 23,1-25

Etap 5: Mt 27,2.11-26

Etap 6: J 18,28-40; 19,1-16.38

Etap 7: Dz 3,13; 4,27; 13,28; 1 Tm 6,13; JF Ant. 18,64

234. Odmawia wina zaprawionego mirrą (żółcią) przed ukrzyżowaniem

Etap 3: Mk 15,23

Etap 5: Mt 27,34

235. Uwolnienie Barabasza zamiast Jezusa

Etap 3: Mk 15,6-15

Etap 4: Łk 23,18-25

Etap 5: Mt 27,15-26

Etap 6: J 18,39-40

Etap 7: Dz 3,14

236. Biczowany i wyszydzony przez żołnierzy (korona z ciernia, purpura)

Etap 3: Mk 14,65; 15,15-20

Etap 4: Łk 22,63-65; 23,11.36

Etap 5: Mt 26,67-68; 27,26-31

Etap 6: J 18,22; 19,1-3

237. Szymon z Cyreny niesie Jego krzyż

Etap 3: Mk 15,21

Etap 4: Łk 23,26

Etap 5: Mt 27,32

238. Ukrzyżowany poza miastem (Golgota, „za bramą”)

Etap 3: Mk 15,20.22

Etap 4: Łk 23,33

Etap 5: Mt 27,32-33

Etap 6: J 19,17.20

Etap 7: Hbr 13,12

239. Ukrzyżowany między dwoma złoczyńcami

Etap 3: Mk 15,27.32

Etap 4: Łk 23,32-33.39-43

Etap 5: Mt 27,38.44

Etap 6: J 19,18

240. Napis na krzyżu: „Król Żydowski”

Etap 3: Mk 15,26

Etap 4: Łk 23,38

Etap 5: Mt 27,37

Etap 6: J 19,19-22

241. Podział Jego szat (Ps 22,19)

Etap 3: Mk 15,24

Etap 4: Łk 23,34

Etap 5: Mt 27,35

Etap 6: J 19,23-24

242. Szyderstwa pod krzyżem („innych wybawiał…”)

Etap 3: Mk 15,29-32.35-36

Etap 4: Łk 23,35-39

Etap 5: Mt 27,39-44.47-49

243. Ciemność nad całą ziemią

Etap 3: Mk 15,33

Etap 4: Łk 23,44-45

Etap 5: Mt 27,45

244. Słowa z krzyża: „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?”

Etap 3: Mk 15,34

Etap 5: Mt 27,46

245. Kobiety (także matka i uczeń umiłowany) pod krzyżem

Etap 3: Mk 15,40-41

Etap 4: Łk 23,49

Etap 5: Mt 27,55-56

Etap 6: J 19,25-27

246. Zasłona przybytku rozdziera się

Etap 3: Mk 15,38

Etap 4: Łk 23,45

Etap 5: Mt 27,51

247. Wyznanie setnika pod krzyżem („Syn Boży” / „sprawiedliwy”)

Etap 3: Mk 15,39

Etap 4: Łk 23,47

Etap 5: Mt 27,54

248. Pochowany przez Józefa z Arymatei (w grobie wykutym w skale)

Etap 3: Mk 15,42-46

Etap 4: Łk 23,50-53

Etap 5: Mt 27,57-60

Etap 6: J 19,38-42

249. Pusty grób

Etap 3: Mk 16,1-8

Etap 4: Łk 24,1-11.12†.22-24

Etap 5: Mt 28,1-8

Etap 6: J 20,1-10

250. Anioł (młodzieniec, dwaj mężowie) przy grobie

Etap 3: Mk 16,5-7

Etap 4: Łk 24,4-7.23

Etap 5: Mt 28,2-7

Etap 6: J 20,12-13

251. Kobiety pierwszymi świadkami pustego grobu

Etap 3: Mk 16,1-8

Etap 4: Łk 24,1-11.22-24

Etap 5: Mt 28,1-8

Etap 6: J 20,1-2.11

252. Lęk, zdumienie lub niedowiarstwo świadków zmartwychwstania

Etap 3: Mk 16,8

Etap 4: Łk 24,11.37-41

Etap 5: Mt 28,17

Etap 6: J 20,25.27

253. Przyjdzie „na obłokach” z mocą i chwałą (Dn 7,13)

Etap 3: Mk 13,26; 14,62

Etap 4: Łk 21,27

Etap 5: Mt 24,30; 26,64

Etap 7: Dz 1,11†; Ap 1,7; 14,14; Did 16,8

254. Uczta w królestwie („będę pił nowe wino w królestwie”; uczta Baranka)

Etap 3: Mk 14,25

Etap 4: Łk 13,28-29; 14,15-24; 22,16-18.29-30

Etap 5: Mt 8,11; 22,2-10; 25,10; 26,29

Etap 7: Ap 19,9

255. Psalm 22 odniesiony wprost do Jezusa (cytat lub formuła wypełnienia)

Etap 3: Mk 15,34

Etap 5: Mt 27,46

Etap 6: J 19,24

Etap 7: Hbr 2,12; 1 Klem 16,15-16

256. Sam odczytuje Pisma jako mówiące o Nim (także jako zmartwychwstały)

Etap 3: Mk 12,10-11.35-37; 14,21.27

Etap 4: Łk 4,17-21; 18,31; 20,17.41-44; 22,37; 24,25-27.44-47

Etap 5: Mt 21,16.42; 22,41-45; 26,24.31.54

Etap 6: J 5,39.45-47; 10,34-36; 13,18; 15,25

257. Pierwszy dzień tygodnia („dzień Pański”) jako dzień Jego zmartwychwstania lub zgromadzenia

Etap 3: Mk 16,2

Etap 4: Łk 24,1

Etap 5: Mt 28,1

Etap 6: J 20,1.19.26

Etap 7: Dz 20,7; Ap 1,10; Did 14,1

258. Oskarżany o bluźnierstwo

Etap 3: Mk 2,7; 14,63-64

Etap 4: Łk 5,21; 22,71†

Etap 5: Mt 9,3; 26,65-66

Etap 6: J 10,31-33.36; 19,7

259. Oskarżany o opętanie i konszachty z Belzebubem; nazwany „Samarytaninem”

Etap 3: Mk 3,22.30

Etap 4: Łk 11,15

Etap 5: Mt 9,34; 10,25; 12,24

Etap 6: J 7,20; 8,48.52; 10,20

260. Uważany za szaleńca („odszedł od zmysłów”)

Etap 3: Mk 3,21

Etap 6: J 10,20

261. Oskarżany o łamanie szabatu

Etap 3: Mk 2,24; 3,2

Etap 4: Łk 6,2.7; 13,14; 14,1.3

Etap 5: Mt 12,2.10

Etap 6: J 5,16.18; 9,16.24

262. Oskarżenie polityczne (podburzanie ludu, zakaz płacenia podatku, „mieni się królem”, „przeciw Cezarowi”)

Etap 3: Mk 15,2-3

Etap 4: Łk 23,2.5

Etap 5: Mt 27,11

Etap 6: J 19,12

Etap 7: Dz 17,7

263. Oskarżany, że zburzy Świątynię

Etap 3: Mk 14,57-58; 15,29

Etap 5: Mt 26,60-61; 27,40

Etap 7: Dz 6,14

264. „Sprawiedliwy” (dikaios)

Etap 4: Łk 23,47

Etap 5: Mt 27,19

Etap 7: Dz 3,14; 7,52; 22,14; 2 Tm 4,8; 1 P 3,18; 1 J 2,1.29

265. Światłość (świata, dla narodów); gwiazda poranna; „Wschodzące Słońce”

Etap 4: Łk 1,78-79; 2,32

Etap 5: Mt 4,16

Etap 6: J 1,4-9; 3,19-21; 8,12; 9,5; 12,35-36.46

Etap 7: Dz 26,23; Ef 5,14; 2 P 1,19†; 1 J 2,8†; Ap 2,28; 21,23; 22,16; 1 Klem 36,2†

266. Utożsamiony ze zbawieniem i nadzieją („nasze zbawienie”, „nasza nadzieja”)

Etap 4: Łk 2,30

Etap 7: Kol 1,27; 1 Tm 1,1; Tt 2,13; 1 Klem 36,1

267. Przewyższa wielkie postacie i instytucje Izraela (Mojżesz, Abraham, Jakub, Jonasz, Salomon, Świątynia) oraz aniołów

Etap 4: Łk 11,31-32

Etap 5: Mt 12,6.41-42

Etap 6: J 2,19-21; 4,12; 8,52-53

Etap 7: Hbr 1,4-14; 3,3-6; Ap 21,22; 1 Klem 36,2

268. Poczęty z Ducha Świętego, narodzony z Maryi Dziewicy

Etap 4: Łk 1,27.34-35

Etap 5: Mt 1,18-25

269. Narodzenie zapowiedziane przez anioła; imię „Jezus” nadane z polecenia Bożego

Etap 4: Łk 1,26-38; 2,9-12.21

Etap 5: Mt 1,20-21.25

270. Narodzony w Betlejem judzkim, za panowania Heroda Wielkiego

Etap 4: Łk 2,4-7.11.15

Etap 5: Mt 2,1.5-6

271. Okoliczności narodzenia według Łk: spis ludności, żłób, pasterze, aniołowie Etap 4: Łk 2,1-20
272. Obrzezanie i ofiarowanie w świątyni; świadectwo Symeona i Anny Etap 4: Łk 2,21-38
273. Dwunastoletni w świątyni („w sprawach mojego Ojca”) Etap 4: Łk 2,41-51
274. Wzrastał w mądrości i łasce; „nauczył się posłuszeństwa”; „udoskonalony” przez cierpienia

Etap 4: Łk 2,40.52

Etap 7: Hbr 2,10; 5,8-9

275. Rodowód (genealogia)

Etap 4: Łk 3,23-38

Etap 5: Mt 1,1-17

276. Józef jako (prawny, przypuszczalny) ojciec; nazywany „synem Józefa”

Etap 4: Łk 1,27; 2,4-5.16.33.41-48; 3,23; 4,22

Etap 5: Mt 1,16.18-25; 2,13-14.19-23; 13,55

Etap 6: J 1,45; 6,42

277. Podany przybliżony wiek („około trzydziestu lat”; „nie masz jeszcze pięćdziesięciu lat”)

Etap 4: Łk 3,23

Etap 6: J 8,57

278. Krewny Jana Chrzciciela Etap 4: Łk 1,36
279. Powierza Piotrowi szczególną rolę (skała i klucze; umacnianie braci; „paś owce moje”)

Etap 4: Łk 22,31-32

Etap 5: Mt 16,18-19

Etap 6: J 21,15-17

280. Miłość nieprzyjaciół; nieodpłacanie złem

Etap 4: Łk 6,27-36

Etap 5: Mt 5,38-48

281. Ukazuje Boga szukającego zagubionych (owca, drachma, syn marnotrawny)

Etap 4: Łk 15,3-32

Etap 5: Mt 18,12-14

282. Złota reguła („Wszystko, co byście chcieli…”)

Etap 4: Łk 6,31

Etap 5: Mt 7,12

283. Cudowny połów ryb

Etap 4: Łk 5,1-11

Etap 6: J 21,1-11

284. Przyjaźń z Martą i Marią (i Łazarzem)

Etap 4: Łk 10,38-42

Etap 6: J 11,1-5.19-45; 12,1-3.9

285. Radość Jezusa

Etap 4: Łk 10,21

Etap 6: J 15,11; 17,13

Etap 7: Hbr 12,2

286. Unosi ręce i błogosławi uczniów przy rozstaniu Etap 4: Łk 24,50-51
287. Mowa pożegnalna przy wieczerzy

Etap 4: Łk 22,21-38

Etap 6: J 13,1-38; 14,1-31

288. Uzdrawia ucho sługi przy pojmaniu Etap 4: Łk 22,50-51
289. Płaczące „córki jerozolimskie” Etap 4: Łk 23,27-31
290. Obiecuje raj skruszonemu złoczyńcy Etap 4: Łk 23,43
291. Słowa z krzyża: „Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą, co czynią” Etap 4: Łk 23,34†
292. Słowa z krzyża: „Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mego” Etap 4: Łk 23,46
293. Cielesność zmartwychwstałego (dotyk, rany, wspólne jedzenie)

Etap 4: Łk 24,37-43

Etap 5: Mt 28,9

Etap 6: J 20,20.25.27; 21,9-13

Etap 7: Dz 1,4†; 10,41

294. Zmartwychwstały nie od razu rozpoznany

Etap 4: Łk 24,16.31

Etap 6: J 20,14-16; 21,4.12

295. Wstąpił do nieba (wniebowstąpienie)

Etap 4: Łk 9,51; 24,50-51†

Etap 6: J 6,62; 7,33-36; 8,14.21-22; 13,1.3.33.36; 14,2-4.12.28; 16,5.7.10.16-17.28; 20,17

Etap 7: Dz 1,2.9-11.22; Ef 4,8-10; 1 Tm 3,16; Hbr 4,14; 6,20; 1 P 3,22; Ap 12,5

296. Dwunastu zasiądzie na tronach, sądząc Izraela

Etap 4: Łk 22,30

Etap 5: Mt 19,28

297. Przez Niego (w Jego imię) głoszone jest odpuszczenie grzechów

Etap 4: Łk 24,47

Etap 5: Mt 26,28

Etap 6: J 20,23

Etap 7: Dz 2,38; 5,31; 10,43; 13,38; 26,18; Ef 1,7; 4,32; Kol 1,14; 2,13; 3,13; Hbr 10,18; 1 J 2,12

298. „Żarłok i pijak, przyjaciel celników i grzeszników”

Etap 4: Łk 7,34

Etap 5: Mt 11,19

299. Oskarżany o zwodzenie ludu („zwodziciel”)

Etap 4: Łk 23,2.5.14

Etap 5: Mt 27,63

Etap 6: J 7,12.47

300. „Emmanuel – Bóg z nami” Etap 5: Mt 1,23
301. Okoliczności narodzenia według Mt: mędrcy i gwiazda, ucieczka do Egiptu, rzeź dzieci Etap 5: Mt 2,1-23
302. Przekazuje uczniom władzę „związywania i rozwiązywania” albo odpuszczania grzechów

Etap 5: Mt 16,19; 18,18

Etap 6: J 20,23

303. Pobożność w ukryciu (jałmużna, modlitwa, post); zakaz przysięgi Etap 5: Mt 5,33-37; 6,1-18
304. Moneta w pysku ryby (na podatek świątynny) Etap 5: Mt 17,27
305. Los Judasza (śmierć, „pole krwi”)

Etap 5: Mt 27,3-10

Etap 7: Dz 1,18-19

306. Mógłby wezwać „dwanaście zastępów aniołów”, ale tego nie czyni Etap 5: Mt 26,53
307. Przy Jego śmierci trzęsienie ziemi, otwarte groby, wskrzeszeni święci Etap 5: Mt 27,51-53
308. Straż przy grobie; pieczęć Etap 5: Mt 27,62-66; 28,4.11-15
309. Zmartwychwstały ukazuje się najpierw kobiecie lub kobietom (Maria Magdalena)

Etap 5: Mt 28,9-10

Etap 6: J 20,14-18

310. Pogłoska, że uczniowie wykradli Jego ciało Etap 5: Mt 27,64; 28,11-15
311. „Jednorodzony” (monogenēs)

Etap 6: J 1,14.18; 3,16.18

Etap 7: 1 J 4,9

312. „Prorok podobny do Mojżesza” (Pwt 18,15), „ten Prorok, który ma przyjść”

Etap 6: J 6,14; 7,40

Etap 7: Dz 3,22-23; 7,37

313. „Słowo” (Logos) jako osoba

Etap 6: J 1,1.14

Etap 7: 1 J 1,1; Ap 19,13

314. Samookreślenia „Ja jestem…” z orzecznikiem (chleb życia, brama, dobry pasterz, zmartwychwstanie i życie, droga, prawda i życie, krzew winny) Etap 6: J 6,35.41.48.51; 8,12; 9,5; 10,7.9.11.14; 11,25; 14,6; 15,1.5
315. Jedność z Ojcem („Ja i Ojciec jedno jesteśmy”, wzajemne przebywanie) Etap 6: J 10,30.38; 14,10-11.20; 17,11.21-23
316. Wielokrotnie przybywa do Jerozolimy na święta (działalność obejmuje kilka Paschy) Etap 6: J 2,13.23; 4,45; 5,1; 6,4; 7,2.8.10.14.37; 10,22; 11,55; 12,1.12.20; 13,1
317. Jego uczniowie udzielają chrztu już za Jego działalności Etap 6: J 3,22.26; 4,1-2
318. Przemienia wodę w wino (Kana) Etap 6: J 2,1-11
319. Cuda nazwane „znakami” objawiającymi Jego chwałę lub posłannictwo

Etap 6: J 2,11.23; 3,2; 4,48.54; 5,36; 6,2.14.26.30; 7,31; 9,16; 10,25.32.37-38; 11,47; 12,18.37; 20,30-31

Etap 7: Dz 2,22

320. „Uczeń, którego Jezus miłował” Etap 6: J 13,23; 19,26; 20,2-8; 21,7.20-24
321. Wszechwiedza („Panie, Ty wiesz wszystko”)

Etap 6: J 2,24-25; 13,3; 16,30; 18,4; 19,28; 21,17

Etap 7: Kol 2,3

322. Myje uczniom nogi Etap 6: J 13,2-15
323. Na słowa „Ja jestem” zbrojni cofają się i padają na ziemię Etap 6: J 18,6
324. Sam niesie swój krzyż Etap 6: J 19,17
325. Słowa z krzyża do matki i ucznia („Niewiasto, oto syn twój”) Etap 6: J 19,26-27
326. Słowa z krzyża: „Pragnę” i „Wykonało się” Etap 6: J 19,28-30
327. Przebity włócznią; krew i woda; „kość Jego nie będzie złamana”

Etap 6: J 19,31-37

Etap 7: Ap 1,7

328. Umiera w dniu Przygotowania Paschy (w godzinie zabijania baranków) Etap 6: J 13,1†; 18,28; 19,14.31.42
329. Męka jako „godzina” uwielbienia; „wywyższenie” na krzyżu Etap 6: J 2,4; 3,14; 7,6.8.30; 8,20.28; 12,23.27-28.31-34; 13,1.31-32; 17,1
330. Galilejskie, nazaretańskie pochodzenie jako zarzut wobec Jego mesjańskości Etap 6: J 1,46; 6,42; 7,27.41-42.52
331. Arcykapłan, kapłan „na wzór Melchizedeka” Etap 7: Hbr 2,17; 3,1; 4,14-15; 5,5-6.10; 6,20; 7,1-28; 8,1-3; 9,11.25; 10,21; 1 Klem 36,1; 61,3; 64,1
332. Pośrednik (mesitēs) i poręczyciel przymierza Etap 7: 1 Tm 2,5; Hbr 7,22; 8,6; 9,15; 12,24
333. Głowa Kościoła (który jest Jego ciałem) i wszelkiej zwierzchności Etap 7: Ef 1,22; 4,15; 5,23; Kol 1,18; 2,10.19
334. „Alfa i Omega”, „Pierwszy i Ostatni”, „Początek” (archē) Etap 7: Kol 1,18; Ap 1,17; 2,8; 3,14; 22,13
335. „Wódz/Sprawca” (archēgos) życia, zbawienia, wiary Etap 7: Dz 3,15; 5,31; Hbr 2,10; 12,2
336. „Amen”, „Świadek wierny i prawdziwy”, „Wierny i Prawdziwy” Etap 7: 2 Tm 2,13; Hbr 3,2.5-6; Ap 1,5; 3,14; 19,11
337. Nazwany „apostołem” (wysłannikiem) Etap 7: Hbr 3,1
338. Zasiada na tronie Boga („tron Boga i Baranka”) Etap 7: Ap 3,21; 5,13†; 7,10.17; 22,1.3
339. Niezmienny i wieczny („wczoraj, dziś i na wieki ten sam”) Etap 7: Hbr 1,11-12; 7,3.16.24-25; 13,8
340. Jedyny godny otworzyć księgę z pieczęciami; wykonawca Bożego planu dziejów Etap 7: Ap 5,1-9; 6,1
341. Pokona eschatologicznego przeciwnika (antychryst, bestia) Etap 7: 2 Tes 2,3-12; Ap 17,14; 19,11-21
342. Od Niego nazwano wyznawców „chrześcijanami” Etap 7: Dz 11,26; 26,28; 1 P 4,16; Did 12,4; JF Ant. 18,64
343. Polemika z tymi, którzy przeczą, że przyszedł w ciele lub że jest Chrystusem („antychryści”) Etap 7: 2 P 2,1; 1 J 2,18-23; 4,1-6; 2 J 1,7; Jud 1,4

Aneks B. Indeks rozdziałów

Wykaz wszystkich 343 rozdziałów pism Etapów 2–7 (oraz fragmentów Józefa Flawiusza) z numerami opisów odnotowanych w danym rozdziale. „Brak opisu Jezusa” oznacza rozdział przeczytany, w którym Jezus nie jest opisywany (np. 1 Kor 13; Ap 8–10). Indeks nie jest konkordancją: numer pojawia się raz na rozdział. Jednostki Etapu 1 wymieniono w rozdz. 4.3; późniejsze zakończenie Mk i perykopę J 7,53–8,11 podano osobno.

Etap 2 – niesporne listy Pawła

Rz 1: 1, 2, 3, 5, 6, 17, 21, 25, 35, 45, 60, 67, 83, 107, 125, 126

Rz 2: 1, 2, 97, 119

Rz 3: 1, 2, 7, 23, 51, 52, 53, 55

Rz 4: 3, 7, 28, 35, 50, 55

Rz 5: 1, 2, 3, 5, 17, 27, 31, 49, 50, 53, 55, 57, 75, 85, 121

Rz 6: 1, 2, 3, 31, 34, 35, 47, 59, 65, 85, 86

Rz 7: 1, 2, 3, 35, 88, 125

Rz 8: 1, 2, 3, 5, 7, 14, 15, 28, 31, 33, 35, 42, 43, 46, 47, 50, 52, 58, 59, 77, 80, 94, 110, 112, 122

Rz 9: 1, 17, 18, 23, 47, 60, 73, 79, 124

Rz 10: 1, 3, 4, 7, 21, 23, 25, 35, 42, 55, 57, 61, 64, 88, 104

Rz 11: brak opisu Jezusa

Rz 12: 1, 3, 47, 111, 126

Rz 13: 1, 2, 3, 47

Rz 14: 1, 3, 31, 35, 45, 47, 50, 86, 126

Rz 15: 1, 2, 3, 5, 6, 9, 21, 25, 47, 60, 72, 91, 92, 96, 99, 113

Rz 16: 1, 2, 3, 47, 83, 126

1 Kor 1: 1, 2, 3, 4, 5, 20, 21, 47, 48, 50, 51, 55, 61, 65, 67, 78, 83, 100, 102, 107

1 Kor 2: 1, 2, 3, 4, 21, 82, 100, 103

1 Kor 3: 1, 2, 47, 79, 81

1 Kor 4: 1, 2, 3, 47, 48, 96, 97, 119, 126

1 Kor 5: 1, 3, 31, 48, 52, 67, 71, 110

1 Kor 6: 1, 3, 7, 9, 35, 47, 51, 55, 65, 67, 111

1 Kor 7: 1, 3, 22, 24, 47, 51, 126

1 Kor 8: 1, 2, 3, 4, 7, 12, 13, 31, 50, 93

1 Kor 9: 1, 3, 20, 21, 24, 37, 47, 87, 88, 105

1 Kor 10: 1, 3, 4, 12, 53, 66, 111, 123

1 Kor 11: 1, 3, 7, 21, 28, 29, 30, 31, 47, 48, 50, 53, 54, 66, 81, 96, 114, 119

1 Kor 12: 1, 3, 9, 64, 65, 111, 128

1 Kor 13: brak opisu Jezusa

1 Kor 14: 3, 24

1 Kor 15: 1, 2, 3, 5, 7, 11, 17, 19, 21, 31, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 43, 47, 48, 50, 56, 60, 75, 77, 81, 85, 86, 105, 106, 108, 109, 120, 122

1 Kor 16: 1, 2, 3, 47, 48, 61, 68, 83

2 Kor 1: 1, 2, 3, 5, 7, 21, 47, 48, 59, 60, 83, 107, 125

2 Kor 2: 1, 3, 21, 47

2 Kor 3: 1, 3, 4, 54, 82, 88, 112, 122, 125

2 Kor 4: 1, 2, 3, 7, 21, 35, 59, 76, 82, 84, 126

2 Kor 5: 1, 3, 31, 35, 47, 50, 52, 55, 94, 95, 116, 119, 121, 122, 127

2 Kor 6: 1, 56

2 Kor 7: brak opisu Jezusa

2 Kor 8: 1, 2, 3, 12, 16, 82, 96

2 Kor 9: 1, 21, 64

2 Kor 10: 1, 3, 21, 26

2 Kor 11: 1, 3, 5, 7, 21, 74, 126

2 Kor 12: 1, 3, 47, 61, 113, 115

2 Kor 13: 1, 2, 3, 9, 35, 83, 100, 110, 113

Ga 1: 1, 2, 3, 5, 7, 21, 25, 32, 33, 35, 47, 50, 56, 83, 87, 105, 107, 113, 126

Ga 2: 1, 2, 5, 23, 31, 32, 47, 50, 55, 59, 88, 94, 100, 110

Ga 3: 1, 2, 23, 25, 47, 50, 51, 58, 60, 65, 69, 88, 100, 101

Ga 4: 1, 2, 5, 14, 17, 18, 51, 58, 110, 112, 122

Ga 5: 1, 2, 3, 47, 59, 88, 100, 102

Ga 6: 1, 2, 3, 59, 83, 88, 100, 102, 122

Flp 1: 1, 2, 3, 21, 23, 47, 48, 59, 83, 112, 116, 126

Flp 2: 1, 2, 3, 4, 7, 8, 10, 11, 12, 15, 16, 17, 26, 27, 31, 44, 47, 48, 62, 63, 64, 96

Flp 3: 1, 2, 3, 11, 23, 35, 42, 47, 48, 55, 59, 70, 82, 100, 106, 120, 122

Flp 4: 1, 2, 3, 47, 83, 115, 118

1 Tes 1: 1, 2, 3, 5, 7, 35, 42, 47, 48, 49, 96

1 Tes 2: 1, 2, 3, 31, 47, 48, 98, 107

1 Tes 3: 1, 3, 4, 21, 47, 48, 61, 117

1 Tes 4: 1, 3, 24, 31, 35, 42, 47, 48, 89, 90, 117, 118, 119

1 Tes 5: 1, 2, 3, 31, 47, 48, 49, 50, 57, 83, 85

Flm 1: 1, 2, 3, 23, 47, 83

Etap 3 – Ewangelia według św. Marka

Mk 1: 1, 2, 4, 5, 18, 21, 60, 112, 129, 136, 137, 140, 143, 145, 146, 147, 148, 149, 151, 154, 155, 156, 159, 160, 161, 163, 164, 168, 176, 187, 188, 189, 195, 199, 200, 212, 214, 215

Mk 2: 3, 18, 74, 97, 130, 139, 156, 163, 164, 165, 179, 187, 200, 205, 206, 258, 261

Mk 3: 5, 19, 20, 56, 58, 87, 91, 141, 142, 153, 157, 162, 165, 182, 187, 188, 189, 199, 200, 210, 215, 216, 227, 259, 260, 261

Mk 4: 131, 154, 159, 162, 176, 185, 192, 203, 218

Mk 5: 3, 5, 62, 153, 158, 176, 187, 188, 189, 190, 195, 199, 200, 208, 223

Mk 6: 7, 17, 20, 87, 91, 132, 135, 138, 141, 142, 143, 144, 151, 154, 155, 160, 186, 187, 191, 192, 195, 197, 200, 201, 203, 209, 211, 212, 214, 217, 220, 223

Mk 7: 92, 153, 166, 168, 183, 187, 188, 194, 195, 199, 200, 203, 208, 216

Mk 8: 1, 5, 7, 24, 33, 36, 48, 64, 82, 98, 117, 119, 130, 153, 173, 179, 183, 187, 191, 195, 196, 198, 199, 201, 202, 203, 211, 214, 216, 223

Mk 9: 1, 5, 14, 23, 28, 36, 60, 67, 91, 93, 118, 129, 130, 131, 145, 148, 150, 151, 158, 159, 171, 174, 175, 176, 179, 182, 188, 195, 199, 203, 223

Mk 10: 6, 22, 28, 32, 36, 50, 51, 81, 82, 85, 94, 96, 98, 130, 131, 137, 152, 153, 154, 156, 159, 161, 164, 167, 168, 172, 173, 174, 175, 176, 179, 187, 200, 203, 215

Mk 11: 3, 6, 60, 134, 145, 152, 155, 163, 170, 171, 176, 181, 193, 210, 218, 221, 223, 224, 225

Mk 12: 1, 3, 5, 6, 43, 79, 80, 89, 97, 129, 131, 155, 159, 162, 163, 168, 169, 172, 179, 183, 184, 200, 210, 256

Mk 13: 5, 24, 25, 48, 67, 81, 82, 117, 118, 119, 130, 131, 140, 158, 161, 177, 178, 180, 222, 253

Mk 14: 1, 5, 7, 17, 18, 21, 25, 27, 28, 29, 33, 35, 42, 43, 48, 50, 53, 54, 60, 81, 98, 99, 130, 131, 135, 137, 155, 158, 159, 171, 179, 203, 204, 210, 212, 213, 216, 221, 226, 227, 228, 229, 230, 231, 232, 236, 253, 254, 256, 258, 263

Mk 15: 1, 5, 17, 31, 34, 57, 98, 99, 100, 133, 151, 207, 219, 233, 234, 235, 236, 237, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 244, 245, 246, 247, 248, 255, 262, 263

Mk 16: 35, 100, 137, 151, 249, 250, 251, 252, 257

Mk 16,9–20 (późniejsze zakończenie): 3, 23, 25, 37, 39, 43, 65, 67, 91, 106, 107, 113, 252, 295, 309

Etap 4 – Ewangelia według św. Łukasza

Łk 1: 3, 4, 5, 6, 51, 57, 60, 92, 108, 133, 136, 141, 143, 145, 265, 268, 269, 276, 278

Łk 2: 1, 3, 5, 6, 17, 18, 25, 51, 70, 92, 141, 142, 143, 220, 265, 266, 269, 270, 271, 272, 273, 274, 276

Łk 3: 4, 5, 6, 60, 69, 112, 119, 129, 145, 146, 147, 148, 212, 275, 276, 277

Łk 4: 1, 5, 14, 18, 60, 132, 136, 137, 139, 143, 147, 149, 151, 152, 155, 159, 161, 163, 164, 187, 188, 189, 195, 199, 200, 208, 209, 218, 256, 276

Łk 5: 3, 62, 74, 97, 130, 131, 139, 154, 156, 160, 162, 163, 164, 168, 179, 186, 187, 195, 199, 200, 205, 206, 212, 258, 283

Łk 6: 3, 19, 24, 96, 97, 130, 157, 159, 162, 165, 170, 172, 180, 181, 185, 187, 188, 195, 200, 210, 212, 227, 261, 280, 282

Łk 7: 3, 4, 57, 60, 97, 130, 131, 132, 134, 145, 161, 162, 176, 186, 187, 188, 190, 194, 195, 200, 205, 206, 208, 214, 217, 226, 298

Łk 8: 5, 19, 58, 62, 87, 131, 141, 153, 154, 158, 159, 161, 162, 176, 187, 188, 189, 190, 192, 195, 199, 203, 207, 208, 218, 223

Łk 9: 1, 5, 7, 14, 19, 20, 24, 28, 33, 36, 48, 64, 67, 82, 91, 93, 98, 117, 118, 119, 129, 130, 131, 148, 150, 152, 153, 154, 156, 158, 159, 173, 174, 175, 176, 179, 187, 188, 191, 199, 200, 201, 202, 203, 208, 211, 212, 295

Łk 10: 3, 5, 7, 11, 14, 20, 56, 67, 84, 91, 93, 131, 154, 159, 162, 168, 169, 182, 213, 284, 285

Łk 11: 3, 56, 97, 130, 141, 159, 166, 170, 171, 181, 182, 183, 188, 198, 210, 212, 259, 267

Łk 12: 3, 46, 48, 64, 119, 130, 159, 162, 164, 172, 177, 179, 180, 181, 182, 183, 200, 216

Łk 13: 3, 25, 56, 119, 132, 134, 152, 154, 155, 159, 160, 162, 165, 178, 179, 182, 187, 188, 195, 200, 211, 254, 261

Łk 14: 68, 89, 159, 162, 165, 172, 173, 174, 187, 254, 261

Łk 15: 160, 162, 205, 281

Łk 16: 22, 88, 159, 161, 162, 168, 172, 182, 183

Łk 17: 3, 33, 48, 62, 130, 131, 153, 159, 168, 170, 174, 176, 177, 179, 182, 187, 208

Łk 18: 3, 6, 28, 36, 48, 60, 81, 85, 130, 131, 137, 156, 159, 162, 168, 171, 172, 173, 174, 175, 176, 179, 183, 187, 200, 203, 256

Łk 19: 3, 48, 57, 60, 119, 130, 131, 133, 134, 152, 155, 162, 164, 178, 200, 205, 210, 216, 221, 224, 225

Łk 20: 1, 3, 5, 6, 43, 79, 80, 89, 97, 129, 131, 155, 161, 162, 163, 179, 183, 184, 210, 256

Łk 21: 24, 48, 51, 67, 82, 115, 118, 119, 130, 155, 172, 177, 178, 180, 200, 253

Łk 22: 1, 3, 5, 7, 27, 29, 30, 33, 42, 43, 46, 50, 53, 54, 60, 66, 72, 81, 96, 98, 108, 130, 131, 140, 155, 159, 171, 174, 179, 195, 210, 212, 213, 216, 221, 227, 228, 229, 230, 231, 232, 236, 254, 256, 258, 279, 287, 288, 296

Łk 23: 1, 31, 34, 98, 99, 100, 103, 108, 116, 129, 133, 151, 152, 178, 200, 207, 211, 213, 219, 233, 235, 236, 237, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 245, 246, 247, 248, 262, 264, 289, 290, 291, 292, 299

Łk 24: 1, 3, 5, 21, 25, 33, 35, 36, 37, 38, 39, 42, 44, 51, 60, 62, 66, 67, 82, 98, 100, 106, 107, 112, 130, 132, 137, 160, 179, 186, 249, 250, 251, 252, 256, 257, 286, 293, 294, 295, 297

Etap 5 – Ewangelia według św. Mateusza

Mt 1: 1, 2, 6, 17, 57, 60, 69, 141, 268, 269, 275, 276, 300

Mt 2: 1, 5, 6, 60, 62, 123, 133, 135, 137, 141, 143, 270, 276, 301

Mt 3: 4, 5, 27, 60, 112, 119, 129, 134, 145, 146, 147, 148, 151

Mt 4: 5, 60, 140, 143, 149, 151, 155, 156, 159, 160, 161, 187, 188, 200, 218, 265

Mt 5: 22, 154, 159, 163, 164, 167, 168, 172, 180, 181, 182, 280, 303

Mt 6: 159, 170, 171, 172, 181, 183, 303

Mt 7: 3, 5, 24, 48, 67, 119, 163, 168, 171, 181, 182, 185, 200, 282

Mt 8: 3, 5, 25, 60, 62, 72, 130, 131, 153, 154, 156, 168, 173, 176, 182, 187, 188, 189, 192, 194, 195, 199, 208, 217, 218, 254

Mt 9: 6, 62, 74, 97, 130, 135, 139, 154, 155, 156, 159, 161, 163, 164, 171, 176, 179, 187, 188, 190, 195, 199, 200, 205, 206, 214, 258, 259

Mt 10: 5, 14, 19, 20, 46, 48, 64, 67, 68, 91, 92, 93, 96, 118, 130, 131, 157, 159, 164, 173, 180, 181, 182, 227, 259

Mt 11: 1, 4, 5, 7, 11, 26, 60, 84, 88, 96, 130, 134, 145, 154, 160, 161, 182, 186, 190, 205, 213, 298

Mt 12: 3, 5, 6, 25, 26, 36, 56, 58, 60, 72, 87, 97, 104, 129, 130, 131, 141, 147, 159, 165, 179, 182, 187, 188, 198, 199, 200, 210, 259, 261, 267

Mt 13: 60, 87, 108, 117, 119, 130, 132, 140, 141, 142, 143, 144, 154, 155, 159, 162, 182, 186, 197, 203, 209, 220, 276

Mt 14: 3, 5, 7, 62, 138, 151, 176, 187, 191, 192, 195, 201, 211, 212, 214

Mt 15: 3, 6, 7, 14, 62, 92, 153, 166, 168, 176, 183, 187, 188, 191, 194, 200, 203, 208, 214, 223

Mt 16: 1, 5, 33, 36, 48, 82, 84, 98, 108, 117, 118, 119, 130, 153, 157, 173, 176, 179, 183, 198, 199, 201, 202, 203, 223, 279, 302

Mt 17: 3, 5, 18, 28, 36, 62, 129, 130, 145, 148, 150, 151, 158, 176, 179, 184, 188, 199, 203, 223, 304

Mt 18: 3, 5, 23, 67, 93, 110, 162, 170, 171, 174, 175, 181, 182, 281, 302

Mt 19: 22, 67, 81, 82, 85, 119, 130, 131, 152, 153, 156, 159, 167, 168, 172, 173, 175, 187, 200, 296

Mt 20: 3, 5, 6, 28, 32, 36, 50, 51, 62, 81, 96, 98, 100, 108, 130, 152, 159, 162, 164, 173, 174, 179, 187, 195, 203, 214

Mt 21: 3, 4, 5, 6, 26, 60, 79, 80, 132, 133, 134, 143, 152, 155, 159, 162, 163, 171, 176, 179, 187, 193, 205, 210, 218, 221, 224, 225, 256

Mt 22: 1, 3, 6, 43, 74, 89, 97, 131, 162, 163, 168, 169, 182, 183, 184, 200, 254, 256

Mt 23: 1, 20, 131, 134, 166, 168, 174, 178, 182, 183, 214

Mt 24: 3, 5, 24, 25, 48, 67, 81, 82, 117, 118, 119, 130, 140, 161, 177, 178, 180, 222, 253

Mt 25: 3, 5, 48, 58, 74, 82, 85, 93, 117, 119, 130, 133, 135, 162, 177, 182, 254

Mt 26: 1, 3, 5, 7, 17, 18, 21, 25, 27, 28, 29, 32, 33, 35, 42, 43, 48, 50, 53, 54, 60, 81, 98, 99, 100, 130, 131, 135, 137, 140, 151, 155, 158, 171, 179, 204, 210, 212, 213, 216, 221, 226, 227, 228, 229, 230, 231, 232, 236, 253, 254, 256, 258, 263, 297, 306

Mt 27: 1, 5, 31, 34, 36, 60, 98, 99, 100, 133, 179, 207, 219, 233, 234, 235, 236, 237, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 244, 245, 246, 247, 248, 255, 262, 263, 264, 299, 305, 307, 308, 310

Mt 28: 5, 9, 11, 24, 25, 35, 37, 39, 58, 62, 65, 100, 107, 110, 151, 249, 250, 251, 252, 257, 293, 308, 309, 310

Etap 6 – Ewangelia według św. Jana

J 1: 1, 2, 4, 5, 7, 12, 13, 15, 23, 52, 58, 60, 67, 71, 73, 82, 84, 85, 97, 112, 129, 130, 131, 133, 134, 140, 143, 145, 147, 151, 156, 157, 209, 265, 276, 311, 313, 330

J 2: 18, 23, 24, 35, 36, 60, 67, 82, 87, 97, 141, 151, 152, 179, 215, 225, 267, 316, 318, 319, 321, 329

J 3: 1, 5, 11, 12, 14, 15, 23, 33, 57, 74, 84, 85, 119, 123, 129, 130, 131, 145, 152, 159, 182, 265, 311, 317, 319, 329

J 4: 1, 14, 23, 27, 70, 85, 92, 97, 132, 151, 152, 153, 176, 187, 194, 208, 209, 218, 267, 316, 317, 319

J 5: 5, 8, 14, 23, 24, 81, 85, 86, 89, 119, 120, 129, 130, 145, 152, 165, 182, 183, 187, 194, 210, 256, 261, 316, 319

J 6: 3, 5, 7, 12, 14, 15, 19, 23, 24, 27, 28, 47, 50, 53, 57, 66, 84, 85, 97, 120, 123, 130, 133, 134, 136, 138, 141, 151, 155, 191, 192, 202, 203, 221, 223, 227, 276, 295, 312, 314, 316, 319, 330

J 7: 1, 14, 18, 23, 44, 84, 85, 87, 95, 112, 142, 151, 154, 155, 163, 165, 201, 210, 220, 259, 295, 299, 312, 316, 319, 329, 330

J 8: 5, 12, 14, 15, 23, 24, 27, 56, 81, 82, 84, 85, 95, 119, 130, 138, 155, 183, 210, 259, 265, 267, 277, 295, 314, 329

J 9: 1, 3, 14, 23, 62, 64, 119, 130, 131, 132, 164, 165, 183, 187, 195, 201, 261, 265, 314, 319

J 10: 1, 5, 14, 23, 25, 32, 33, 35, 50, 84, 85, 129, 135, 145, 153, 155, 164, 168, 179, 201, 203, 210, 256, 258, 259, 260, 314, 315, 316, 319

J 11: 1, 3, 5, 7, 14, 23, 25, 50, 64, 82, 85, 86, 89, 94, 98, 120, 131, 134, 153, 154, 190, 203, 210, 212, 213, 215, 216, 221, 223, 226, 284, 314, 316, 319

J 12: 1, 4, 12, 14, 23, 24, 25, 27, 28, 44, 56, 57, 60, 64, 72, 76, 82, 85, 119, 126, 130, 133, 134, 148, 164, 173, 179, 200, 203, 210, 213, 216, 224, 226, 227, 229, 265, 284, 316, 319, 329

J 13: 3, 5, 11, 14, 28, 60, 82, 93, 94, 96, 130, 131, 138, 169, 174, 203, 216, 221, 227, 256, 287, 295, 316, 320, 321, 322, 328, 329

J 14: 3, 5, 9, 23, 24, 27, 42, 46, 48, 56, 61, 67, 68, 76, 81, 84, 85, 91, 94, 95, 110, 112, 113, 116, 125, 171, 203, 287, 295, 314, 315

J 15: 5, 9, 24, 27, 32, 47, 50, 60, 67, 84, 94, 107, 110, 112, 125, 129, 156, 169, 171, 180, 182, 256, 285, 314

J 16: 5, 9, 11, 12, 14, 15, 23, 35, 42, 56, 68, 97, 112, 125, 171, 179, 180, 181, 203, 204, 295, 321

J 17: 2, 5, 7, 10, 11, 12, 14, 20, 23, 27, 42, 46, 60, 82, 84, 85, 94, 110, 116, 129, 180, 212, 213, 227, 285, 315, 329

J 18: 28, 32, 33, 60, 98, 108, 133, 137, 138, 155, 164, 179, 219, 227, 229, 230, 231, 232, 233, 235, 236, 321, 323, 328

J 19: 5, 17, 28, 31, 32, 34, 60, 71, 98, 99, 100, 133, 137, 141, 207, 218, 219, 233, 236, 238, 239, 240, 241, 245, 248, 255, 258, 262, 320, 321, 324, 325, 326, 327, 328

J 20: 1, 3, 5, 14, 21, 23, 35, 37, 39, 42, 58, 60, 64, 67, 73, 81, 85, 106, 107, 112, 131, 181, 249, 250, 251, 252, 257, 293, 294, 295, 297, 302, 309, 319, 320

J 21: 3, 35, 37, 48, 68, 135, 151, 156, 186, 221, 279, 283, 293, 294, 320, 321

J 7,53–8,11 (perykopa późniejsza): 131, 155

Etap 7 – pozostałe pisma I wieku

Dz 1: 3, 19, 25, 31, 35, 37, 39, 42, 48, 60, 61, 87, 97, 107, 112, 141, 146, 154, 156, 159, 186, 227, 230, 253, 293, 295, 305

Dz 2: 1, 2, 3, 4, 6, 7, 17, 28, 33, 35, 43, 44, 45, 60, 65, 66, 67, 86, 98, 100, 104, 107, 112, 136, 137, 160, 186, 297, 319

Dz 3: 1, 2, 14, 23, 25, 31, 33, 35, 42, 44, 48, 60, 67, 69, 72, 91, 92, 98, 103, 107, 123, 132, 136, 137, 219, 233, 235, 264, 312, 335

Dz 4: 1, 2, 3, 21, 33, 35, 57, 60, 67, 72, 79, 91, 98, 100, 136, 137, 147, 211, 233

Dz 5: 1, 3, 21, 35, 43, 44, 67, 70, 91, 92, 98, 101, 107, 160, 297, 335

Dz 6: 137, 263

Dz 7: 3, 28, 31, 42, 43, 61, 98, 113, 116, 123, 130, 132, 264, 312

Dz 8: 1, 2, 3, 21, 60, 65, 67, 71, 72, 99

Dz 9: 1, 2, 3, 5, 21, 25, 61, 67, 91, 93, 105, 113

Dz 10: 1, 2, 3, 7, 11, 23, 31, 35, 36, 37, 56, 60, 65, 67, 83, 101, 107, 119, 137, 143, 145, 146, 147, 151, 152, 154, 161, 187, 188, 293, 297

Dz 11: 1, 2, 3, 21, 23, 24, 112, 342

Dz 12: brak opisu Jezusa

Dz 13: 3, 5, 6, 23, 25, 31, 34, 35, 37, 45, 55, 60, 70, 88, 92, 98, 101, 103, 134, 136, 145, 151, 219, 231, 233, 297

Dz 14: 3, 23, 91, 113

Dz 15: 1, 2, 3, 25, 57, 67

Dz 16: 1, 2, 3, 23, 57, 65, 67, 91, 112

Dz 17: 1, 17, 21, 33, 35, 60, 89, 119, 133, 262

Dz 18: 1, 3, 60, 110, 113, 145

Dz 19: 3, 23, 65, 67, 91, 134, 145, 189

Dz 20: 3, 23, 24, 53, 66, 90, 107, 160, 257

Dz 21: 3, 67

Dz 22: 3, 25, 61, 65, 93, 105, 107, 113, 137, 264

Dz 23: 3, 113, 115

Dz 24: 1, 2, 23

Dz 25: 31, 35

Dz 26: 1, 3, 23, 25, 33, 56, 60, 67, 77, 93, 105, 107, 137, 265, 297, 342

Dz 27: brak opisu Jezusa

Dz 28: 1, 2, 3, 21, 60, 159

Ef 1: 1, 2, 3, 5, 11, 12, 35, 42, 43, 47, 51, 53, 58, 83, 111, 121, 129, 297, 333

Ef 2: 1, 2, 3, 9, 25, 47, 53, 59, 79, 83, 88, 100, 121, 122, 125, 161

Ef 3: 1, 2, 3, 47, 94, 110

Ef 4: 1, 3, 5, 9, 20, 47, 104, 111, 170, 295, 297, 333

Ef 5: 1, 2, 3, 32, 47, 52, 63, 70, 74, 94, 96, 108, 111, 125, 127, 265, 333

Ef 6: 1, 2, 3, 42, 47, 68, 83, 115, 119, 126

Kol 1: 1, 2, 3, 5, 8, 12, 13, 17, 21, 31, 47, 51, 53, 59, 63, 76, 77, 83, 100, 108, 110, 111, 121, 129, 266, 297, 333, 334

Kol 2: 1, 2, 3, 8, 35, 56, 59, 65, 78, 88, 100, 111, 297, 321, 333

Kol 3: 1, 3, 24, 25, 42, 43, 47, 48, 59, 63, 67, 83, 85, 119, 122, 125, 126, 170, 297

Kol 4: 1, 3, 42, 47, 126

2 Tes 1: 1, 2, 3, 4, 42, 47, 48, 67, 82, 83, 117, 119, 140

2 Tes 2: 1, 2, 3, 48, 61, 82, 341

2 Tes 3: 1, 2, 3, 24, 47, 61, 67, 83, 115

1 Tm 1: 1, 2, 3, 15, 23, 47, 57, 61, 83, 85, 96, 115, 164, 214, 266

1 Tm 2: 1, 2, 17, 25, 32, 50, 51, 332

1 Tm 3: 1, 2, 15, 25, 44, 47, 63, 140, 295

1 Tm 4: 1, 2, 126

1 Tm 5: 1, 2, 7

1 Tm 6: 1, 2, 3, 24, 48, 64, 233

2 Tm 1: 1, 2, 3, 12, 15, 47, 48, 70, 83, 85, 86

2 Tm 2: 1, 2, 3, 6, 21, 35, 47, 57, 59, 61, 64, 115, 126, 336

2 Tm 3: 1, 2, 3, 23, 47, 180

2 Tm 4: 1, 2, 3, 48, 57, 108, 110, 115, 119, 124, 264

Tt 1: 1, 2, 70, 83, 126

Tt 2: 1, 2, 32, 48, 50, 51, 52, 70, 73, 82, 266

Tt 3: 1, 2, 55, 70, 85, 112

Hbr 1: 4, 5, 10, 11, 12, 13, 43, 45, 52, 62, 73, 76, 77, 80, 82, 84, 108, 140, 147, 267, 339

Hbr 2: 3, 11, 16, 17, 24, 31, 44, 50, 52, 56, 58, 60, 86, 115, 130, 149, 214, 255, 274, 331, 335

Hbr 3: 1, 5, 47, 64, 267, 331, 336, 337

Hbr 4: 5, 64, 95, 115, 149, 214, 295, 331

Hbr 5: 1, 5, 17, 27, 44, 45, 57, 85, 212, 216, 229, 274, 331

Hbr 6: 1, 5, 21, 42, 100, 102, 295, 331

Hbr 7: 3, 5, 6, 32, 44, 46, 52, 54, 57, 85, 88, 95, 125, 331, 332, 339

Hbr 8: 42, 43, 52, 54, 88, 331, 332

Hbr 9: 1, 31, 32, 42, 46, 48, 51, 52, 53, 54, 57, 95, 331, 332

Hbr 10: 1, 2, 5, 11, 12, 15, 27, 31, 43, 48, 52, 53, 54, 88, 118, 134, 297, 331

Hbr 11: 1, 12, 123

Hbr 12: 43, 53, 54, 96, 99, 100, 102, 285, 332, 335

Hbr 13: 1, 2, 3, 31, 35, 53, 54, 102, 124, 125, 135, 173, 238, 339

Jk 1: 1, 2, 3, 126

Jk 2: 1, 2, 3, 23, 67, 82

Jk 3: brak opisu Jezusa

Jk 4: brak opisu Jezusa

Jk 5: 3, 48, 67, 118, 119

1 P 1: 1, 2, 3, 5, 7, 9, 12, 15, 23, 31, 35, 44, 48, 51, 53, 60, 68, 71, 82, 95, 112

1 P 2: 1, 2, 3, 4, 26, 31, 50, 52, 72, 79, 95, 96, 99, 101, 125, 129, 135

1 P 3: 1, 2, 3, 4, 11, 31, 35, 42, 43, 47, 50, 65, 104, 106, 140, 264, 295

1 P 4: 1, 2, 31, 48, 59, 67, 82, 104, 119, 124, 125, 342

1 P 5: 1, 31, 44, 47, 48, 135

2 P 1: 1, 2, 3, 5, 48, 70, 73, 82, 83, 84, 108, 126, 129, 148, 150, 221, 265

2 P 2: 1, 2, 3, 51, 70, 343

2 P 3: 1, 2, 3, 24, 48, 70, 124

1 J 1: 1, 2, 5, 12, 15, 17, 47, 52, 53, 85, 313

1 J 2: 1, 2, 5, 12, 24, 25, 46, 47, 48, 52, 64, 85, 96, 169, 264, 265, 297, 343

1 J 3: 1, 2, 5, 23, 32, 47, 48, 50, 52, 56, 58, 67, 94, 95, 122, 164, 169

1 J 4: 1, 2, 5, 14, 15, 47, 52, 64, 70, 85, 311, 343

1 J 5: 1, 2, 5, 23, 47, 53, 64, 73, 84, 85, 146

2 J 1: 1, 2, 5, 15, 24, 64, 83, 343

3 J 1: 67

Jud 1: 1, 2, 3, 4, 12, 48, 85, 117, 119, 123, 125, 126, 214, 343

Ap 1: 1, 2, 4, 5, 7, 31, 35, 48, 51, 53, 60, 77, 81, 82, 83, 86, 94, 113, 114, 124, 130, 133, 253, 257, 327, 334, 336

Ap 2: 4, 5, 11, 31, 35, 48, 67, 97, 114, 119, 160, 265, 334

Ap 3: 5, 6, 13, 46, 48, 64, 67, 81, 94, 110, 114, 118, 136, 160, 334, 336, 338

Ap 4: brak opisu Jezusa

Ap 5: 6, 25, 31, 51, 53, 62, 63, 71, 112, 124, 338, 340

Ap 6: 71, 119, 215, 340

Ap 7: 25, 53, 57, 71, 135, 338

Ap 8: brak opisu Jezusa

Ap 9: brak opisu Jezusa

Ap 10: brak opisu Jezusa

Ap 11: 1, 3, 100, 108

Ap 12: 1, 17, 53, 56, 71, 295

Ap 13: 71

Ap 14: 3, 10, 47, 51, 71, 119, 130, 173, 253

Ap 15: 63, 71

Ap 16: 48, 177

Ap 17: 3, 71, 133, 341

Ap 18: brak opisu Jezusa

Ap 19: 3, 10, 71, 74, 119, 133, 254, 313, 336, 341

Ap 20: 1, 108

Ap 21: 19, 71, 74, 265, 267

Ap 22: 3, 6, 48, 61, 71, 83, 113, 118, 119, 140, 265, 334, 338

1 Klem inscr. (tytuł/nagłówek): 1, 2, 3, 83

1 Klem 1: 1, 47

1 Klem 2: 1, 24, 31

1 Klem 3: 1

1 Klem 4: brak opisu Jezusa

1 Klem 5: brak opisu Jezusa

1 Klem 6: brak opisu Jezusa

1 Klem 7: 1, 5, 25, 50, 53, 57

1 Klem 8: brak opisu Jezusa

1 Klem 9: brak opisu Jezusa

1 Klem 10: brak opisu Jezusa

1 Klem 11: brak opisu Jezusa

1 Klem 12: 3, 51, 53, 60

1 Klem 13: 3, 24, 90, 154, 170, 174, 185

1 Klem 14: brak opisu Jezusa

1 Klem 15: brak opisu Jezusa

1 Klem 16: 1, 2, 3, 12, 16, 26, 50, 60, 71, 72, 96, 99, 135, 255

1 Klem 17: 1, 60

1 Klem 18: brak opisu Jezusa

1 Klem 19: brak opisu Jezusa

1 Klem 20: 1, 2, 3, 124, 125

1 Klem 21: 1, 2, 3, 47, 50, 53, 127

1 Klem 22: 1, 12, 47, 60

1 Klem 23: 48

1 Klem 24: 1, 2, 3, 7, 35, 77

1 Klem 25: brak opisu Jezusa

1 Klem 26: brak opisu Jezusa

1 Klem 27: brak opisu Jezusa

1 Klem 28: brak opisu Jezusa

1 Klem 29: brak opisu Jezusa

1 Klem 30: brak opisu Jezusa

1 Klem 31: brak opisu Jezusa

1 Klem 32: 1, 2, 3, 17, 18, 47, 55

1 Klem 33: brak opisu Jezusa

1 Klem 34: brak opisu Jezusa

1 Klem 35: brak opisu Jezusa

1 Klem 36: 1, 2, 5, 10, 11, 43, 76, 84, 115, 265, 266, 267, 331

1 Klem 37: brak opisu Jezusa

1 Klem 38: 1, 2, 47, 111

1 Klem 39: brak opisu Jezusa

1 Klem 40: brak opisu Jezusa

1 Klem 41: brak opisu Jezusa

1 Klem 42: 1, 2, 3, 7, 14, 20, 21, 35, 107

1 Klem 43: 1, 47

1 Klem 44: 1, 2, 3, 135, 221

1 Klem 45: brak opisu Jezusa

1 Klem 46: 1, 3, 9, 24, 111, 182

1 Klem 47: 1, 47

1 Klem 48: 1, 47

1 Klem 49: 1, 2, 3, 17, 24, 32, 33, 50, 53, 94

1 Klem 50: 1, 2, 3, 48, 108, 124, 125

1 Klem 51: brak opisu Jezusa

1 Klem 52: brak opisu Jezusa

1 Klem 53: brak opisu Jezusa

1 Klem 54: 1, 47, 135

1 Klem 55: brak opisu Jezusa

1 Klem 56: brak opisu Jezusa

1 Klem 57: 1, 135

1 Klem 58: 1, 2, 3, 9, 35, 57, 125

1 Klem 59: 1, 2, 7, 72, 84, 125, 129

1 Klem 60: brak opisu Jezusa

1 Klem 61: 1, 2, 115, 125, 331

1 Klem 62: brak opisu Jezusa

1 Klem 63: brak opisu Jezusa

1 Klem 64: 1, 2, 3, 7, 125, 129, 331

1 Klem 65: 1, 2, 3, 83, 125

Did inscr. (tytuł/nagłówek): 3

Did 1: brak opisu Jezusa

Did 2: brak opisu Jezusa

Did 3: brak opisu Jezusa

Did 4: brak opisu Jezusa

Did 5: brak opisu Jezusa

Did 6: brak opisu Jezusa

Did 7: 5, 9, 65

Did 8: 3, 24, 159, 170, 171, 181

Did 9: 1, 2, 3, 6, 24, 65, 66, 67, 72, 84, 85, 125

Did 10: 3, 48, 61, 66, 72, 84, 85, 125

Did 11: 3, 93, 96

Did 12: 342

Did 13: brak opisu Jezusa

Did 14: 3, 66, 257

Did 15: 3, 24

Did 16: 3, 48, 117, 253

Józef Flawiusz, Ant. 18,63–64: 17, 68, 98, 100, 131, 186, 200, 220, 233, 342

Józef Flawiusz, Ant. 20,200: 1, 87

Bibliografia

Teksty, wydania i narzędzia

Novum Testamentum Graece, red. B. Aland, K. Aland i in. (Nestle–Aland), 28. wyd., Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft 2012.

M. W. Holmes (red.), The Greek New Testament: SBL Edition, Atlanta – Bellingham: Society of Biblical Literature – Logos Bible Software 2010; z analizą morfologiczną MorphGNT (https://github.com/morphgnt/sblgnt).

B. M. Metzger, A Textual Commentary on the Greek New Testament, 2. wyd., Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft 1994.

K. Lake (red. i tłum.), The Apostolic Fathers, t. 1–2 (Loeb Classical Library 24–25), London – New York 1912–1913; wersja cyfrowa: J. K. Tauber i in., Open Apostolic Fathers, Zenodo 2019, doi:10.5281/zenodo.2555673.

M. W. Holmes (red.), The Apostolic Fathers: Greek Texts and English Translations, 3. wyd., Grand Rapids: Baker Academic 2007.

B. D. Ehrman (red. i tłum.), The Apostolic Fathers, t. 1–2 (Loeb Classical Library 24–25), Cambridge, MA: Harvard University Press 2003.

M. Starowieyski (oprac.), Pierwsi świadkowie. Wybór najstarszych pism chrześcijańskich, tłum. A. Świderkówna, Kraków 1998.

B. Niese (red.), Flavii Iosephi opera, Berlin 1885–1895 (tekst grecki w Perseus Digital Library).

Flavius Josephus, Jewish Antiquities, Books XVIII–XX, tłum. L. H. Feldman (Loeb Classical Library 433, 456), Cambridge, MA: Harvard University Press 1965.

Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, tłum. Z. Kubiak, J. Radożycki, Warszawa: Rytm 1993.

Sobór Watykański II, Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich Nostra aetate (1965), nr 4.

Opracowania

Bauckham R., Jesus and the God of Israel: God Crucified and Other Studies on the New Testament’s Christology of Divine Identity, Grand Rapids: Eerdmans 2008.

Bauckham R., Jude, 2 Peter (Word Biblical Commentary 50), Waco: Word Books 1983.

Bousset W., Kyrios Christos. Geschichte des Christusglaubens von den Anfängen des Christentums bis Irenaeus, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1913.

Brown R. E., „Does the New Testament Call Jesus God?”, Theological Studies 26 (1965) 545–573.

Brown R. E., The Gospel According to John, t. 1–2 (Anchor Bible 29–29A), Garden City: Doubleday 1966–1970.

Brown R. E., The Birth of the Messiah, Garden City: Doubleday 1977; nowe wyd. New York 1993.

Brown R. E., The Death of the Messiah, t. 1–2, New York: Doubleday 1994.

Brown R. E., An Introduction to New Testament Christology, New York: Paulist Press 1994.

Brown R. E., An Introduction to the New Testament, New York: Doubleday 1997.

Carleton Paget J., The Epistle of Barnabas: Outlook and Background (WUNT 2/64), Tübingen: Mohr Siebeck 1994.

Craig W. L., Assessing the New Testament Evidence for the Historicity of the Resurrection of Jesus, Lewiston: Edwin Mellen 1989.

Cranfield C. E. B., A Critical and Exegetical Commentary on the Epistle to the Romans, t. 1–2 (International Critical Commentary), Edinburgh: T&T Clark 1975–1979.

Cullmann O., Die Christologie des Neuen Testaments, Tübingen: Mohr Siebeck 1957.

Dodd C. H., The Apostolic Preaching and Its Developments, London: Hodder & Stoughton 1936.

Dunn J. D. G., Christology in the Making, London: SCM 1980; 2. wyd. 1989.

Ehrman B. D., How Jesus Became God, New York: HarperOne 2014.

Fee G. D., Pauline Christology: An Exegetical-Theological Study, Peabody: Hendrickson 2007.

Fitzmyer J. A., A Wandering Aramean: Collected Aramaic Essays, Missoula: Scholars Press 1979.

Fitzmyer J. A., Romans (Anchor Bible 33), New York: Doubleday 1993.

Gathercole S. J., The Preexistent Son: Recovering the Christologies of Matthew, Mark, and Luke, Grand Rapids: Eerdmans 2006.

Hahn F., Christologische Hoheitstitel. Ihre Geschichte im frühen Christentum, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1963.

Harris M. J., Jesus as God: The New Testament Use of Theos in Reference to Jesus, Grand Rapids: Baker 1992.

Hengel M., The Son of God, London: SCM 1976 (niem. Der Sohn Gottes, Tübingen 1975).

Hengel M., Between Jesus and Paul: Studies in the Earliest History of Christianity, London: SCM 1983.

Hengel M., The Four Gospels and the One Gospel of Jesus Christ, London: SCM 2000.

Hengel M., „Das Begräbnis Jesu bei Paulus und die leibliche Auferstehung aus dem Grabe”, w: F. Avemarie, H. Lichtenberger (red.), Auferstehung – Resurrection (WUNT 135), Tübingen: Mohr Siebeck 2001, 119–183.

Hooker M. D., Jesus and the Servant, London: SPCK 1959.

Hurtado L. W., Lord Jesus Christ: Devotion to Jesus in Earliest Christianity, Grand Rapids: Eerdmans 2003.

Jeremias J., Abba. Studien zur neutestamentlichen Theologie und Zeitgeschichte, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1966.

Kramer W., Christos, Kyrios, Gottessohn (AThANT 44), Zürich: Zwingli 1963; ang. Christ, Lord, Son of God (SBT 50), tłum. B. Hardy, London: SCM 1966.

Lona H. E., Der erste Clemensbrief (Kommentar zu den Apostolischen Vätern 2), Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1998.

Lüdemann G., The Resurrection of Jesus: History, Experience, Theology, London: SCM 1994.

Martin R. P., A Hymn of Christ: Philippians 2:5–11 in Recent Interpretation and in the Setting of Early Christian Worship, Downers Grove: InterVarsity 1997.

Matera F. J., New Testament Christology, Louisville: Westminster John Knox 1999.

Meier J. P., A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus, t. 1: The Roots of the Problem and the Person, New York: Doubleday 1991.

Niederwimmer K., The Didache: A Commentary (Hermeneia), Minneapolis: Fortress 1998.

Pearson B. A., „1 Thessalonians 2:13–16: A Deutero-Pauline Interpolation”, Harvard Theological Review 64 (1971) 79–94.

Riesner R., Paul’s Early Period: Chronology, Mission Strategy, Theology, Grand Rapids: Eerdmans 1998.

Robinson J. A. T., „The Most Primitive Christology of All?”, Journal of Theological Studies NS 7 (1956) 177–189.

Suggs M. J., Wisdom, Christology, and Law in Matthew’s Gospel, Cambridge, MA: Harvard University Press 1970.

Ware J. P., „The Resurrection of Jesus in the Pre-Pauline Formula of 1 Cor 15.3–5”, New Testament Studies 60 (2014).

Wengst K., Christologische Formeln und Lieder des Urchristentums, Gütersloh: Gerd Mohn 1972.


  1. W Ewangelii Łk połączenie „Jezus Chrystus” nie występuje (Łk mówi o „Mesjaszu Pańskim”, „Mesjaszu Bożym”); w Dziejach Apostolskich tego samego autora jest częste (np. Dz 2,38; 3,6).↩︎

  2. „Pan” (kyrios) liczy się jako tytuł godności odniesiony do Jezusa; samo grzecznościowe „panie” (kyrie) w zwrocie do uzdrowiciela odnotowano tylko pomocniczo. U Mk tytuł pojawia się rzadko i bywa dwuznaczny (Mk 5,19–20; 11,3); u Łk narrator często nazywa Jezusa „Panem” (np. Łk 7,13; 10,1; 22,61). Aramejskie „Mar” w Marana tha (1 Kor 16,22) jest najstarszym poświadczeniem; por. J. A. Fitzmyer, „The Semitic Background of the New Testament Kyrios-Title”, w: tenże, A Wandering Aramean: Collected Aramaic Essays (1979).↩︎

  3. Liczone są miejsca, w których tekst Starego Testamentu mówiący o JHWH (w LXX: Kyrios) zostaje wprost odniesiony do Jezusa (np. Iz 45,23 w Flp 2,10–11; Jl 3,5 w Rz 10,13; Iz 40,3 w Mk 1,3; Ps 102,26–28 w Hbr 1,10–12). Zob. R. Bauckham, Jesus and the God of Israel (2008), zwłaszcza rozdz. o chrystologii Pawła.↩︎

  4. Wiersz obejmuje tytuł „Syn Boży”, absolutne „Syn” oraz mówienie o Bogu jako o „moim/Jego Ojcu”. Nie rozstrzyga się tu, jakie znaczenie (mesjańskie, ontologiczne) nadaje tytułowi dany autor.↩︎

  5. J 7,42 przytacza zarzut tłumu, że Mesjasz ma pochodzić „z potomstwa Dawida i z Betlejem”; ewangelista nie potwierdza ani nie prostuje tej opinii (wielu komentatorów widzi tu ironię wobec czytelnika znającego tradycję). Pochodzenia od Dawida J nie stwierdza wprost.↩︎

  6. S. J. Gathercole, The Preexistent Son (2006), widzi preegzystencję zakładaną w wypowiedziach „przyszedłem, aby…” (Mk 1,38; 2,17; 10,45). Pogląd ten jest sporny (inni czytają je jako formuły posłania prorockiego), dlatego nie liczy się go jako wyraźnego poświadczenia.↩︎

  7. Gathercole odnosi tę samą argumentację do Łk 12,49 i 19,10; zob. przypis do Etapu 3 przy tym opisie. Wyraźnej wypowiedzi o istnieniu przed narodzeniem Łk nie zawiera.↩︎

  8. Mt 23,34 („Ja posyłam do was proroków”, gdzie Łk 11,49 ma „Mądrość Boża powiedziała”) i Mt 23,37 („ileż razy chciałem zgromadzić twoje dzieci”) bywają czytane jako aluzje do preegzystencji (Gathercole); nie liczy się ich jako wyraźnego poświadczenia.↩︎

  9. Według 1 Kor 9,14 „Pan postanowił”, aby głosiciele ewangelii żyli z ewangelii (por. Łk 10,7). Polecenie zakłada wcześniejszą tradycję słów Jezusa o misji, ale treść tradycji jest tu streszczona przez Pawła.↩︎

  10. Jedyne wyraźne poświadczenie to Mk 9,42 („tych małych, którzy wierzą [we Mnie]”); słowa „we Mnie” brak w części ważnych rękopisów (m.in. w Kodeksie Synajskim). W pozostałych miejscach Mk wzywa do wiary w Boga lub „w ewangelię” (Mk 1,15).↩︎

  11. J nie zawiera słów ustanowienia przy wieczerzy (zamiast nich – umycie nóg, J 13); por. mowę o chlebie życia (J 6,51–58).↩︎

  12. Modlitwy eucharystyczne Didache 9–10 nie przytaczają słów Jezusa nad chlebem i kielichem ani nie wspominają Jego śmierci.↩︎

  13. Polecenie „to czyńcie na moją pamiątkę” (Łk 22,19b–20) należy do tzw. dłuższego tekstu Łk, którego brak w Kodeksie Bezy (D) i części rękopisów starołacińskich; współczesne wydania krytyczne (NA28) przyjmują dłuższy tekst. Zob. B. M. Metzger, A Textual Commentary on the Greek New Testament (2. wyd. 1994), ad loc.↩︎

  14. Łk 23,46 („w Twoje ręce powierzam ducha mego”) wyraża ufne oddanie się Ojcu; Łk nie zawiera jednak wypowiedzi o dobrowolnym „oddaniu życia” (brak paraleli do Mk 10,45).↩︎

  15. Mk 16,7 zapowiada spotkanie w Galilei („tam Go zobaczycie”), ale opowiadania o ukazaniu w Mk 1,1–16,8 nie ma. Ukazania opisuje dopiero późniejsze zakończenie Mk 16,9–20 (zob. tabelę wariantów).↩︎

  16. Mk 16,7 („powiedzcie Jego uczniom i Piotrowi”) wyróżnia Piotra w zapowiedzi, nie opisuje jednak ukazania się jemu.↩︎

  17. Ukazanie się Jedenastu opisuje tylko późniejsze zakończenie (Mk 16,14).↩︎

  18. J nie cytuje ani nie przywołuje Ps 110,1; wywyższenie wyraża językiem „wywyższenia” i „uwielbienia” (np. J 12,32; 17,5).↩︎

  19. Wywyższenie wyraża w Mk obraz zasiadania po prawicy (Ps 110,1; Mk 12,36; 14,62 – zob. opis nr 43 „Zasiada po prawicy Boga”), brak natomiast wypowiedzi o uwielbieniu lub „wejściu do chwały” po śmierci.↩︎

  20. Mt 28,18 („dana Mi jest wszelka władza”) wyraża wywyższenie jako przekazanie władzy (zob. opis nr 11), bez słownictwa uwielbienia.↩︎

  21. W Kodeksie Bezy (D) i u części Ojców głos przy chrzcie brzmi „Ty jesteś moim Synem, Ja Ciebie dziś zrodziłem” (Ps 2,7), ale dotyczy chrztu, nie zmartwychwstania; tekst krytyczny ma „w Tobie mam upodobanie”.↩︎

  22. Formuła „za was” w Łk występuje tylko w Łk 22,19b–20 (dłuższy tekst, brak w D i części rękopisów starołacińskich). Łk nie ma paraleli do Mk 10,45; teologię śmierci zbawczej łączy z dziełem Łukasza także Dz 20,28.↩︎

  23. Słowa nad kielichem („krew przymierza, która za wielu będzie wylana”, Mk 14,24) mają charakter ofiarny (por. Wj 24,8), ale bez słownictwa przebłagania czy ofiary za grzech.↩︎

  24. Mt 26,28 dodaje „na odpuszczenie grzechów” (zob. opis nr 297); słownictwa przebłagania brak.↩︎

  25. Jedyne poświadczenie to Łk 22,20 (dłuższy tekst; zob. przypis do Etapu 4 przy opisie nr 30, „to czyńcie na moją pamiątkę”).↩︎

  26. „Nowe przymierze we krwi” pojawia się w Łk tylko w 22,20 (dłuższy tekst, zob. wyżej).↩︎

  27. Łk 18,14 mówi o celniku, który „odszedł usprawiedliwiony”, lecz bez związku z osobą Jezusa; usprawiedliwienie „przez Niego” pojawia się w dziele Łukasza dopiero w Dz 13,38–39.↩︎

  28. Mk używa czasownika sōzō głównie dla uzdrowienia i ocalenia (np. Mk 5,34; 10,52); ironiczne słowa szydzących „innych wybawiał (sōzō)” (Mk 15,31) i nauka o „ocaleniu życia” przez utratę go dla Jezusa (Mk 8,35) to najbliższe poświadczenia. Formuły „przyszedł zbawić” Mk nie ma.↩︎

  29. Prośba skazańca „Jezu, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa” (Łk 23,42) jest zwróceniem się do Jezusa, nie modlitwą kultyczną wspólnoty; dlatego nie liczy się jej w tym wierszu.↩︎

  30. Wołania „Panie, ratuj!” (Mt 8,25; 14,30) mają u Mt zabarwienie liturgiczne, ale są prośbami uczniów do ziemskiego Jezusa, nie modlitwą wspólnoty do wywyższonego.↩︎

  31. J 14,14 („jeśli o coś prosić Mnie będziecie w imię moje”) – słowo „Mnie” (me) jest w P66, א, B, ale brak go w części rękopisów; NA28 je przyjmuje. Zob. Metzger, Textual Commentary, ad loc.↩︎

  32. Wiersz łączy proskynesis (pokłon, oddanie czci) i padanie do stóp w geście prośby lub hołdu. Mt używa czasownika proskyneō często, Mk i Łk zwykle mówią o „padaniu do nóg”; teologiczna waga gestu zależy od kontekstu.↩︎

  33. J 9,38 („i oddał Mu pokłon”) – wersety 9,38–39a są pominięte w P75, א* i W; większość wydań je przyjmuje. Zob. Metzger, Textual Commentary, ad loc.↩︎

  34. Prolog J 1,1–18 bywa uważany za hymn przejęty i opracowany przez ewangelistę; jest to rekonstrukcja badawcza, nie wyraźne wskazanie tekstu, dlatego nie liczy się go jako „hymnu”.↩︎

  35. Mk 8,38 wyraża ten sam wymóg w formie negatywnej („kto się Mnie i słów moich zawstydzi…”); formuły wyznania wiary Mk nie zawiera.↩︎

  36. Polecenie chrzczenia pojawia się tylko w późniejszym zakończeniu Mk 16,16.↩︎

  37. J 6,51–58 („kto spożywa moje ciało i pije moją krew”) większość komentatorów czyta w odniesieniu do Eucharystii (np. R. E. Brown, The Gospel According to John, t. 1, 1966, komentarz do J 6,51–58); interpretacja sakramentalna bywa jednak kwestionowana. J nie zawiera opisu ustanowienia.↩︎

  38. Łk 14,26 wymaga stawiania Jezusa ponad rodziną („kto przychodzi do Mnie, a nie ma w nienawiści…”); miłość do Jezusa jest tu zakładana, nie nazwana.↩︎

  39. Dz 3,25 cytuje obietnicę „w potomstwie twoim będą błogosławione wszystkie narody” (Rdz 22,18) w mowie o Jezusie; utożsamienie potomstwa z Jezusem wynika z kontekstu (3,26), nie jest wypowiedziane wprost.↩︎

  40. Paweł stosuje teksty z pieśni o Słudze do głoszenia ewangelii o Chrystusie (Iz 52,15 w Rz 15,21; Iz 53,1 w Rz 10,16); utożsamienie Chrystusa ze Sługą jest więc pośrednie. Echa Iz 53 w formułach (Rz 4,25; 1 Kor 15,3) są aluzjami.↩︎

  41. Mk 10,45 („dać swoje życie na okup za wielu”) i 14,24 („za wielu”) są często czytane jako aluzje do Iz 53,10–12; zależność ta bywa jednak kwestionowana (np. M. D. Hooker, Jesus and the Servant, 1959). Mk nie cytuje Iz 53 ani nie używa tytułu „sługa”.↩︎

  42. Liczone są tylko miejsca, w których słowo theos jest orzeczeniem lub apozycją odniesioną do Jezusa. Szczegółowa analiza: M. J. Harris, Jesus as God: The New Testament Use of Theos in Reference to Jesus (1992); R. E. Brown, „Does the New Testament Call Jesus God?”, Theological Studies 26 (1965) 545–573.↩︎

  43. Rz 9,5 – interpunkcja rozstrzyga, czy słowa „Bóg błogosławiony na wieki” odnoszą się do Chrystusa, czy są doksologią do Boga. Wielu współczesnych komentatorów (np. C. E. B. Cranfield; J. A. Fitzmyer, Romans, 1993) przyjmuje odniesienie do Chrystusa, a M. J. Harris (1992) uznaje je za „bardzo prawdopodobne”; większość komisji wydania UBS opowiedziała się za doksologią do Boga (Metzger, Textual Commentary, ad loc.).↩︎

  44. Pytanie uczonych „któż może odpuszczać grzechy prócz jednego Boga?” (Mk 2,7) zakłada, że Jezus wykonuje prerogatywę Boga; Mk nie nazywa Go jednak „Bogiem”.↩︎

  45. Mt 1,23 tłumaczy imię Emmanuel jako „Bóg z nami”; nie jest to orzeczenie „Jezus jest Bogiem”, choć część komentatorów czyta je w tym kierunku. Harris (1992) uznaje odniesienie tytułu theos do Jezusa w Mt 1,23 za mało prawdopodobne.↩︎

  46. Rodowód Łk kończy się słowami „syn Adama, syn Boży” (Łk 3,38); typologia Adama jest tu domyślna, nie wyrażona.↩︎

  47. Łk 2,7 nazywa Jezusa „pierworodnym synem” Maryi w sensie prawnym i rodzinnym, nie w znaczeniu teologicznym tego wiersza.↩︎

  48. Łk 7,35 („mądrość została usprawiedliwiona przez wszystkie swoje dzieci”) i 11,49 („Mądrość Boża powiedziała”) mówią o Mądrości obok Jezusa; utożsamienia Jezusa z Mądrością Łk nie zawiera.↩︎

  49. Utożsamienie Jezusa z Mądrością u Mt (Mt 11,19 „mądrość usprawiedliwiona przez swoje czyny”; 11,28–30, por. Syr 51; 23,34) jest rekonstrukcją badawczą (M. J. Suggs, Wisdom, Christology, and Law in Matthew’s Gospel, 1970), nie wypowiedzią wprost.↩︎

  50. Opisy podporządkowania Ojcu (nr 81) oraz jedności i równości z Bogiem (nr 315 i 8) nie wykluczają się: ta sama Ewangelia (zwłaszcza J) zawiera oba typy wypowiedzi.↩︎

  51. J przedstawia Jezusa jako dawcę pokoju („pokój mój daję wam”, J 14,27; „Pokój wam”, 20,19.21.26) i Tego, przez którego przyszła łaska (1,16–17), ale nie zawiera formuły łączącej Go z Ojcem jako wspólne źródło łaski i pokoju. Wpis zmieniono na „−” po audycie niezależnym (zob. rozdz. 4.6).↩︎

  52. Teksty mówią o „braciach” (adelphoi) i „siostrach” Jezusa; wiersz odnotowuje to, co zawiera świadectwo. Interpretacja tych terminów (rodzeństwo – stanowisko J. P. Meiera; krewni lub dzieci Józefa – stanowisko tradycji katolickiej i prawosławnej) wykracza poza zakres tabeli.↩︎

  53. J 1,17 („Prawo dane przez Mojżesza, łaska i prawda przez Jezusa Chrystusa”) zestawia dwa etapy objawienia; nie mówi wprost o kresie lub zastąpieniu Prawa.↩︎

  54. 1 Tes 4,15–16 przekazuje „słowo Pana” o zmartwychwstaniu zmarłych przy paruzji; nie jest jasne, czy chodzi o słowo ziemskiego Jezusa, czy o objawienie prorockie Pana wywyższonego.↩︎

  55. „Słowo Pana” z 1 Tes 4,15 nie ma dokładnej paraleli w Ewangeliach; może to być agrafon albo wypowiedź prorocka.↩︎

  56. Łk 18,22 pomija słowa Mk 10,21 „spojrzał na niego z miłością”; Łk nie mówi wprost o miłości Jezusa do konkretnej osoby.↩︎

  57. Mt 19,21 również pomija słowa Mk 10,21 „spojrzał na niego z miłością”.↩︎

  58. Wiersz rejestruje treść świadectw, nie ocenę historyczną ani moralną. Teksty mówią o odpowiedzialności przywódców (arcykapłanów, starszych, części Sanhedrynu); Mt 27,25 rozciąga ją na tłum. Kościół katolicki odrzuca obciążanie winą wszystkich Żydów ówczesnych i późniejszych (Nostra aetate 4).↩︎

  59. 1 Tes 2,14–16 („Żydzi, którzy zabili i Pana Jezusa, i proroków”) bywa uznawane za późniejszą wstawkę (B. A. Pearson, „1 Thessalonians 2:13–16: A Deutero-Pauline Interpolation”, HTR 64, 1971, 79–94); większość badaczy uznaje jednak autentyczność fragmentu.↩︎

  60. Formuły przedpawłowe mówią o śmierci Chrystusa (1 Kor 15,3), ale nie o krzyżu. Jedyne słowo o krzyżu – „aż do śmierci krzyżowej” (Flp 2,8) – wielu badaczy, którzy uznają hymn za przedpawłowy, przypisuje Pawłowi (zob. R. P. Martin, A Hymn of Christ, 1997). Ukrzyżowanie było oczywiście znane wcześniej; kratka odnotowuje tylko treść zachowanych formuł.↩︎

  61. Słowa „Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą, co czynią” (Łk 23,34a) są pominięte w P75, B, D* i innych ważnych świadkach; NA28 drukuje je w podwójnych nawiasach. Zob. Metzger, Textual Commentary, ad loc.; R. E. Brown, The Death of the Messiah (1994), komentarz do Łk 23,34.↩︎

  62. Nakaz misyjny zawiera tylko późniejsze zakończenie (Mk 16,15–20) i tzw. krótsze zakończenie.↩︎

  63. J 21,22–23 koryguje pogłoskę, że umiłowany uczeń nie umrze przed przyjściem Pana; ewangelista łagodzi więc oczekiwanie bliskiej paruzji.↩︎

  64. Obejmuje zarówno wyraźne nazwanie Jezusa sędzią (np. Dz 10,42; 2 Tm 4,1), jak i opisy, w których przychodzący Syn Człowieczy dokonuje sądu (np. Mt 25,31–46).↩︎

  65. Mk 8,38 (Syn Człowieczy „zawstydzi się” tych, którzy się Go wstydzą) i 13,27 (zgromadzenie wybranych) zakładają rolę Syna Człowieczego na sądzie; tytułu „sędzia” ani sceny sądu Mk nie zawiera.↩︎

  66. Pisma Etapu 7 zapowiadają zmartwychwstanie umarłych i przemianę wierzących (np. 1 J 3,2; 1 Klem 24,1), ale nie przypisują wprost samemu Jezusowi wskrzeszenia umarłych.↩︎

  67. Łk 9,31 nazywa śmierć Jezusa w Jerozolimie Jego „wyjściem” (exodos); aluzję do wyjścia z Egiptu widzi wielu komentatorów, ale nie jest ona wyrażona wprost.↩︎

  68. Zob. przypis do Rz 9,5 przy opisie nr 73 („Nazwany Bogiem”): jeżeli doksologia odnosi się do Chrystusa, jest to jedyna doksologia do Chrystusa w niespornych listach Pawła. Rz 16,25–27 (doksologia „przez Jezusa Chrystusa”) ma niepewne miejsce w tradycji rękopiśmiennej.↩︎

  69. 2 Kor 5,11 („znając bojaźń Pańską”) następuje bezpośrednio po zapowiedzi „trybunału Chrystusa” (5,10); „Pan” oznacza tu najpewniej Chrystusa, choć nie jest to pewne.↩︎

  70. Paweł nie używa tytułu „Syn Człowieczy”; w 1 Kor 15,27 odnosi do Chrystusa Ps 8,7, ale bez tego tytułu.↩︎

  71. Przypowieść o zagubionej owcy (Łk 15,4–7) uzasadnia postępowanie Jezusa wobec grzeszników, ale nie nazywa Go pasterzem.↩︎

  72. Mt pomija scenę z Mk 1,23–28, w której demon nazywa Jezusa „Świętym Bożym”.↩︎

  73. Odpowiedź „Wy mówicie, że Ja jestem” (Łk 22,70) ma orzeczenie domyślne („Synem Bożym”) i nie należy do typu teofanijnego.↩︎

  74. Anioł umacniający Jezusa w Ogrójcu (Łk 22,43–44) występuje w części rękopisów (א*, D, L, Θ), a brak go w P75, א¹, A, B, W; NA28 drukuje te wersety w podwójnych nawiasach. Zob. Metzger, Textual Commentary, ad loc.↩︎

  75. Mt 13,57 zachowuje przysłowie o proroku lekceważonym „w swojej ojczyźnie i w swoim domu”, pomija jednak Mk 3,21 (krewni uważający Jezusa za szalonego) i słowa „wśród swoich krewnych” z Mk 6,4.↩︎

  76. Łk 3,21 mówi, że „Jezus został ochrzczony”, ale Jana nie wymienia (uwięzienie Jana opisano wcześniej, w 3,19–20); chrzest z rąk Jana wynika z kontekstu.↩︎

  77. J nie opisuje chrztu Jezusa; Jan Chrzciciel świadczy tylko, że widział Ducha zstępującego na Jezusa (J 1,32–34).↩︎

  78. J nie opisuje kuszenia; najbliższa jest wypowiedź o „władcy tego świata”, który „nie ma we Mnie nic” (J 14,30).↩︎

  79. J nie opisuje przemienienia; por. J 1,14 („oglądaliśmy Jego chwałę”) i głos z nieba w J 12,28.↩︎

  80. J nie używa słów „nawracać się, nawrócenie” (metanoeō, metanoia).↩︎

  81. J nie używa słów „ewangelia, głosić ewangelię”.↩︎

  82. J nie używa słowa „przypowieść” (parabolē); mówi o „obrazowych mowach” (paroimia, J 10,6; 16,25.29), np. o pasterzu i krzewie winnym.↩︎

  83. Rz 14,14 („wiem i przekonany jestem w Panu Jezusie, że nic nie jest nieczyste samo w sobie”) bywa uznawane za echo nauki Jezusa (Mk 7,15); Paweł nie przypisuje jej Jezusowi wprost.↩︎

  84. Ga 5,14 i Rz 13,8–10 streszczają Prawo w przykazaniu miłości bliźniego, ale bez powołania się na Jezusa (por. jednak „prawo Chrystusa”, Ga 6,2).↩︎

  85. Przykazanie wzajemnej miłości przypomina 1 J 2,7–10 i 3,23 („jak nam przykazał”); podmiot przykazania (Bóg czy Jezus) nie jest jednoznaczny, choć 1 J 2,7–8 nawiązuje do „nowego przykazania” z J 13,34.↩︎

  86. 1 Klem 13,1 przypomina „słowa Pana Jezusa, które wypowiedział, ucząc łagodności i wielkoduszności”; zawartość tej nauki (13,2) dotyczy miłosierdzia i przebaczania.↩︎

  87. Paweł nie wspomina o cudach ziemskiego Jezusa; mówi natomiast o „znakach i cudach”, które Chrystus działał przez apostoła (Rz 15,18–19; 2 Kor 12,12) – zob. opis nr 91 „Cuda w Jego imię”.↩︎

  88. J nie zawiera ani jednego opisu wypędzenia demona; słowo „demon” występuje tylko w zarzutach przeciwników (J 7,20; 8,48–52; 10,20–21).↩︎

  89. Łk pomija ucieczkę uczniów (Mk 14,50); mówi, że „wszyscy Jego znajomi” stali z daleka pod krzyżem (Łk 23,49).↩︎

  90. Według Ga 4,6 „Duch Syna” woła w sercach wierzących „Abba, Ojcze”; zakłada to modlitwę samego Jezusa, ale tekst nie mówi, że Jezus tak się modlił (por. Mk 14,36).↩︎

  91. Flp 1,8 („tęsknię za wami wszystkimi głębią uczuć Chrystusa Jezusa”) mówi o uczuciu Pawła wzorowanym na Chrystusie, nie opisuje współczucia Jezusa.↩︎

  92. J nie używa słownictwa litości i miłosierdzia (splanchnizomai, eleeō); najbliższy jest płacz Jezusa przy grobie Łazarza i komentarz „Oto jak go kochał” (J 11,33–36; zob. opisy nr 216 i 94).↩︎

  93. W Mt 9,30 („surowo im przykazał”, enebrimēthē) czasownik może oznaczać wzburzenie; Mt pomija jednak wyraźne wzmianki Mk o gniewie Jezusa (Mk 3,5; 10,14).↩︎

  94. Kluczowe zdanie Mk 13,32 („ani Syn, tylko Ojciec”) ma paralelę w Mt 24,36 (w najstarszych rękopisach z „ani Syn”; część późniejszych kopii je pomija), Łk go nie przejmuje.↩︎

  95. Łk nie przejmuje słów „ani Syn” z Mk 13,32.↩︎

  96. Dz 1,7 („nie wasza to rzecz znać czasy i chwile, które Ojciec ustalił swoją władzą”) dotyczy wiedzy uczniów, nie Jezusa.↩︎

  97. Dz 13,27–28 mówi, że mieszkańcy Jerozolimy i ich przywódcy „skazali” Jezusa (krinantes) i żądali od Piłata Jego śmierci; procesu przed Sanhedrynem nie opisuje.↩︎

  98. Niesporne listy Pawła nie wymieniają Piłata; w korpusie Pawłowym występuje on tylko w 1 Tm 6,13 (list sporny, Etap 7).↩︎

  99. Pisma Etapu 7 mówią o zniewagach i cierpieniu (1 P 2,23–24; Hbr 12,2–3), nie wspominają biczowania ani szyderstw żołnierzy.↩︎

  100. 1 Klem 16,15–16 przytacza jako słowa samego Chrystusa Ps 22,7–9 („wszyscy, którzy mnie widzą, szydzą ze mnie… zaufał Panu, niech go wybawi”), nie umieszcza ich jednak w scenie ukrzyżowania; szyderstw pod krzyżem pisma Etapu 7 nie opisują.↩︎

  101. Hbr 10,20 mówi o „drodze przez zasłonę, to jest przez Jego ciało” – obraz teologiczny, nie relacja o rozdarciu zasłony przy śmierci Jezusa.↩︎

  102. Według Dz 13,29 to „mieszkańcy Jerozolimy i ich przywódcy” zdjęli Jezusa z drzewa i złożyli w grobie; Józef z Arymatei nie jest wymieniony.↩︎

  103. Formuła 1 Kor 15,3–5 zestawia pogrzebanie i wskrzeszenie „trzeciego dnia”; czy zakłada pusty grób, jest przedmiotem sporu (za: m.in. M. Hengel, W. L. Craig; przeciw: m.in. G. Lüdemann). Pustego grobu formuła nie opisuje.↩︎

  104. Zob. przypis do Etapu 1 przy tym opisie; Paweł nie wspomina o pustym grobie.↩︎

  105. Dz 2,29–31 i 13,35–37 przeciwstawiają grób Dawida, którego ciało uległo rozkładowi, Jezusowi, którego ciało „nie ujrzało skażenia”; pustego grobu teksty nie opisują, choć go zakładają.↩︎

  106. W 1 Tes 4,17 na obłokach zostają porwani wierzący, by spotkać Pana; obraz przychodzenia Syna Człowieczego „na obłokach” (Dn 7,13) nie jest tu wyrażony wprost.↩︎

  107. Łk 23,34b–35 opisuje podział szat i szyderstwa słowami Ps 22, ale bez cytatu lub formuły wypełnienia; okrzyk z Ps 22,2 Łk pomija.↩︎

  108. Wiersze grupy Q odnotowują oskarżenia i opinie przeciwników tak, jak je przekazuje dane świadectwo; nie oznaczają, że autor je podziela.↩︎

  109. Głos „Jego słuchajcie” po zniknięciu Mojżesza i Eliasza (Mk 9,7) sugeruje wyższość Jezusa, lecz nie wyraża jej wprost.↩︎

  110. Ga 4,4 mówi tylko, że Syn był „zrodzony z niewiasty, zrodzony pod Prawem”; o dziewiczym poczęciu Paweł nie wspomina.↩︎

  111. Mk 6,3 nazywa Jezusa „synem Maryi”, a nie, jak zwykle, synem ojca; niektórzy widzą w tym aluzję do niezwykłego pochodzenia, inni – zwykłą identyfikację. O poczęciu Mk nie mówi.↩︎

  112. J 1,45 i 6,42 nazywają Jezusa „synem Józefa” (wypowiedzi postaci). Wariant J 1,13 w liczbie pojedynczej („który narodził się… z Boga”), znany z niektórych pisarzy łacińskich, nie występuje w greckich rękopisach. W J 8,41 („my nie urodziliśmy się z nierządu”) część komentatorów widzi aluzję do pogłosek o pochodzeniu Jezusa; jest to interpretacja.↩︎

  113. Żadne z pism Etapu 7 nie wspomina o dziewiczym poczęciu; wyraźne świadectwa spoza Ewangelii pojawiają się u Ignacego Antiocheńskiego (Smyrn. 1,1; Ef. 19,1), ok. 110 r., czyli poza zakresem tej pracy.↩︎

  114. Zob. przypis do J 7,42 przy opisie nr 6 (potomek Dawida).↩︎

  115. Mk nie wymienia Józefa; mieszkańcy Nazaretu nazywają Jezusa „cieślą, synem Maryi” (Mk 6,3).↩︎

  116. Rz 12,14.17–21 („błogosławcie tych, którzy was prześladują”; „nie odpłacajcie złem za złe”) to bliskie echa nauki Jezusa (Łk 6,27–28), ale bez powołania się na Niego.↩︎

  117. Didache 1,3–5 zawiera tę naukę („błogosławcie przeklinających was… miłujcie nienawidzących was”), wprowadzając ją jako „naukę tych słów”, bez wyraźnego przypisania Jezusowi (tytuł „Nauka Pana…” jest najpewniej późniejszy).↩︎

  118. Didache 1,2 podaje złotą regułę w formie negatywnej („czego nie chcesz, aby tobie czyniono…”), bez przypisania Jezusowi.↩︎

  119. Zob. przypis o tekście Łk 23,34a przy opisie nr 103: słowa należą do najstarszej tradycji tekstu tylko w części rękopisów.↩︎

  120. Wniebowstąpienie opisuje tylko późniejsze zakończenie (Mk 16,19).↩︎

  121. Słowa „i został uniesiony do nieba” (Łk 24,51) brak w א* i D; Łk zapowiada jednak „wzięcie w górę” już w 9,51 (analēmpsis), a Dz 1,9–11 opisuje wniebowstąpienie.↩︎

  122. Mt kończy się sceną na górze w Galilei i obietnicą „Ja jestem z wami” (Mt 28,20), bez wniebowstąpienia.↩︎

  123. Polecenie „Jego słuchajcie” (Mk 9,7) jest powszechnie odczytywane jako aluzja do Pwt 18,15; tytułu „prorok jak Mojżesz” Mk nie podaje.↩︎

  124. Zob. przypis do Etapu 3 przy tym opisie; Mt 17,5 powtarza „Jego słuchajcie”.↩︎

  125. 1 J 2,23–24 wiąże wyznanie Syna z „posiadaniem Ojca” i trwaniem „w Synu i w Ojcu”; mówi o relacji wierzących, nie formułuje jedności Syna z Ojcem.↩︎

  126. Łk 13,34 („ileż razy chciałem zgromadzić twoje dzieci”) bywa czytane jako ślad wielokrotnych pobytów w Jerozolimie; narracja Łk zna jednak jedną podróż do Jerozolimy w czasie działalności.↩︎

  127. Mk 15,42 mówi o „dniu Przygotowania, czyli przeddzień szabatu”; chodzi o piątek przed szabatem, a Ostatnia Wieczerza jest w Mk wieczerzą paschalną (Mk 14,12). Odmienną chronologię zawiera tylko J.↩︎

  128. Jezus mówi, że przyszedł, „aby dać świadectwo prawdzie” (J 18,37; por. 3,11.32), ale tytuł „Świadek wierny” pojawia się dopiero w Ap 1,5.↩︎

  129. Mt 19,28 i 25,31 mówią o „tronie chwały” Syna Człowieczego; nie jest to wyraźnie tron Boga (por. Ap 3,21; 22,1).↩︎

  130. Datowania według: R. E. Brown, An Introduction to the New Testament, New York 1997 (rozdziały o poszczególnych pismach); dla 1 Klem: H. E. Lona, Der erste Clemensbrief, Göttingen 1998; dla Didache: K. Niederwimmer, The Didache, Minneapolis 1998; dla Dawnych dziejów Izraela: Ant. 20,267 (13. rok panowania Domicjana, czyli 93/94 r.). Nawrócenie Pawła datuje się zwykle na lata 31–36; zob. R. Riesner, Paul’s Early Period, Grand Rapids 1998.↩︎

  131. J. Carleton Paget, The Epistle of Barnabas: Outlook and Background, Tübingen 1994, opowiada się za latami 96–98; wielu badaczy datuje list na czas przed powstaniem Bar Kochby (ok. 130–132).↩︎

  132. Kryteria: terminologia przekazu (paralambanō – paradidōmi, 1 Kor 11,23; 15,1–3), słownictwo i składnia nietypowe dla Pawła, budowa formuły lub hymnu, brzmienie aramejskie. Zob. W. Kramer, Christos, Kyrios, Gottessohn, Zürich 1963 (ang. Christ, Lord, Son of God, London 1966); K. Wengst, Christologische Formeln und Lieder des Urchristentums, Gütersloh 1972; L. W. Hurtado, Lord Jesus Christ, Grand Rapids 2003; R. P. Martin, A Hymn of Christ, Downers Grove 1997 (Flp 2,6–11).↩︎

  133. Wołanie „Abba, Ojcze” (Ga 4,6; Rz 8,15) jest modlitwą wierzących do Boga. To, że przejmuje ono sposób modlitwy samego Jezusa, jest wnioskiem badaczy (J. Jeremias, Abba, Göttingen 1966), a powiązanie z „Duchem Syna” pochodzi od Pawła; dlatego jednostka nie daje wpisu w tabeli.↩︎

  134. Relacja poświadcza, że „wiara”, którą Paweł prześladował, istniała przed jego nawróceniem, ale nie podaje jej treści; wyrażenie „Kościoły w Chrystusie” (Ga 1,22) jest sformułowaniem Pawła.↩︎

  135. Różnice istotne dla tabeli sprawdzono osobno, m.in. Mk 1,1 (słowa „Syna Bożego” – SBLGNT je pomija, NA28 drukuje w nawiasie); Mk 1,41 (SBLGNT: „rozgniewany”, NA28: „zdjęty litością”); J 1,34 (SBLGNT: „Wybrany Boży”, NA28: „Syn Boży”); Hbr 2,9 („bez Boga” zamiast „z łaski Bożej”); Łk 24,36 (SBLGNT pomija „Pokój wam”); Rz 16,25–27 (brak w SBLGNT). Zob. B. M. Metzger, A Textual Commentary on the Greek New Testament, 2. wyd., Stuttgart 1994.↩︎

  136. Rekonstrukcja według J. P. Meier, A Marginal Jew, t. 1, New York 1991, rozdz. 3. Przekład polski całości: Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, tłum. Z. Kubiak, J. Radożycki, Warszawa 1993.↩︎

  137. Hipotezę dwóch źródeł i jej alternatywy omawia R. E. Brown, An Introduction to the New Testament, New York 1997; za pierwszeństwem Łk przed Mt opowiadał się m.in. M. Hengel, The Four Gospels and the One Gospel of Jesus Christ, London 2000.↩︎

  138. Wołanie zachowane po aramejsku w liście do greckojęzycznej wspólnoty Koryntu wskazuje na pochodzenie z aramejskojęzycznej wspólnoty palestyńskiej; zob. J. A. Fitzmyer, „The Semitic Background of the New Testament Kyrios-Title”, w: tenże, A Wandering Aramean, Missoula 1979; L. W. Hurtado, Lord Jesus Christ, Grand Rapids 2003.↩︎

  139. Pogląd C. H. Dodda, The Apostolic Preaching and Its Developments, London 1936; wielu badaczy widzi w mowach przede wszystkim kompozycję Łukasza.↩︎

  140. Spór o znaczenie tytułów i tempo rozwoju chrystologii: W. Bousset, Kyrios Christos, Göttingen 1913 (wysokie określenia jako owoc środowisk hellenistycznych); przeciwnie: M. Hengel, Between Jesus and Paul, London 1983; L. W. Hurtado, Lord Jesus Christ, Grand Rapids 2003; R. Bauckham, Jesus and the God of Israel, Grand Rapids 2008; ujęcia rozwojowe: J. D. G. Dunn, Christology in the Making, London 1980; B. D. Ehrman, How Jesus Became God, New York 2014.↩︎